Πρόσφατα δημοσιεύθηκε η μελέτη FARGO όπου συγκρίθηκαν η εγχείρηση bypass βάσει μόνο οπτικής εκτίμησης των στενώσεων με την εγχείρηση bypass βάσει μειωμένου FFR.

http://www.onlinejacc.org/content/72/22/2732

Όπου δεν υπήρχε μείωση του FFR <0.8 (δηλαδή σημαντική μείωση της πίεσης και της ροής μετά τη στένωση) δεν τοποθετήθηκε παρακαμπτήριο μόσχευμα. (Δεν υπάρχει σε όλες τις στενώσεις 40-90%, σημαντική μείωση του FFR <0.8)

Οι αποτυχίες των μοσχευμάτων και τα κλινικά αποτελέσματα ήταν ίδια στις 2 ομάδες μετά από 6 μήνες, όμως παρατηρήθηκε ότι μειώνεται το FFR σε όσες στενώσεις δεν έγινε bypass (δεν τοποθετήθηκε παρακαμπτήριο μόσχευμα).

Δηλαδή φάνηκε ότι αν δεν τοποθετηθεί μόσχευμα σε αρτηρίες που οι στενώσεις τους δεν προκαλούν αξιόλογη ισχαιμία (δηλαδή έχουν FFR >0.8), μετά από 6 μήνες η ισχαιμία των στενώσεων αυτών αυξάνεται (μειώνεται το FFR τους).

Πιθανώς αυξάνεται η αθηρωμάτωση σ’ αυτές ή/και ενδεχομένως το FFR μειώνεται λόγω υποκλοπής.

Μετά τη εγχείρηση bypass σε 2 μόνο αρτηρίες, η Αδενοσίνη (που χρησιμοποιείται για τη μέτρηση του FFR) προκαλεί αύξηση της ροής του αίματος στο μυοκάρδιο, οπότε αυτό λαμβάνει επαρκή ποσότητα αίματος πλέον.

Αυτό δυστυχώς οδηγεί σε μείωση της ροής του αίματος στο παράπλευρο δίκτυο (υποκλοπή μεταξύ των στεφανιαίων αρτηριών) του μυοκαρδίου που τροφοδοτείται από την στενωμένη αρτηρία, όπου δεν τοποθετήθηκε παρακαμπτήριο μόσχευμα.

Έτσι επειδή η ροή και πίεση μειώνονται μετά την στένωση που δεν έχει παρακαμπτήριο μόσχευμα, είναι φυσιολογικό το ότι μειώνεται το FFR (και το CFR) μιας στένωσης όπου δεν έγινε bypass, συγκριτικά με το FFR (και το CFR) της ίδιας στένωσης πριν από την εγχείρηση bypass (στις άλλες 2 στεφανιαίες αρτηρίες).

Όμως επειδή οι ασθενείς ήταν λίγοι και η παρακολούθηση περιορισμένη περιμένουμε νέες μελέτες για την πιθανή χρησιμότητα του FFR σε εγχείρηση Bypass (CABG). Μια από αυτές είναι η μελέτη GRAFFITI (Βέλγιο).

https://clinicaltrials.gov/ct2/show/NCT01810224?term=GRAFFITI&rank=1