ΟΙ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΕΞΩΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΟΥΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ Covid 19 (Ιανουάριος 2022)

Οι τελευταίες οδηγίες (Ιανουάριος 2022) του Εθνικού Ιδρύματος Υγείας των Η.Π.Α. (ΝΙΗ), συνιστούν σε όσους βρεθεί μόλυνση με Covid 19 (πρώτες 5 μέρες), δεν χρειάζονται Οξυγόνο, και είναι υψηλού κινδύνου π.χ. οι ηλικιωμένοι άνω των 75 ετών (ή άνω των 65 ετών με ένα ακόμη επιβαρυντικό παράγοντα), οι ανοσοκατασταλμένοι, οι πνευμονοπαθείς, οι καρδιοπαθείς, όσοι έχουν Σ. Διαβήτη, όσοι έχουν Υπέρταση, όσοι είναι Υπέρβαροι κλπ.):

Τα φάρμακα έχουν την εξής σειρά προτίμησης: Paxlovid (από το στόμα Αντι-ικό της Pfizer) > Sotrovimab (εξουδετερωτικό μονοκλωνικό αντίσωμα) > Remdesivir (ενδοφλέβιο Αντι-ικό) > Mulnopavir (από το στόμα Αντι-ικό της Merck)

>> Επιπλέον για την ίδια ομάδα ασθενών συνιστούν αποφυγή προληπτικής χορήγησης Κορτιζονούχων φαρμάκων, Αντιβιοτικών (π.χ. Azithromycin, Doxycycline) και αντιπηκτικών ή αντιαιμοπεταλιακών φαρμάκων, εκτός και αν υπάρχει ένδειξη χορήγησης για αυτά.

>> Όποιο φάρμακο εχορηγείτο πριν την Covid 19, συνεχίζει να χορηγείται.

https://www.covid19treatmentguidelines.nih.gov/management/clinical-management/nonhospitalized-adults–therapeutic-management/

Τις πρώτες μέρες η προσπάθεια είναι να ανακοπεί ο πολλαπλασιασμός του ιού, ή να μην εισέρχεται στα κύτταρα.

Σε όσους νοσηλεύονται σε κρίσιμη κατάσταση από υπερφλεγμονώδη αντίδραση του ανοσοποιητικού συστήματος, χορηγούνται φάρμακα εναντίον Kυτταροκινών ή των μονοπατιών στο εσωτερικό του κυττάρου μου μεταφέρουν την εντολή από τον υποδοχέα σε γονίδιο-α στον πυρήνα (π.χ. αναστολείς JAK).

Το Ρaxlovid είναι συνδυασμός Nirmatrelvir + Ritonavir.

Το Sotrovimab είναι εξουδετερωτικό μονοκλωνικό αντίσωμα (Xevudy) που έδειξε σχετική μείωση εισαγωγής σε νοσοκομείο ή θανάτου 80% (1% vs 7%).

https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMoa2107934

[Άλλα εξουδετερωτικά μονοκλωνικά αντισώματα είναι ο συνδυασμός  bamlanivimab + etesevimab (της Lilly) και ο συνδυασμός casirivimab + imdevimab (της REGEN-COV)]

Το Sotrovimab εγκρίθηκε πρόσφατα, όπως πρόσφατα εγκρίθηκε και ένα αντιφλεγμονώδες, το Baricitinib σε όσους έχουν βαρειά ή κρίσιμη Covid 19. Αυτό είναι αναστολέας JAK (χορηγείται σε Ρευματοειδή Αρθρίτιδα) και χορηγείται σε περίπτωση υπερβολικής διέγερσης του ανοσοποιητικού συστήματος, μαζί Κορτιζόνη.

Επιτέλους εμφανίστηκαν 2 φάρμακα ΑΠΟ ΤΟ ΣΤΟΜΑ που εμποδίζουν τον ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟ του ιού SARS-CoV-2 που προκαλεί την COVID-19.

Αυτά ιδανικά χορηγούνται άμεσα με την εμφάνιση του πρώτου συμπτώματος και ιδανικότερα με τη θετικοποίηση του PCR (μοριακό τεστ) πριν την εμφάνιση συμπτωμάτων.

Οι μελέτες (φάσης 2/3) και στα 2 φάρμακα είναι τυχαιοποιημένες διπλές τυφλές με ψευδοφάρμακο στο άλλο σκέλος.

[Υπ’ όψιν ότι εξ’ αιτίας του μεγάλου οφέλους τους, του επείγοντος λόγω της πανδημίας (και του κέρδους) τα αποτελέσματα που ανακοινώθηκαν από τις φαρμακευτικές εταιρίες αφορούν τους πρώτους ανθρώπους από όσους θα συμμετέχουν τελικά σ’ αυτές τις μελέτες.]

Και τα 2 φάρμακα περιμένουν έγκριση από το Αμερικανικό FDA και το Ευρωπαϊκό ECDC.

>> Το ένα το παράγει η Merck (MSD) με τη Ridgeback Biotherapeutics, λέγεται Molnupiravir και μειώνει σχεδόν κατά 50% τις εισαγωγές σε νοσοκομείο ή το θάνατο μέχρι την 29^η μέρα ( 7.3% vs 14.1% στο ψευδοφάρμακο).

Αυτό το φάρμακο ήδη εγκρίθηκε για χορήγηση στην Αγγλία.

https://clinicaltrials.gov/ct2/show/NCT04575597

>> Το άλλο το παράγει η Pfizer, λέγεται Paxlovid και μειώνει κατά 89% τις εισαγωγές σε νοσοκομείο ή το θάνατο μέχρι την 28^η μέρα (0.8% vs 7% στο ψευδοφάρμακο) σε παχύσαρκους και άλλους ανθρώπους αυξημένου κινδύνου.

Αυτό περιέχει το συνδυασμό της Nirmatrelvir + ενός άλλου παλαιότερου αντι-ιικού φαρμάκου του Ritonavir.

https://clinicaltrials.gov/ct2/show/NCT04960202

ΛΙΓΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟ ΤΟΥ ΙΟΥ SARS-CoV-2

Ο ιός SARS-CoV-2 είναι ιός RNA μονής έλικας (positive-sense single-stranded RNA ή ssRNA) και μέσω του RNA του δίνει εντολές στα κύτταρα του σώματος για τον πολλαπλασιασμό του.

Το μολυσμένο κύτταρο προσφέρει τα υλικά του, την ενέργεια του και τα οργανίδια του για τη σύνθεση νέου ιικού RNA και ιικών πρωτεϊνών για την κατασκευή χιλιάδων νέων αντιγράφων ιών SARS-CoV-2.

Έτσι το RNA του ιού παράγει πρωτεΐνες στα ριβοσώματα του μολυσμένου κυττάρου. Αυτές είναι δομικές πρωτεΐνες του ιού και πρωτεΐνες ένζυμα που χρειάζεται ο ιός για την αντιγραφή του RNA του.

Οι δομικές πρωτεΐνες χρησιμοποιούνται για την κατασκευή του περιβλήματος του ιού, της spike πρωτεΐνης του (που αγκιστρώνεται στους ACE 2 υποδοχείς των επιθηλιακών κυττάρων) κλπ. και το σπουδαιότερο ένζυμο πρωτεΐνη είναι η RNA εξαρτώμενη RNA πολυμεράση (RNA-dependent RNA polymerase ή RdRp) που αντιγράφει το RNA του ιού.

Για την αντιγραφή του RNA του ιού η RdRp μετατρέπει το θετικό RNA σε αρνητικό RNA και ξανά σε θετικό RNA που χρησιμοποιείται στους νέους ιούς αντίγραφα.

 >> Το Molnupiravir της Merck (MSD) δρα στην RNA–dependent RNA polymerase (που είναι υπεύθυνη για την αντιγραφή του RNA του ιού) και προκαλεί λάθη, ΑΥΞΑΝΕΙ ΤΙΣ ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ RNA ΤΟΥ ΙΟΥ (αυξάνει τις μεταλλάξεις κατά τη μετάβαση της βάσης Γουανίνης σε  Αδενίνη και τις μεταλλάξεις κατά τη μετάβαση της βάσης Κυτοσίνης σε Ουρακίλη).

>> Το Paxlovid της Pfizer είναι αναστολέας πρωτεάσης (protease inhibitor) και δρα με άλλο μηχανισμό στα ένζυμα της πρωτεάσης μετά από τη δημιουργία – μετάφραση τους στα ριβοσώματα του μολυσμένου κυττάρου.

Έτσι ΣΤΑΜΑΤΑ η ΔΡΑΣΗ ΕΝΖΥΜΩΝ ΤΗΣ ΠΡΩΤΕΑΣΗΣ. Αυτές “ΚΟΒΟΥΝ” ΑΛΥΣΙΔΕΣ ΑΜΙΝΟΞΕΩΝ (πρωτεΐνης), οπότε ΔΕΝ δημιουργούνται τα δραστικά ένζυμα που χρειάζονται για την αντιγραφή, την ωρίμανση και την είσοδο νέων ιών στα κύτταρα.

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

https://www.nature.com/articles/s41594-021-00651-0

https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/cas.14618

https://www.jbc.org/article/S0021-9258(21)00563-9/fulltext

https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fchem.2021.622898/full

Ενημερώθηκε στις 6/1/2022

Τελικά πόσα επεισόδια μυοκαρδίτιδας (φλεγμονής στο μυοκάρδιο) προκαλούν τα εμβόλια mRNA (εμβόλιο Pfizer-BioNTech, εμβόλιο MODERNA) ?

Φαίνεται ότι επεισόδια μυοπερικαρδίτιδας παρατηρούνται ιδίως σε αγόρια – άντρες, κυρίως κάτω των 40 ετών, ιδίως μετά τη δεύτερη δόση του εμβολίου (συνήθως στην 5η ως 21η μέρα) και κυρίως από το εμβόλιο της Moderna.

Η μυοκαρδίτιδα από τα συγκεκριμένα εμβόλια συνήθως είναι ελαφρά, παροδική με διάρκεια ως 3 μέρες και θεραπεύεται από μόνη της ή/και με τη χρησιμοποίηση αντιφλεγμονωδών φαρμάκων.

Σπάνια, περίπου 1 ανά 160 περιπτώσεις, μπορεί να χρειαστεί νοσηλεία σε μονάδα εντατικής θεραπείας.

Τα επεισόδια μυοκαρδίτιδας που παρατηρούνται ανά εκατομμύριο εμβολιασμένων (μετά τη 2^η δόση):

Ηλικία 12 ως 17 ετών: Άρρενες: 63 (ή 1 ανά 15.900), Θήλεις: 9 (ή 1 ανά 111.000)

Ηλικία 18 ως 24 ετών: Άντρες: 50.5 (ή 1 ανά 19.800), Γυναίκες: 4 (ή 1 ανά 250.000)

Ηλικία 25 ως 29 ετών: Άντρες: 16 (ή 1 ανά 61.500), Γυναίκες: 2 (ή 1 ανά 500.000)

Ηλικία 30 ως 39 ετών: Άντρες: 7 (ή 1 ανά 136.000), Γυναίκες: 1 (ή 1 ανά 1.000.000)

Ηλικία 40 ως 49 ετών: Άντρες: 4 (ή 1 ανά 250.000), Γυναίκες: 1.8 (ή 1 ανά 550.000)

Ηλικία 50 ως 64 ετών: Άντρες: 1 (ή 1 ανά 1.000.000), Γυναίκες: 0.95 (ή 1 ανά 1.042.000)

Ηλικία > 65 ετών: Άντρες: 0.6 (ή 1 ανά 1.640.000), Γυναίκες: 0.45 (ή 1 ανά 2.174.000)

### Μια τελευταία μελέτη από την Οξφόρδη έδειξε ότι ανά 1.000.000 εμβολιασμούς οι επιπλέον μυοκαρδίτιδες που εμφανίστηκαν (στις πρώτες 28 μέρες) αφορούσαν κυρίως το εμβόλιο της Moderna και ήταν:

>> Εμβόλιο Moderna: 6  (ή 1 ανά 166.667) μυοκαρδίτιδες μετά την πρώτη δόση και άλλες 10 (ή 1 ανά 100.000) μετά τη δεύτερη δόση (μόνο σε ηλικίες <40 ετών, κυρίως σε άντρες).

>> Εμβόλιο Vaxzevria – AstraZeneca: 2 (ή 1 ανά 500.000) μυοκαρδίτιδες μετά την πρώτη δόση.

>> Εμβόλιο Pfizer–BioNTech: 1 (1 ανά 1.000.000) μυοκαρδίτιδα μετά την πρώτη  δόση (μόνο σε ηλικίες <40 ετών, κυρίως σε άντρες).

(Ενώ οι επιπλέον μυοκαρδίτιδες ήταν 40 (ή 1 ανά 25.000) σε όσους μολύνθηκαν με τον  κορωνοϊό SARS-CoV-2)

https://www.nature.com/articles/s41591-021-01630-0

https://www.cdc.gov/vaccines/acip/meetings/downloads/slides-2021-06/05-COVID-Wallace-508.pdf

Από την άλλη ο εμβολιασμός αποτρέπει ανά εκατομμύριο εμβολιασμένων:

Ηλικία 12 ως 17 ετών: 5.700 νοσήσεις, 71 εισόδους σε μονάδα εντατικής θεραπείας και 2 θανάτους.

Ηλικία 18 ως 24 ετών: 12.000 νοσήσεις, 127 εισόδους σε μονάδα εντατικής θεραπείας και 3 θανάτους.

[Πέρα από τις άλλες παρενέργειες της Covid 19, στα παιδιά μπορεί να εμφανιστεί και το Πολυοργανικό υπερφλεγμονώδες σύνδρομο (Multisystem hyperinflammatory syndrome ή MIS-C).

Αυτό εμφανίζεται συνήθως 2 ως 6 βδομάδες μετά από λοίμωξη με SARS-CoV-2 που συνήθως δεν έγινε αντιληπτή λόγω έλλειψης συμπτωμάτων.

Η συχνότητα του MIS-C είναι 1 επεισόδιο ανά 3.200 λοιμώξεις με SARS-CoV-2 και προκαλεί στο 1.5% θάνατο (1 θάνατος ανά 213.000 λοιμώξεις).

https://en.wikipedia.org/wiki/Multisystem_inflammatory_syndrome_in_children]

Το εμβόλιο της johnson & johnson’s για την Covid 19, έχει εγκριθεί προς το παρόν στις Η.Π.Α., χορηγείται σε ΜΙΑ μόνο δόση και έχει αποτελεσματικότητα 85% για πρόληψη βαρειάς νόσου μετά τις 28 μέρες.

Οι παρενέργειες είναι τοπικές στο σημείο της ένεσης και ίσως πυρετός, μυαλγίες κλπ. που περνούν γρήγορα.

Χρησιμοποιεί Αδενοϊό (ο ιός του απλού κρυολογήματος) που μεταφέρει DNA της πρωτεΐνης αγκίστρωσης του κορωνοϊού SARS-CoV-2, ώστε να την παράγουν τα κύτταρα του ανθρώπου και να αντιδράσει στη συνέχεια το ανοσοποιητικό σύστημα, παράγοντας αντισώματα εναντίον της.

Πρόσφατα μερικοί καθολικοί επίσκοποι στις Η.Π.Α., εξέδωσαν ανακοίνωση ότι προτιμούν το εμβόλιο της Pfizer-BioNTech και της MODERNA αντί γι’ αυτό το εμβόλιο.

Ο λόγος που αναφέρουν είναι ότι χρησιμοποιήθηκαν για την κατασκευή του, κύτταρα πολύ μακρινοί απόγονοι (πάνω από 30 χρόνια πριν) εμβρύων γυναικών που είχαν αποβολή.

Οι ειδικοί των εμβολίων σχολιάζοντας αναφέρουν ότι ΔΕΝ υπάρχουν αυτά τα κύτταρα στο εμβόλιο και ότι για να τελειώσει γρηγορότερα η πανδημία και όλες οι συνέπειες της, πρέπει να χρησιμοποιείται και αυτό το εμβόλιο, πέρα από τα άλλα.

https://www.fda.gov/emergency-preparedness-and-response/mcm-legal-regulatory-and-policy-framework/janssen-covid-19-vaccine-frequently-asked-questions

Για το κυρίως άρθρο που αφορά τον κορωνοϊό SARS-CoV-2 πατήστε: εδώ

Για τα νεωτέρα για τον ΚΟΡΩΝΟΪΟ SARS-CoV-2 ΠΟΥ ΠΡΟΚΑΛΕΙ ΤΗΝ COVID 19 πατήστε: εδώ

Για το κυρίως άρθρο που αφορά τον κορωνοϊό SARS-CoV-2 πατήστε: εδώ

Για τα νεωτέρα για τον ΚΟΡΩΝΟΪΟ SARS-CoV-2 ΠΟΥ ΠΡΟΚΑΛΕΙ ΤΗΝ COVID 19 πατήστε: εδώ

>>> Το εμβόλιο της AstraZeneca κατά της Covid 19 δοκιμάστηκε στην Αγγλία και τη Βραζιλία σε 8895 (σε 4440 έγινε εμβόλιο και σε 4455 έγινε ψευδοεμβόλιο) υγιείς* ανθρώπους κυρίως 18 ως 55 ετών, και η αποτελεσματικότητα του (μετά από 2 ίσες δόσεις με μεσοδιάστημα > 3 εβδομάδες) βρέθηκε περίπου στο 61% (το 0.6% νόσησε από Covid 19 vs 1.6% στην ομάδα του ψευδοεμβολίου, συνεπώς η διαφορά σε απόλυτες τιμές ήταν 1%).

Η μελέτη της εταιρίας ισχυρίζεται ότι σε μερικούς, 1367 (σύγκριση με άλλους 1374 με ψευδοεμβόλιο), που δόθηκε η μισή ποσότητα στην πρώτη δόση και η κανονική στη 2^η δόση είχαν παραδόξως μεγαλύτερο όφελος, με αποτελεσματικότητα να κυμαίνεται στο 90% (το 0.2% νόσησε από Covid 19 vs 2.2% ομάδα του ψευδοεμβολίου). Αυτά τα αποτελέσματα πιθανώς ήταν τυχαία.

Οι εισαγωγές σε νοσοκομείο ήταν 0 στην ομάδα του εμβολίου (5,258) και 8 στην ομάδα του ψευδοεμβολίου (5,210).

*Εξαιρέθηκαν όσοι είχαν κάποια βαρειά πάθηση και οι έγκυες γυναίκες.

Οι πληθυσμιακές ομάδες άνω των 55 ετών υποεκπροσωπούνταν (οι ηλικίες 55-70 ήταν περίπου το 8% και οι ηλικίες > 70 ήταν λιγότερο από το 4%).

Έτσι προς το παρόν ΔΕΝ υπάρχουν στοιχεία για να εκτιμηθεί η αποτελεσματικότητα του εμβολίου αυτού για τις ομάδες άνω των 55 ετών, που είναι και αυτές που το χρειάζονται περισσότερο.

Υπ’ όψιν ότι η εταιρία δεν έχει υποβάλει ακόμη αίτηση για έγκριση από τον Αμερικανικό Οργανισμό Φαρμάκων (FDA).

>> Συμπερασματικά, φαίνεται ότι το εμβόλιο είναι αποτελεσματικό, σε ηλικίες 18 ως 55 ετών, κατά 61% περίπου για αποτροπή της νόσησης από την Covid 19 και είναι πολύ αποτελεσματικό για τη βαρειά νόσο που χρειάζεται εισαγωγή σε νοσοκομείο.

https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(20)32661-1/fulltext

https://www.ema.europa.eu/en/documents/product-information/covid-19-vaccine-astrazeneca-product-information-approved-chmp-29-january-2021-pending-endorsement_en.pdf

Το εμβόλιο της AstraZeneca σε συνεργασία με το πανεπιστήμιο της Οξφόρδης (AZD1222), το εμβόλιο της CanSino και το Ρωσικό εμβόλιο   Sputnik V έχουν φορέα εισαγωγής στο σώμα Αδενοϊό (αυτός προκαλεί το κοινό κρυολόγημα) που δεν μπορεί να αναπαραχθεί.

Ειδικότερα το Ρωσικό εμβόλιο Sputnik V διενεργείται σε 2 δόσεις με διαφορετικό στέλεχος Αδενοϊού και 21 μέρες διαφορά (Στέλεχος Ad26 στην πρώτη δόση και στέλεχος Ad5 στη δεύτερη δόση).

Ο Αδενοϊός μεταφέρει το τμήμα του RNA του ιού που αφορά τη spike πρωτεΐνη αγκίστρωσης του SARS-CoV-2, ώστε να παραχθεί από τα κύτταρα μας αυτή η πρωτεΐνη και να προκληθεί η παραγωγή αντισωμάτων εναντίον της (αντίδραση του ανοσοποιητικού).

Για τα άλλα εμβόλια πατήστε εδώ.

Το ανοσοποιητικό μας σύστημα, πέρα από την εξόντωση των εισβολέων μικροοργανισμών, έχει και μια άλλη πολύ σπουδαία αποστολή, να θυμάται τους προηγούμενους εισβολείς και να ανταποκρίνεται άμεσα και ισχυρά για να τους εξοντώσει αν υπάρξει νέα “επίθεση” από τον ίδιο εισβολέα.

Στην πρώτη εισβολή ενός παθογόνου, τα “παρθένα” (naïve) Λεμφοκύτταρα Τ και Β, διαφοροποιούνται στα αντίστοιχα δραστικά κύτταρα για την εξόντωση του εισβολέα και στα Λεμφοκύτταρα μνήμης Τ και Β, που θα παραμείνουν σε ετοιμότητα ώστε να εξοντώσουν τον ίδιο εισβολέα (αν δεν υπάρχει σημαντική μετάλλαξη του), εφ’ όσον συμβεί νέα “επίθεση” από αυτόν στο μέλλον.

Στην περίπτωση εμβολιασμού τα δραστικά κύτταρα και τα λεμφοκύτταρα μνήμης Τ και Β στρέφονται κατά της πρωτεΐνης ακίδας (spike) του ιού.

Στην πρώτη εισβολή  τα “παρθένα” (naïve) Λεμφοκύτταρα Β διαφοροποιούνται με τη βοήθεια των Tfh λεμφοκυττάρων (Τ follicular helper cells).

Μετά από αλληλεπίδραση των Β με τα Τ Λεμφοκύτταρα τα Β λεμφοκύτταρα, μετατρέπονται σε βραχείας διάρκειας πλασματοκύτταρα (short-lived plasma cells ή SLPCs), σε Β λεμφοκύτταρα μνήμης μακράς διάρκειας (memory B cells ή MBCs / Αυτά παραμένουν στους λαμφαδένες σε φάση ετοιμότητας) και σε πλασματοκύτταρα μακράς διάρκειας (Long lived plasma cells ή LLPCs) που μεταναστεύουν στο μυελό των οστών, σε “φωλιές” (niches) επιβίωσης, και συνεχίζουν να παράγουν αντισώματα υψηλής ειδικότητας κατά του ίδιου μικροοργανισμού για μήνες ή και χρόνια μετά.

https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fimmu.2022.988536/full

Τα Λεμφοκύτταρα μνήμης Τ και Β, δεν συμμετέχουν κατά την πρώτη εισβολή στην εξουδετέρωση του εισβολέα, παραμένουν κυρίως στους βλεννογόνους που μολύνθηκαν, στους αντίστοιχους λεμφαδένες, στον σπλήνα κλπ.  και καιροφυλακτούν για την περίπτωση που μετά από μήνες, χρόνια ή και 10ετίες, ξανα-εισβάλει ακριβώς το ίδιο αντιγόνο (ο ίδιος ιός, το ίδιο μικρόβιο κλπ).

Όσο περιμένουν τα Λεμφοκύτταρα μνήμης Τ και Β αυτo-ανανεώνονται, για να μην εκλείψουν μετά από ορισμένο χρόνο.

Τα  πλασματοκύτταρα LLPCs (δες πιο κάτω) αποτελούν την 1η γραμμή άμυνας σε δεύτερη εισβολή από τον ίδιο μικροοργανισμό (αντιγόνο).

Τα Β κύτταρα μνήμης μακράς διάρκειας που παρέμειναν στους λεμφαδένες και τον σπλήνα ξαναμπαίνουν στον κυτταρικό κύκλο και δημιουργούν τη 2η γραμμή άμυνας.

https://www.nature.com/articles/s41577-019-0244-2

[Υπ’ όψιν ότι έχουν βρεθεί σε μυελό των οστών ειδικά πλασματοκύτταρα μακράς διάρκειας μετά από εμβολιασμό ευλογιάς, περισσότερα από 35 χρόνια μετά την εξάλειψη της.

https://www.frontiersin.org/…/10…/fimmu.2019.01787/full]

Ειδικότερα για τον ιό SARS-CoV-2, βρέθηκε (μέχρι στιγμής) ότι τα Β λεμφοκύτταρα μνήμης (τα ειδικά για την ακίδα του ιού) ήταν πολύ περισσότερα στους 6 μήνες μετά τη λοίμωξη. Τα δε ειδικά CD4+ και CD8+ T λεμφοκύτταρα είχαν χρόνο ημισείας ζωής περίπου 4 μήνες.

https://science.sciencemag.org/content/early/2021/01/06/science.abf406

https://www.science.org/doi/10.1126/sciimmunol.abl9105

Έτσι η απάντηση του ανοσοποιητικού μας συστήματος σε επόμενη εισβολή του ίδιου μικροοργανισμού, είναι πολύ γρηγορότερη, ισχυρότερη και πιο εξειδικευμένη, συγκριτικά με την πρώτη εισβολή.

Συνεπώς αν ο ιός αυτός συμπεριφέρεται σαν τους άλλους ιούς, ΔΕΝ χρειάζεται να εμβολιαστεί όποιος έχει νοσήσει από Covid 19, αν δεν υπάρξει σημαντική μετάλλαξη του ιού, γιατί τα λεμφοκύτταρα μνήμης Τ και Β είναι έτοιμα να αρχίσουν άμεσα την καταπολέμηση του εισβολέα (ακόμη και αν τα αντισώματα του, IgG, μειωθούν στο ελάχιστο).

Το ότι τα αντισώματα μειώνονται σε λίγο καιρό δεν έχει καμιά σημασία, μειώνονται γιατί εκτέλεσαν την αποστολή τους, την εξόντωση του εισβολέα, και δεν χρειάζεται να συνεχίσει η παραγωγή τους από τα πλασματοκύτταρα.

ΤΑ ΕΜΒΟΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Sars–Cov-2

Στόχος ενός εμβολιασμού είναι η προστασία του εμβολιαζομένου ανθρώπου και επίσης η προστασία του συνόλου του πληθυσμού, με τη διακοπή (ή μεγάλη μείωση) της μετάδοσης του μικροοργανισμού στους ανθρώπους (ανοσία της κοινότητας).

Η προστασία του εμβολιαζομένου αν μολυνθεί από τον συγκεκριμένο μικροοργανισμό κυμαίνεται από 50% (π.χ. γρίπη) ως >90% (π.χ. εμβόλια mRNA), ανάλογα με το εμβόλιο.

Για να διακοπεί η μετάδοση του μικροοργανισμού στον πληθυσμό, συνήθως πρέπει να εμβολιαστεί πάνω από το 70% των κατοίκων, ανάλογα και με την προστασία που προσφέρει το εμβόλιο, και τη μεταδοτικότητα της νόσου.

Τα εμβόλια περιέχουν είτε αντιγόνα του μικροοργανισμού (σε μορφή εξασθενημένου μικροοργανισμού ή σε μορφή τμημάτων του μικροοργανισμού) είτε οδηγίες για την παραγωγή αντιγόνων του μικροοργανισμού από τα ανθρώπινα κύτταρα.

Αυτή τη στιγμή υπάρχουν δυο τύποι εμβολίων κατά του Sars-Cov-2 που χρησιμοποιούν οδηγίες για την παραγωγή αντιγόνου από τα ανθρώπινα κύτταρα (συγκεκριμένα παραγωγή της spike πρωτεΐνης του ιού που χρειάζεται για διείσδυση στα κύτταρα μας).

Και οι δυο τύποι εμβολίου διεγείρουν τα Τ και τα Β λεμφοκύτταρα για την παραγωγή αντισωμάτων από τα Β λεμφοκύτταρα, κατά της spike πρωτεΐνης του ιού.

Το ένα είδος χρησιμοποιεί το mRNA για την παραγωγή από τα κύτταρα μας της spike πρωτεΐνης (εμβόλιο Pfizer-BioNTech, εμβόλιο MODERNA) και προκαλεί αντίδραση του ανοσοποιητικού κατά της spike πρωτεΐνης.

Το άλλο χρησιμοποιεί Αδενοϊό που μεταφέρει το τμήμα του RNA του ιού που παράγει τη spike πρωτεΐνη αγκίστρωσης του SARS-CoV-2, για την παραγωγή από τα κύτταρα μας αυτής της πρωτεΐνης ώστε να προκληθεί αντίδραση του ανοσοποιητικού εναντίον της. (εμβόλιο AstraZeneca, το Ρωσικό εμβόλιο   Sputnik V κλπ)

ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΕΣ ΓΙΑ ΤΑ ΠΛΑΣΜΑΤΟΚΥΤΤΑΡΑ ΜΑΚΡΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΖΩΗΣ (LLPC)

Τα αντισώματα παράγονται για μεγάλα χρονικά διαστήματα, από τα πλασματοκύτταρα μακράς διάρκειας ζωής, μετά από ΜΙΑ ΜΟΝΟ έκθεση σε αντιγόνα ιών ή εμβολίων.

Βρέθηκε ότι ο χρόνος ημίσειας ζωής των αντισωμάτων ήταν: 11 χρόνια για τον Τέτανο, 19 χρόνια για την Διφθερίτιδα, πάνω από 25 χρόνια για την Ηπατίτιδα Α , 50 χρόνια για την Ανεμοβλογιά και εφ’ όρου ζωής για την Ιλαρά και Παρωτίτιδα.

Η διάρκεια της παραγωγής των αντισωμάτων, εξαρτάται από τον αριθμό και τη μακροβιότητα των πλασματοκυττάρων μακράς διάρκειας ζωής.

Τα πλασματοκύτταρα μακράς διάρκειας ζωής (LLPC) είναι τελικώς διαφοροποιημένα κύτταρα που μεταναστεύουν στον μυελό των οστών (στις φωλιές επιβίωσης) και τον λεμφικό ιστό του εντέρου (GALT) και εκκρίνουν συνεχώς αντισώματα για χρόνια, χωρίς να χρειάζεται ξαναδιέγερση τους από το αντιγόνο.

(Όσα LLPC είναι στο μυελό των οστών παράγουν κυρίως αντισώματα IgG και όσα είναι στο έντερο παράγουν κυρίως αντισώματα IgA)

Η μακροβιότητα των LLPC εξαρτάται τόσο από τα γονίδια του αμυντικού συστήματος όσο και από άλλους επιγενετικούς κυρίως παράγοντες. Επιπλέον εξαρτάται και από τη μελλοντική μόλυνση από νέους μικροοργανισμούς, που θα εκτοπίσουν μέρος των ήδη υπαρχόντων LLPC από τις φωλιές επιβίωσης, λόγω προβλήματος χώρου.

https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/imcb.12346

Διαφορές στα γονίδια μπορεί να υπάρχουν π.χ. στις πρωτεΐνες MHC που είναι στην επιφάνεια των κυττάρων μας.

[Στην επιφάνεια των κυττάρων μας υπάρχουν πρωτεΐνες (λέγονται MHC) που είναι απαραίτητες ώστε να μπορεί να διαχωρίζει το αμυντικό μας σύστημα, ποια μόρια – αντιγόνα είναι δικά μας και πια είναι ξένα και επίσης αν τα κύτταρα μας είναι φυσιολογικά ή μολυσμένα από ιό κλπ..

Οι MHC είναι 2 κυρίως ειδών, η MHC Ι που εμφανίζεται σε ΟΛΑ σχεδόν τα κύτταρα και η MHC ΙΙ που εμφανίζεται στα κύτταρα των μακροφάγων, των δενδριτικών κυττάρων και των Β λεμφοκυττάρων.]

Οι άλλοι παράγοντες είναι η βοήθεια από άλλα κύτταρα (π.χ. Δενδρικά, Μεγακαρυοκύτταρα, Βασεόφιλα, Ηωσινόφιλα κλπ.) που συνυπάρχουν στις ίδιες “φωλιές” (niches) του μυελού των οστών, το είδος του παθογόνου και του Β λεμφοκυττάρου που τα δημιούργησε κλπ.

[Η μακροβιότητα των πλασματοκυττάρων μακράς διάρκειας ζωής εξαρτάται και από την μεταβολική επάρκεια τους. Αυτή βασίζεται στην ενεργοποίηση των υποδοχέων τους, CD28 από άλλα κύτταρα (π.χ. δενδριτικά κύτταρα) της ίδιας “φωλιάς” στον μυελό των οστών.

https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/imcb.12346

https://www.cell.com/cell-reports/pdfExtended/S2211-1247(20)30796-8]

Στην πιο πάνω εικόνα φαίνεται πλασματοκύτταρο μακράς διάρκειας ζωής (κάτω δεξιά, μοιάζει με τηγανητό αυγό) στον μυελό των οστών.

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

https://www.science.org/doi/10.1126/sciimmunol.abl9105

https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fimmu.2019.00965/full

https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fimmu.2019.01831/full

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7165522/

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3291529/#:~:text

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7398916/#CR12

https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMoa066092

https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fimmu.2019.00508/full

https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMe2028079]

Για το κυρίως άρθρο που αφορά τον κορωνοϊό SARS-CoV-2 πατήστε: εδώ

Ο κίνδυνος θανάτου από τον κορωνοϊό SARS-CoV-2, που προκαλεί την Covid 19, εξαρτάται από διάφορους παράγοντες, όπως η ηλικία, το φύλο (οι άντρες έχουν 70% περισσότερο κίνδυνο από τις γυναίκες), τις συνυπάρχουσες παθήσεις, το επάγγελμα (π.χ. γιατροί, νοσηλευτές), τυχόν γονιδιακές ελλείψεις του ανοσοποιητικού συστήματος κλπ.

>>> Η θνητότητα από τον κορωνοϊό SARS-CoV-2 που προκαλεί τη νόσο  COVID-19, όσον αφορά το IFR (που περιλαμβάνει και τους ασυμπτωματικούς) εκτιμάται στο 0.68% (0.53%–0.82%) αν και εκτιμήσεις για τη Νέα Υόρκη τον ανεβάζουν περίπου στο 1%.

Μια πρόσφατη μελέτη δείχνει τον κίνδυνο θανάτου, IFR** (Infection Fatality Rate), ανάλογα με την ηλικία, σε όσους μολυνθούν (περιλαμβάνει και τους Ασυμπτωματικούς). Αυτός είναι:

10 ετών: 0.002% (ή 1: 50,000)

25 ετών: 0.01% (ή 1:10,000)

55 ετών: 0.4% (ή 1:250)

65 ετών: 1.4% (ή 1:71)

75 ετών: 4.6%  (ή 1:22)

85 ετών: 15% (ή 1:7)

https://link.springer.com/article/10.1007/s10654-020-00698-1

Η Covid 19, ίσως είναι βαρύτερη στους μεγαλύτερους ανθρώπους, λόγω υποστροφής του Θύμου αδένα (που διαφοροποιεί τα Τ Λεμφοκύτταρα) όσο αυξάνεται η ηλικία.

Άλλη παράμετρος βαρύτητας της ίωσης πιθανώς είναι η μη ύπαρξη παλιότερης λοίμωξης από τους 4 άλλους κορωνοϊούς του κοινού κρυολογήματος.

[Έχει βρεθεί ότι ιδίως σε παιδιά και νέους ενήλικες προϋπάρχουν αντισώματα IgG από προηγούμενο κοινό κρυολόγημα που εξουδετερώνουν και τον Sars-Cov-2 (!!)]

https://science.sciencemag.org/content/early/2021/01/06/science.abf4063

Οι άνθρωποι με COVID-19 κατά 40% περίπου είναι ασυμπτωματικοί.

Από τους υπόλοιπους που παρουσιάζουν συμπτώματα, στο 85% – 90% περίπου, αυτά είναι ελαφρά, στο 10 – 15% περίπου είναι μέτρια ή βαρειά που θα χρειαστούν Νοσοκομείο/ή και Μ.Ε.Θ.

ΟΙ ΕΝΔΟΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΟΙ ΘΑΝΑΤΟΙ

>>> Το ποσοστό θανάτων σε όλους όσους εισάγονταν σε νοσοκομείο (μέσα και έξω από MEΘ) με Covid 19 μεταξύ Ιανουαρίου και Ιουνίου στις Η.Π.Α. ήταν περίπου 12% (κυμάνθηκε από 9%-16% ανάλογα με το νοσοκομείο).

Σε εξειδικευμένο νοσοκομείο της Γερμανίας από Φεβρουάριο ως Μάιο, υπήρξαν 23% θάνατοι συνολικά (13% εκτός μονάδας και 47% εντός μονάδας).

Το Μάρτιο και Απρίλιο (2020) οι θάνατοι έφτασαν το 16.9% σε νοσοκομεία της Γαλλίας.

Πάντως φαίνεται ότι όσο μαθαίνει η Ιατρική κοινότητα την Covid 19 (και όσο μικρότερη η πίεση στο νοσοκομείο), τόσο μειώνεται ο κίνδυνος θανάτου στο νοσοκομείο έτσι στη Νέα Υόρκη από το 25.6% το Μάρτιο έπεσε στο 7.6% τον Αύγουστο.

Ο κίνδυνος θανάτου στο νοσοκομείο ανάλογα με την ηλικία ήταν:

18-49 ετών: 2.0%

50-64 ετών: 9.8%

≥65 ετών: 28.1%

Οι θάνατοι σε νοσηλευομένους στη Γαλλία από Covid 19, στην αρχή της πανδημίας (Μάρτιος + Απρίλιος 2020), ανάλογα με την ηλικία, με γαλάζιο χρώμα (Με κόκκινο χρώμα φαίνονται οι θάνατοι σε νοσηλευόμενους από γρίπη από 1η Δεκεμβρίου του 2018 ως 28 Φεβρουαρίου 2109)

https://jamanetwork.com/journals/jamainternalmedicine/fullarticle/2774572

https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0242127

https://www.journalofhospitalmedicine.com/jhospmed/article/230561/hospital-medicine/trends-covid-19-risk-adjusted-mortality-rates?

https://www.cdc.gov/mmwr/volumes/69/wr/mm6942e3.htm

https://www.thelancet.com/journals/lanres/article/PIIS2213-2600(20)30527-0/fulltext

Το ποσοστό των θανάτων ανάλογα με τις προϋπάρχουσες παθήσεις:

Καμία πάθηση: 0.9%

Καρκίνος: 5.6%

Υπέρταση: 6%

Χρόνια αναπνευστική νόσος: 6.3%

Σ. Διαβήτης: 7.3%

Καρδιαγγειακές παθήσεις: 10.5%

Συνεπώς ας προσέχουμε όλοι, οι μεν μεγαλύτεροι των 50 ετών, να μην κολλήσουν τον κορωνοϊό SARS-CoV-2, για να μην έχουν κίνδυνο θανάτου, οι δε μικρότεροι των 50 ετών να μην τον κολλήσουν και τον μεταφέρουν σε φίλους και συγγενείς τους που είναι μεγαλύτεροι σε ηλικία.

**Η Θνητότητα μπορεί να διαχωριστεί σε:

Α) Case Fatality Rate ή CFR = Αριθμός θανάτων από κορωνοϊό SARS-CoV-2 ανά αριθµό νοσούντων από κορωνοϊό SARS-CoV-2 = Η πιθανότητα θανάτου σε όσους έχουν ΕΜΦΑΝΗ (ελεγμένη με PCR) τη νόσο.

Η θνητότητα CFR θεωρείται οριστική όταν καταγραφεί η έκβαση όλων των κρουσμάτων (ανάρρωση ή θάνατος). Αυτή μειώνεται με την πάροδο του χρόνου, όταν αρχίζουν να ελέγχονται και άνθρωποι με λίγα ή καθόλου συμπτώματα.

Β) **Infection Fatality Rate ή IFR = Αριθµός θανάτων από κορωνοϊό SARS-CoV-2 ανά αριθµό Ασυμπτωματικών + νοσούντων από κορωνοϊό SARS-CoV-2 = Η πιθανότητα θανάτου σε ΟΛΟΥΣ που έχουν μολυνθεί (με έλεγχο αντισωμάτων) από τη νόσο.

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7721859/?report=classic

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7524446/

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32912856/

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7386608/

Όταν εισβάλει ένας ιός, όπως ο SARS-CoV-2 (που προκαλεί την COVID-19) στα κύτταρα του σώματος, ξεκινούν να ενεργοποιούνται μηχανισμοί άμυνας από το ανοσοποιητικό σύστημα, για την εξόντωση του.

Όταν ένας ιός εισέλθει σε ένα κύτταρο το εξαναγκάζει, χρησιμοποιώντας τα υλικά του, να κατασκευάσει χιλιάδες αντίγραφα του, τα οποία στη συνέχεια μολύνουν άλλα κύτταρα.

(Δες το άρθρο: Η άμυνα απέναντι στους ιούς)

>> Η άμυνα απέναντι στους ιούς ξεκινά αρχικά από το εγγενές ανοσοποιητικό σύστημα με τις Ιντερφερόνες,  το σύστημα του συμπληρώματος και επιπλέον από τα φυσικά φονικά κύτταρα (NK cells) και τα Δενδριτικά κύτταρα.

[Οι Ιντερφερόνες (IFN) είναι είδος κυτταροκινών που σταματούν, με μη εξειδικευμένο τρόπο, τον πολλαπλασιασμό των ιών.]

>>> Στη συνέχεια, μετά από μερικές μέρες, αρχίζει να δρα το επίκτητο ανοσοποιητικό σύστημα με τα Τ λεμφοκύτταρα και τα Β λεμφοκύτταρα.

## Ο ιός SARS-CoV-2 καταφέρνει να μειώσει την παραγωγής κυρίως της Ιντερφερόνης Ιβ (IFN Ιβ), αλλά και της Ιντερφερόνης Ια και της IFN ΙΙΙ (IFN λ), οπότε καταφέρνει να αντιγράφεται- πολλαπλασιάζεται ανεξέλεγκτα.

[Ο SARS-CoV-2 το καταφέρνει αυτό κυρίως μέσω της βοηθητικής πρωτεΐνης του Orf6, που αυξάνει τη δράση της RNA πολυμεράσης, οπότε αυξάνεται ο πολλαπλασιασμός του ιού.]

Αυτή η μείωση των Ινερφερονών προκαλεί καταστροφή των κυττάρων μας από τον ιό, και αναγκάζει το εγγενές ανοσοποιητικό σύστημα να δράσει ισχυρότερα για να επιβιώσουν τα κύτταρα μας και για να απορροφηθούν τα νεκρά κύτταρα.

Η αυξημένη δράση προκαλεί τελικά μια μεγάλη συσσώρευση κυττάρων της εγγενούς ανοσίας (όπως μονοκυττάρων,  μακροφάγων και δενδριτικών κυττάρων) και έκλυση μεγάλων ποσοτήτων κυτταροκινών (όπως η  Ιντερλευκίνη 6, η C αντιδρώσα πρωτεΐνη (CRP) (> 10 mg/dL), η Ιντερλευκίνη Ιβ και 18, ο TNFα κλπ.).

[Η μεγάλη αύξηση των κυτταροκινών διεγείρει κυρίως τα ηπατοκύτταρα και τα μακροφάγα να εκκρίνουν φερριτίνη στο αίμα, οπότε η τιμή της στο αίμα είναι > 600 ng/ml.

H Ιντερλευκίνη 6  (IL-6) ξεπερνά τα 40 pg/mL στους βαρειά ασθενείς από Covid 19, οπότε έχουμε το φάρμακο Tocilizumab (TCZ) που σταματά την υπέρμετρη δράση της. Επίσης για την υπέρμετρη δράση της Ιντερλευκίνης 1β έχουμε το φάρμακο Canakinumab]

Η μεγάλη συσσώρευση κυττάρων της εγγενούς ανοσίας και η έκλυση μεγάλων ποσοτήτων κυτταροκινών δημιουργούν υπέρμετρη φλεγμονή και το σύνδρομο καταιγιστικής απελευθέρωσης (cytokine storm syndrome ή CRS).

 Έτσι προκαλείται και από αυτά (πέρα από τον ιό) ο θάνατος των κυττάρων του πνεύμονα (από συνεχιζόμενη φλεγμονή – βλάβη στους πνεύμονες). 

Οι μηχανισμοί αυτοί προκαλούν υπέρμετρη βλάβη στα κύτταρα των πνευμόνων (οπότε αυξάνεται το ένζυμο LDH > 300 U/L από καταστροφή των κυττάρων του πνεύμονα).

Η υπέρμετρη βλάβη στους πνεύμονες (με νέκρωση ενδοθηλιακών και επιθηλιακών κυττάρων) από τη φλεγμονή και τον ιό, οδηγεί στο σύνδρομο οξείας αναπνευστικής δυσχέρειας (acute respiratory distress syndrome ή ARDS), σε μειωμένη Οξυγόνωση του αίματος, σε οξύ πνευμονικό οίδημα, και το σύνδρομο καταιγιστικής απελευθέρωσης κυτταροκινών (cytokine storm syndrome ή CRS) οδηγεί σε αυξημένη πηκτικότητα του αίματος (με d dimer >1000 ng/mL), σε βλάβη πολλών οργάνων και τελικά το θάνατο.

Το ποσοστό θανάτων σε όλους όσους εισάγονται σε νοσοκομείο (εντός ή εκτός MEΘ) με Covid 19 είναι περίπου 12%, και ανάλογα με την ηλικία είναι:

18-49 ετών: 2.0%

50-64 ετών: 9.8%

≥65 ετών: 28.1%

Τελικά τo σύνδρομο οξείας αναπνευστικής δυσχέρειας (ARDS) από Covid 19 οφείλεται:

α) Σε μειωμένη αντίδραση μέρους της εγγενούς ανοσίας και ειδικότερα των φυσικών φονικών κυττάρων ή NK cells (πιθανώς λόγω μεγάλης ηλικίας ή/και μείωσης τους από τον ιό/ή και εξάντλησης τους) και στη μείωση της παραγωγής των Ιντερφερονών (IFN)

β) Σε μειωμένη αντίδραση της επίκτητης ανοσίας με μειωμένα Τ λεμφοκύτταρα CD4+ and CD8+, (τα λεμφοκύτταρα στο αίμα είναι < 1000/ανά κυβικό χιλιοστό) πιθανώς λόγω μεγάλης ηλικίας ή/και μείωσης τους από τον ιό και

γ) Σε συνεπακόλουθα αυξημένη αντίδραση μέρους της εγγενούς ανοσίας, με μεγάλη συσσώρευση μονοκυττάρων και μακροφάγων στους πνεύμονες και με υπέρμετρα αυξημένη την κυτταροκίνη Ιντερλευκίνη 6 (IL-6), που είναι > 40 pg/mL στους βαριά ασθενείς, την Ιντερλευκίνη 1 κλπ.

Η Covid 19, ίσως είναι βαρύτερη στους μεγαλύτερους ανθρώπους, λόγω υποστροφής του Θύμου αδένα (που διαφοροποιεί τα Τ Λεμφοκύτταρα) με την ηλικία.

Άλλη παράμετρος βαρύτητας της ίωσης πιθανώς είναι η μη ύπαρξη παλιότερης λοίμωξης από τους 4 άλλους κορωνοϊούς του κοινού κρυολογήματος.

[Έχει βρεθεί ότι ιδίως σε παιδιά και νέους ενήλικες προϋπάρχουν αντισώματα IgG από προηγούμενο κοινό κρυολόγημα (από κορωνοϊό) που εξουδετερώνουν και τον Sars-Cov-2 (!!)]

>>> Πρόσφατα ανακοινώθηκαν τα ευρήματα μελέτης από τον Καναδά που δείχνει ότι η χορήγηση Κολχικίνης άμεσα, με την εύρεση θετικού του τεστ PCR για την Covid 19, μειώνει το  σύνδρομο καταιγιστικής απελευθέρωσης κυτταροκινών (cytokine storm syndrome ή CRS). Έτσι μειώνονται οι εισαγωγές σε νοσοκομείο κατά 25%, η ανάγκη για διασωλήνωση κατά 50% και οι θάνατοι κατά 44%.

https://montreal.ctvnews.ca/quebec-researchers-say-they-have-found-an-effective-drug-to-fight-covid-19-1.5279310

Μελέτη για την Κολχικίνη διεξάγεται και στην Ελλάδα, αλλά δεν έχουν ανακοινωθεί αποτελέσματα ακόμη.

https://clinicaltrials.gov/ct2/show/NCT04326790

https://www.reumatologiaclinica.org/es-colchicine-a-potential-therapeutic-tool-avance-S1699258X20301078

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

https://www.nature.com/articles/s41591-020-01202-8

https://science.sciencemag.org/content/early/2021/01/06/science.abf4063

https://science.sciencemag.org/content/369/6504/626.summary

https://www.immunology.org/public-information/bitesized-immunology/pathogens-and-disease/immune-responses-viruses

https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/jcla.23618

https://www.thno.org/v11p0316.htm

https://jamanetwork.com/journals/jamainternalmedicine/fullarticle/2774572

https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fimmu.2020.02132/full

Όταν εισβάλει ένας ιός, όπως ο SARS-CoV-2 (που προκαλεί την COVID-19) στα κύτταρα του σώματος, ξεκινούν να ενεργοποιούνται μηχανισμοί άμυνας από το ανοσοποιητικό σύστημα, για την εξόντωση του.

[Οι ιοί είναι μικροσκοπικοί παθογόνοι οργανισμοί που αναπαράγονται μόνο σε ζωντανά κύτταρα ζώων, φυτών, βακτηρίων κλπ., τα οποία και καταστρέφουν.

Αυτοί βρίσκονται στα όρια της ζωής των εμβίων όντων και φαίνεται ότι υπήρχαν από την αρχή της εξέλιξης των πρώτων ζώντων κυττάρων, πριν ακόμη το διαχωρισμό τους στα αρχαία, τα βακτήρια και τα ευκαρυωτικά κύτταρα.

Οι ιοί έπαιξαν κεντρικό ρόλο στην αρχική εξέλιξη (μεταφέροντας γονίδια μεταξύ διαφορετικών ειδών) και στη γενετική ποικιλομορφία.

Αυτοί περιλαμβάνουν εκατομμύρια διαφορετικά είδη και διαχωρίζονται κυρίως από το αν έχουν στο εσωτερικό τους γενετικό υλικό RNA ή DNA.]

### Όταν ένας ιός εισέλθει σε ένα κύτταρο το εξαναγκάζει, χρησιμοποιώντας τα υλικά του, να κατασκευάσει χιλιάδες αντίγραφα του, τα οποία στη συνέχεια μολύνουν άλλα κύτταρα.

>> Η άμυνα απέναντι στους ιούς ξεκινά αρχικά από το εγγενές ανοσοποιητικό σύστημα με τις Ιντερφερόνες  το σύστημα του συμπληρώματος και επιπλέον από τα φυσικά φονικά κύτταρα (NK cells) και τα Δενδριτικά κύτταρα.

>>> Στη συνέχεια, μετά από μερικές μέρες, αρχίζει να δρα το επίκτητο ανοσοποιητικό σύστημα με τα Τ λεμφοκύτταρα και τα Β λεμφοκύτταρα.

Η ΕΓΓΕΝΗΣ ΑΝΟΣΙΑ

Α) Η πρώτη γραμμή άμυνας ξεκινά από τις ΙΝΤΕΡΦΕΡΟΝΕΣ (IFNs).

Οι IFNs δημιουργούνται κυρίως στα κύτταρα που μολύνθηκαν από τον ιό (π.χ. επιθηλιακά των βλεννογόνων) και από κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος όπως μακροφάγα, φυσικά φονικά κύτταρα κλπ.

Οι Ιντερφερόνες σταματούν τον πολλαπλασιασμό αρκετών ειδών ιών στα μολυσμένα κύτταρα, προστατεύουν τα γειτονικά κύτταρα και επιστρατεύουν για βοήθεια αμυντικά κύτταρα της εγγενούς ανοσίας (π.χ. δενδριτικά κύτταρα, φυσικά φονικά κύτταρα) και της επίκτητης ανοσίας (Τ λεμφοκύτταρα και Β λεμφοκύτταρα).

 [Όταν ο ιός μπει στα κύτταρα μας, αναγνωρίζεται από ειδικούς υποδοχείς PRRs, οπότε αρχίζει η παραγωγή Ιντερφερονών.

> Αυτές προκαλούν την παραγωγή πρωτεϊνών από πολλά γονίδια που λέγονται  Interferon Stimulated Genes (ή ISGs).

>> Οι πρωτεΐνες των ISGs δρουν εναντίον όλων των σταδίων του ιού, από την είσοδο, την αντιγραφή και την έξοδο του από το μολυσμένο κύτταρο.]

Β) Το ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΟΥ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΟΣ, δρα κατά των ιών με διάφορους μηχανισμούς: α) Αυξάνει τη φαγοκυττάρωση των ιών (κυρίως από τα μακροφάγα και τα ουδετερόφιλα), β) μέσω του συμπλέγματος MAC καταστρέφει, ανοίγει τρύπα, στο περίβλημα μερικών ιών με περίβλημα (enveloped viruses) και στο περίβλημα κυττάρων που μολύνθηκαν από τον ιό και γ) Από το σύστημα του συμπληρώματος ενισχύεται η δράση των Τ και Β Λεμφοκυττάρων (επίκτητη ανοσία).

Η ενίσχυση της φαγοκυττάρωσης γίνεται από πρωτεΐνες του συμπληρώματος, όπως η C3b, που χρησιμεύει σαν ενδιάμεσο μόριο (οπότε λέγεται οψωνίνη) που ενώνεται με τον ιό ώστε να εντοπιστεί και εξουδετερωθεί από τα φαγοκύτταρα.

Όμως αν υπερ- αντιδράσει το σύστημα του συμπληρώματος, τότε γίνεται ζημιά στο σώμα από αυξημένη φλεγμονή (π.χ. σε μικρό ποσοστό των ανθρώπων με COVID 19).

Γ) Ταυτόχρονα, ενεργοποιούνται τα φυσικά φονικά κύτταρα, τα Δενδριτικά κύτταρα και τα Β λεμφοκύτταρα.

Γ1) Τα ΦΥΣΙΚΑ ΦΟΝΙΚΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (NK cells) περιπολούν στο σώμα και αν ανιχνεύσουν κύτταρα μολυσμένα από ιούς, τα εξοντώνουν. Η εξόντωση (διάλυση του κυττάρου) γίνεται με την έκκριση ορισμένων ουσιών από τα κοκκία τους, της Perforin που τρυπά την επιφάνεια του παθογόνου και τα Granzymes που το σκοτώνουν.

[# Τα φυσικά φονικά κύτταρα εξοντώνουν όσα κύτταρα μας ΔΕΝ έχουν στην επιφάνεια τους πρωτεΐνες MHC (σύμπλεγμα μείζονος ιστοσυμβατότητας) τύπου I, λόγω της φθοράς τους από τον ιό. (Δες πιο κάτω)

# Επίσης εξοντώνουν και όσα μολυσμένα κύτταρα έχουν στην επιφάνεια τους αντισώματα κατά του ιού που τα μόλυνε (antibody-dependent cell cytotoxicity )]

Γ2) Τα ΔΕΝΔΡΙΤΙΚΑ ΚΥΤΤΑΡΑ, που προέρχονται από τα μονοκύτταρα, βρίσκονται κάτω από το ενδοθήλιο (στο δέρμα και τους βλεννογόνους) και είναι αμυντικά κύτταρα που συνδέουν την εγγενή και την επίκτητη ανοσία.

Τα δενδριτικά κύτταρα (DC) αφού καταπιούν τους ιούς, τους διασπούν και εμφανίζουν στην επιφάνεια τους κομμάτια τους (αντιγονονικά πεπτίδια των ιών ή επιτόπια).

Στη συνέχεια τα Δενδριτικά (DC) κύτταρα μπαίνουν στα λεμφαγγεία για να φτάσουν στους λεμφαδένες. Εκεί διεγείρουν το επίκτητο ανοσοποιητικό σύστημα με την ενεργοποίηση των Τ και Β λεμφοκυττάρων.

Γ3) Τα Β λεμφοκύτταρα, επίσης καταπίνουν ιούς και παρουσιάζουν πεπτίδια των ιών στην επιφάνεια τους (αντιγονοπαρουσιαστικά κύτταρα) ώστε να ενεργοποιηθούν τα Τ λεμφοκύτταρα.

Μερικά είδη Β λεμφοκυττάρων έχουν ρόλο και στην εγγενή ανοσία. Αυτά είναι τα B1 B λεμφοκύτταρα και τα Β λεμφοκύτταρα της περιθωριακής ζώνης (marginal zone).

Αυτά παράγουν “άμεσα” φυσικά αντισώματα (nAbs), χωρίς να χρειάζονται ενεργοποίηση από τα Τ βοηθητικά λεμφοκύτταρα

Η ΕΠΙΚΤΗΤΗ ΑΝΟΣΙΑ

Η επίκτητη ανοσία αφορά στην ενεργοποίηση των Τ λεμφοκυττάρων (για την καταστροφή των μολυσμένων από τον ιό κυττάρων) και των Β λεμφοκυττάρων για την παραγωγή αντισωμάτων που θα εξουδετερώσουν τον ιό (λέγεται χυμική ανοσία).

ΤΑ ΕΙΔΗ ΤΩΝ ΛΕΜΦΟΚΥΤΤΑΡΩΝ

Τα λεμφοκύτταρα είναι δυο ειδών, τα Τ λεμφοκύτταρα και τα Β λεμφοκύτταρα.

## Η τεράστια ποικιλομορφία στα αντισώματα (και τους αντίστοιχους υποδοχείς των Β λεμφοκυττάρων) όπως και στους υποδοχείς των Τ λεμφοκυττάρων (TCR), δημιουργείται από κόψιμο, αναδιάταξη και ράψιμο των σχετικών γονιδίων του DNA, κατά την ωρίμανση των λεμφοκυττάρων (V(D)J recombination).

Α) Από τα Τ λεμφοκύτταρα προέρχονται δυο ειδών δραστικά κύτταρα:

i) Τα CD4+ βοηθητικά T λεμφοκύτταρα, που εκκρίνουν κυτταροκίνες ώστε να ενεργοποιηθούν τα υπόλοιπα λεμφοκύτταρα και τα μακροφάγα κύτταρα.

ii) Τα κυτταροτοξικά CD8+ Τ λεμφοκύτταρα (Cytotoxic T Lymphocytes ή  CTLs) που σκοτώνουν τα μολυσμένα μας κύτταρα. (Πρόσφατα αποδείχθηκε ότι αυτά μπορούν να εξοντώσουν και εξωκυττάρια μικρόβια, παράσιτα και μύκητες)

Η ΚΑΤΑΓΩΓΗ ΤΩΝ Τ ΛΕΜΦΟΚΥΤΤΑΡΩΝ

Τα Τ Λεμφοκύτταρα παράγονται στον μυελό των οστών και διαφοροποιούνται στο θύμο αδένα.

Τα παρθένα (ανενεργά) Τ λεμφοκύτταρα (CD4 και CD8), μετακινούνται από το Θύμο αδένα (σε μικρή ηλικία) μέσω του αίματος στους λεμφικούς ιστούς (π.χ. λεμφαδένες), όπου περιμένουν μέχρι να χρειαστούν, αν ποτέ χρειαστούν. (Δες πιο κάτω)

Από τα παρθένα CD4 και CD8 Τ λεμφοκύτταρα  ενεργοποιούνται (ξεφεύγουν από τη φάση G “0” και μπαίνουν στον κυτταρικό κύκλο) μόνο τα ελάχιστα που θα αναγνωρίσουν το αντιγόνο του ιού που τους παρουσιάζει το Δενδριτικό κύτταρο (ή το μακροφάγο, ή το Β λεμφοκύτταρο), οπότε και μετατρέπονται στα δραστικά CD4+ και CD8+ Τ λεμφοκύτταρα.

Μόλις αυτά ενεργοποιηθούν, αναπαράγονται σε τεράστιους αριθμούς, εκατομμύρια, μέσω κλωνοποίησης.

Στην πιο πάνω εικόνα φαίνεται ένα Δενδριτικό κύτταρο (δεξιά) που εφάπτεται με ένα παρθένο Τ λεμφοκύτταρο ώστε να του παρουσιάσει τμήματα πρωτεϊνών του εισβολέα, για να το ενεργοποιήσει.

Στη συνέχεια τα Τ λεμφοκύτταρα κυκλοφορούν μέχρι ο ειδικός υποδοχέας τους, TCR, να ανακαλύψει το αντίστοιχο αντιγόνο στα μολυσμένα κύτταρα μας.

Β) Τα Β Λεμφοκύτταρα παράγονται και διαφοροποιούνται στον μυελό των οστών, λέγονται “παρθένα” Β λεμφοκύτταρα και από αυτά προέρχονται τα δραστικά κύτταρα, πλασματοκύτταρα που παράγουν αντισώματα για την εξουδετέρωση των εισβολέων.

> Κάθε “παρθένο” Β λεμφοκύτταρο εκφράζει έναν υποδοχέα (B-cell receptor ή BCR), από τους αμέτρητους που υπάρχουν στον πληθυσμό των Β λεμφοκυττάρων και δημιουργήθηκαν από τυχαίο ανασυνδυασμό γονιδίων (V(D)J recombination) στον μυελό των οστών.

Τα “παρθένα” Β λεμφοκύτταρα περιπολούν και όταν ανιχνευθεί ένας μικροοργανισμός εισβολέας, ο υποδοχέας BCR αναγνωρίζει αν υπάρχει η συγκεκριμένη πρωτεΐνη (αντιγόνο) που αντιστοιχεί σ’ αυτόν.

>> Αν βρεθεί ότι υπάρχει το συγκεκριμένο αντιγόνο, στον μικροοργανισμό εισβολέα, τα “παρθένα” Β λεμφοκύτταρα διαφοροποιούνται σε πλασματοκύτταρα μικρής διάρκειας ζωής (που παράγουν IgM) και σε άλλα Β λεμφοκύτταρα που μεταλλάσεται πολλές φορές το γονίδιο του υποδοχέα τους BCR στους λεμφαδένες και τον σπλήνα  μέχρι να βρεθεί ο ακριβέστερος υποδοχέας για το συγκεκριμένο αντιγόνο. (Δες πιο κάτω)

>>> Αφού βρεθεί ο ακριβέστερος υποδοχέας, τα Β λεμφοκύτταρα διαφοροποιούνται σε Β λεμφοκύτταρα μνήμης μακράς διάρκειας (παραμένουν στον σπλήνα, στους λεμφαδένες, στους βλεννογόνους που μολύνθηκαν και στο αίμα) και σε πλασματοκύτταρα μακράς διάρκειας που μεταναστεύουν στο μυελό των οστών και παράγουν αντισώματα υψηλής ειδικότητας για μήνες ή και χρόνια μετά.

Τα Β λεμφοκύτταρα μνήμης μακράς διάρκειας όταν συναντηθούν με το αντιγόνο ιού (μικροβίου κλπ) που έχει μεγάλη συγγένεια με τον υποδοχέα τους, πολλαπλασιάζονται και το εξουδετερώνουν άμεσα, μέσω παραγωγής αντισωμάτων (μέσω των δραστικών τους κυττάρων, των πλασματοκυττάρων). (Δες πιο κάτω)

https://www.nature.com/articles/s41590-022-01248-5

Τα αντισώματα ΕΝΩΝΟΝΤΑΙ με τους ιούς και έτσι τους εξουδετερώνουν με διάφορους τρόπους, όπως είναι η διακοπή της εισόδου του ιού στα κύτταρα, η φαγοκυττάρωση του συμπλέγματος ιού-αντισωμάτων κλπ. (Δες πιο κάτω)

ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΕΣ ΓΙΑ ΤΑ ΛΕΜΦΟΚΥΤΤΑΡΑ

ΤΑ Τ ΛΕΜΦΟΚΥΤΤΑΡΑ

Τα Τ λεμφοκύτταρα, μέσω των εκατομμυρίων, διαφορετικών αντιγονικών υποδοχέων (TCR) που μπορεί να έχουν, αναγνωρίζουν τα αντίστοιχα αντιγονονικά πεπτίδια ή επιτόπια στην επιφάνεια των κυττάρων μας πάνω στις πρωτεΐνες MHC (σύμπλεγμα μείζονος ιστοσυμβατότητας), ΑΝ αυτά εμφανιστούν στο μέλλον (αν υπάρξει λοίμωξη).

Υπάρχουν περίπου 20 εκατομμύρια, διαφορετικά Τ λεμφοκύτταρα (παρθένα CD4 και CD8) που δημιουργούνται στο θύμο αδένα.

Στη συνέχεια τα παρθένα CD4 και CD8 μετακινούνται μέσω του αίματος στους λεμφικούς ιστούς (π.χ. λεμφαδένες), όπου περιμένουν μέχρι να χρειαστούν, αν ποτέ χρειαστούν.

Το κάθε παρθένο CD4 και CD8 Τ λεμφοκύτταρο μπορεί να έχει έναν ή και περισσότερους αντιγονικούς υποδοχείς (TCRs) από τους τουλάχιστον 100 δισεκατομμύρια (!!) μοναδικούς TCRs που δημιουργούνται με τυχαίο τρόπο στο θύμο αδένα.

[Όμως πρέπει να διασφαλιστεί ότι τα Τ λεμφοκύτταρα δεν θα επιτίθενται στα δικά μας κύτταρα (T cell tolerance) και δεν θα προκαλούν αυτοάνοσες παθήσεις.

Αυτό γίνεται κατά την ωρίμανση τους στο θύμο αδένα (central tolerance), όπου όσα ανώριμα Τ λεμφοκύτταρα βρεθούν ότι ενώνονται ΙΣΧΥΡΑ στις πρωτεΐνες του σώματος μας που εμφανίζονται στις πρωτεΐνες MHC Ι και MHC ΙΙ** στην επιφάνεια των επιθηλιακών (mTECs), δενδριτικών κυττάρων και Β λεμφοκυττάρων του θύμου, καταστρέφονται ώστε να μην μπουν στην κυκλοφορία (negative selection).

Αν ενώνονται ασθενώς στα δικά μας μόρια MHC δημιουργούνται (positive selection) τα ώριμα κυτταροτοξικό-φονικό Τ λεμφοκύτταρο CD8+ και τα ώριμα helper Τ λεμφοκύτταρο CD4+ (ή T_H cell).

Αν ενώνονται μέτρια με τα δικά μας μόρια MHC δημιουργούνται τα ρυθμιστικά Τ λεμφοκύτταρα (Regulatory T cells ή Tregs) και τα ανενεργά Τ λεμφοκύτταρα (δυσλειτουργικά ή υπολειτουργικά) anergic T cells.

Τα  Tregs καταστέλλουν το ανοσοποιητικό σύστημα όταν έχει εξοντωθεί ο εισβολέας και επιπλέον βοηθούν στην πρόληψη αυτοάνοσων παθήσεων.

Δυστυχώς μερικά Τ λεμφοκύτταρα θα ξεφύγουν από τον κεντρικό έλεγχο στο θύμο αδένα, οπότε ο οργανισμός θα χρησιμοποιήσει τη δεύτερη γραμμή άμυνας (peripheral tolerance) στους λεμφαδένες και τον σπλήνα:

Αυτή γίνεται είτε με άμεση απενεργοποίηση ή θάνατο τους είτε από τα ρυθμιστικά – ανοσοκατασταλτικά λεμφοκύτταρα Tregs και Bregs (επίσης από ανασταλτικές Κυτταροκίνες, από κύτταρα της εγγενούς ανοσίας κλπ.)

[Τα Tregs είναι υποπληθυσμός των CD4+ Τ λεμφοκυττάρων που δημιουργείται στο θύμο αδένα και τα Bregs, δημιουργούνται στον μυελό των οστών  και εκκρίνουν μεταξύ άλλων ανοσοκατασταλτικών ουσιών, και Ιντερλευκίνη 10 (B10 Bregs).

>> Όταν υπολειτουργούν/δυσλειτουργούν τα Tregs και τα Bregs, δεν μειώνονται τα Τ λεμφοκύτταρα (CD4+ και CD8+) και τα Β λεμφοκύτταρα αντίστοιχα, που στρέφονται εναντίον του σώματος]

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC8234061/

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7140671/

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5616171/

[Οι πρωτεΐνες MHC είναι απαραίτητες για να διαχωρίζει το αμυντικό μας σύστημα, ποια μόρια – αντιγόνα είναι δικά μας (αυτοαντιγόνα) και πια είναι ξένα ή αν τα κύτταρα είναι φυσιολογικά ή μολυσμένα π.χ. από ιό, βακτήριο.

Οι πρωτεΐνες MHC είναι 2 ειδών, η MHC Ι και η MHC ΙΙ. Η πρωτεΐνη MHC I βρίσκεται σε όλα τα κύτταρα μας (εκτός των ερυθροκυττάρων και των αιμοπεταλίων), και η πρωτεΐνη MHC IΙ βρίσκεται (μαζί με την MHC I) στα αντιγονοπαρουσιαστικά κύτταρα (Δενδριτικά κύτταρα, στα Μακροφάγα και στα Β λεμφοκύτταρα).

Έτσι τα αντιγονοπαρουσιαστικά κύτταρα έχουν και τους δυο τύπους MHC.]

ΤΑ ΚΥΤΤΑΡΟΤΟΞΙΚΑ CD8+ Τ ΛΕΜΦΟΚΥΤΤΑΡΑ

# Αν βρεθεί το αντίστοιχο  αντιγονικό πεπτίδιο του εισβολέα, σε σχέση κλειδιού-κλειδαριάς, (πάνω σε πρωτεΐνη MHC Ι) σε μολυσμένο κύτταρο (για όλα τα κύτταρα εκτός των ερυθρών και των αιμοπεταλίων),  το κυτταροτοξικό CD8+ Τ λεμφοκύτταρο, ενώνεται με αυτό το κύτταρο και το εξοντώνει.

Η εξόντωση γίνεται με την έκκριση ορισμένων ουσιών από τα κοκκία τους, της Perforin που τρυπά την επιφάνεια του μολυσμένου κυττάρου και τα Granzymes που το σκοτώνουν (όπως και στα NK cells ).

Τα κυτταροτοξικά CD8+ Τ λεμφοκύτταρα, εξοντώνουν στην ουσία τους ενδοκυττάριους ιούς (επίσης ενδοκυττάρια βακτηρίδια και τα καρκινικά κύτταρα).

# Πρόσφατα όμως αποδείχθηκε ότι τα κυτταροτοξικά λεμφοκύτταρα (CD8+ ή CTL), μπορούν να αναγνωρίσουν εξωκυττάρια μικρόβια, παράσιτα και μύκητες (με άγνωστο υποδοχέα), να ενωθούν μαζί τους και να τα εξοντώσουν, μέσω της ουσίας Granulysin.

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2896662/

Στο πιο πάνω σχεδιάγραμμα αριστερά φαίνεται η εξόντωση εξωκυττάριων μικροβίων, παρασίτων και μυκήτων (με άγνωστο υποδοχέα), μέσω της ουσίας Granulysin. (Δεξιά φαίνεται ο μέχρι τώρα γνωστός τρόπος εξόντωσης μολυσμένων κυττάρων) Τα μικρόβια παρουσιάζονται με γκρίζο χρώμα.

ΤΑ CD4+ ΒΟΗΘΗΤΙΚΑ T ΛΕΜΦΟΚΥΤΤΑΡΑ

# Αν βρεθεί το αντίστοιχο αντιγονικό πεπτίδιο των εισβολέα, σε σχέση κλειδιού-κλειδαριάς, (πάνω σε πρωτεΐνη MHC ΙΙ) σε αντιγονοπαρουσιαστικό κύτταρο (δενδριτικό, μακροφάγο, Β λεμφοκύτταρο και μερικά επιθηλιακά κύτταρα), τα CD4+ βοηθητικά T λεμφοκύτταρα, ενώνονται με αυτό το αντιγονοπαρουσιαστικό κύτταρο.

Έτσι τα  CD4+ βοηθητικά T λεμφοκύτταρα αρχίζουν να βοηθούν άλλα αμυντικά κύτταρα (μέσω έκκρισης κυτταροκινών), όπως τα κυτταροτοξικά CD8+ Τ λεμφοκύτταρα και τα Β λεμφοκύτταρα, οπότε διαμορφώνουν την κατάλληλη απάντηση του ανοσοποιητικού απέναντι στους εισβολείς.

[Τα CD4+ T λεμφοκύτταρα μετατρέπονται σε διάφορα είδη Δραστικών Τ βοηθητικών λεμφοκυττάρων (τα τύπου Th1, Th2, T_FH, Th17, Th9, Th22 κύτταρα κλπ.), ανάλογα με τις οδηγίες (υπό τη μορφή κυτταροκινών) που παίρνουν από κύτταρα της εγγενούς ανοσίας και κυρίως τα αντιγονοπαρουσιαστικά κύτταρα (μακροφάγα, δενδριτικά κύτταρα, Β λεμφοκύτταρα), ώστε να βοηθήσουν στην εξόντωση του εισβολέα μικροοργανισμού, με την έκκριση των ανάλογων κυτταροκινών.

>> Τα τύπου Th1 κύτταρα διαφοροποιούνται (με τη βοήθεια της IL-12) στους λεμφαδένες, ταξιδεύουν στο σημείο της φλεγμονής και βοηθούν με την έκκριση των κυτταροκινών INF γ, IL-2 και TNFα, στην ενεργοποίηση των μακροφάγων και των κυτταροτοξικών CD8+ λεμφοκυττάρων για την καταπολέμηση των ενδοκυτταρίων ιών, ορισμένων ενδοκυτταρίων μικροβίων, ενδοκυταρίων πρωτοζώων κλπ.

Επιτυγχάνουν την καταπολέμηση των ιών, βοηθώντας τα κυτταροτοξικά CD8+ Τ λεμφοκύτταρα και τα φαγοκύτταρα στην καταστροφή των μολυσμένων κυττάρων. Επιπλέον βοηθούν τα Β λεμφοκύτταρα στην παραγωγή IgG αντισωμάτων.

>> Τα τύπου Th2 κύτταρα διαφοροποιούνται από την IL-4 και:

α) Βοηθούν στην καταπολέμηση εξωκυττάριων παρασίτων (π.χ. σκωλήκων – helminths) κυρίως μέσω επιστράτευσης ηωσινοφίλων (και βασεοφίλων και μαστοκυττάρων) από την Ιντερλευκίνη 5 (IL-5 ).

β) Μέσω των IL-4 και IL-13, ενεργοποιούν τα Β Λεμφοκύτταρα στην παραγωγή αντισωμάτων (χυμική ανοσία).

# Σε υπερ-αντίδραση των Th2 κυττάρων, δημιουργείται αλλεργία.

> Τα Τh 17 λεμφοκύτταρα εκκρίνουν Ιντερλευκίνη 17 για πρόσκληση κυρίως ουδετεροφίλων, ώστε να εξοντώσουν εξωκυττάριους μύκητες και μικρόβια.]

## Σε εισβολή ιών, Τα CD4+ T λεμφοκύτταρα διαφοροποιούνται σε τύπου Th1 κύτταρα, σε Th2 κύτταρα και σε Τ Λεμφοκύτταρα T_FH (follicular helper T cell). Τα T_FH και τα Th2 κύτταρα ενεργοποιούν τα Β λεμφοκύτταρα για την παραγωγή αντισωμάτων.

ΤΑ Β ΛΕΜΦΟΚΥΤΤΑΡΑ

Τα Β λεμφοκύτταρα, επίσης καταπίνουν ιούς και παρουσιάζουν πεπτίδια των ιών στην επιφάνεια τους (αντιγονοπαρουσιαστικά κύτταρα). Έτσι η ένωση τους με τα CD4+ βοηθητικά T λεμφοκύτταρα (ειδικότερα τα Τ Λεμφοκύτταρα T_FH, που είναι ένα από τα είδη των CD4+ βοηθητικών T λεμφοκυττάρων), τα ενεργοποιεί ώστε να πολλαπλασιάζονται γρήγορα, και να μετατραπούν σε Β λεμφοκύτταρα μνήμης και σε Πλασματοκύτταρα.

Κάθε “παρθένο” Β λεμφοκύτταρο εκφράζει έναν υποδοχέα (B-cell receptor ή BCR), από τους αμέτρητους που υπάρχουν στον πληθυσμό των Β λεμφοκυττάρων και δημιουργήθηκαν από τυχαίο ανασυνδυασμό γονιδίων (V(D)J recombination) στον μυελό των οστών.

Αυτός ο υποδοχέας (BCR) αναγνωρίζει αν υπάρχει η συγκεκριμένη πρωτεΐνη (αντιγόνο) που αντιστοιχεί σ’ αυτόν, στην επιφάνεια ενός παθογόνου (ιού, μικροβίου κλπ.).

> Τα “παρθένα” Β λεμφοκύτταρα περιπολούν και όταν ανιχνευθεί να υπάρχει το συγκεκριμένο αντιγόνο, σε έναν μικροοργανισμό εισβολέα, αυτά διαφοροποιούνται σε πλασματοκύτταρα μικρής διάρκειας ζωής (που παράγουν IgM) και σε Β λεμφοκύτταρα των βλαστικών κέντρων (GC B cells) στους λεμφαδένες και τον σπλήνα.

>> Στη συνέχεια, το αντιγόνο (πρωτεΐνη) των παθογόνων οδηγεί τα Β λεμφοκύτταρα των βλαστικών κέντρων (GC B cells) να διαφοροποιηθούν (με τη βοήθεια των T follicular helper cells ή T_FH cells) και να μεταλλαχθεί πολλές φορές το γονίδιο του υποδοχέα τους BCR (somatic hypermutation) μέχρι να βρεθεί ο ακριβέστερος υποδοχέας για το συγκεκριμένο αντιγόνο (affinity maturation).

[Στη διάρκεια της λοίμωξης συμβαίνει ακόμη μεγαλύτερη εξειδίκευση (affinity maturation) του υποδοχέα BCR ως προς το αντιγόνο με τυχαίες μεταλλάξεις του DNA του υποδοχέα από το ένζυμο AID.

Το ένζυμο AID (activation-induced cytidine deaminase) δημιουργεί μεταλλάξεις στο DNA αλλάζοντας τη βάση Κυτοσίνη με τη βάση Ουρακίλη)]

Το Β λεμφοκύτταρο που έχει τον ακριβέστερο υποδοχέα BCR ως προς το αντιγόνο, επικρατεί των υπολοίπων και πολλαπλασιάζεται.

>>> Αφού βρεθεί ο ακριβέστερος υποδοχέας, τα Β λεμφοκύτταρα διαφοροποιούνται (με τη βοήθεια των T follicular helper cells ή T_FH cells) σε Β λεμφοκύτταρα μνήμης μακράς διάρκειας (αυτά παραμένουν στους λαμφαδένες σε φάση “0”) και σε πλασματοκύτταρα μακράς διάρκειας (Long lived plasma cells ή LLPCs) που μεταναστεύουν στο μυελό των οστών και συνεχίζουν να παράγουν αντισώματα υψηλής ειδικότητας για μήνες ή και χρόνια μετά.

Επιπλέον, Β λεμφοκύτταρα μνήμης κυκλοφορούν – περιπολούν στο αίμα και αν κάποτε συναντήσουν  το ίδιο αντιγόνο που έχει μεγάλη συγγένεια με τον υποδοχέα τους, πολλαπλασιάζονται και το εξουδετερώνουν άμεσα.

[Επίσης υπάρχουν και τα Β ρυθμιστικά λεμφοκύτταρα που εκκρίνουν Ιντερλευκίνη 10 (B10 Bregs) και θεωρούνται ότι μειώνουν την υπερβολική φλεγμονή και την πιθανότητα αυτοάνοσης πάθησης]

Τα Πλασματοκύτταρα παράγουν αντισώματα και τα εξαπολύουν στο αίμα και σε άλλα σωματικά υγρά για να εξουδετερώσουν τους ιούς που έχουν τα συγκεκριμένα αντίστοιχα πεπτίδια – αντιγόνα.

Στην ανωτέρω εικόνα, φαίνεται η ακίδα (S glycoprotein) του ιού SARS-CoV-2, με 3 αντισώματα (S309 neutralizing antibody Fab fragment) που την εξουδετερώνουν. [Το αντίσωμα S309, αναγνωρίστηκε από Β λεμφοκύτταρο μνήμης, ανθρώπου που μολύνθηκε το 2003 και επιβίωσε από τον SARS.]

https://www.nature.com/articles/s41586-020-2349-y

Τα αντισώματα είναι πρωτεϊνικά πολύπλοκα μόρια που παράγονται από τα πλασματοκύτταρα και είτε εκκρίνονται είτε παραμένουν ενωμένα στη μεμβράνη (IgM και IgD).

Τα αντισώματα ΕΝΩΝΟΝΤΑΙ με τους ιούς και έτσι τους εξουδετερώνουν με διάφορους τρόπους:

α) Η ένωση ενός αντισώματος με ιό εμποδίζει την είσοδο του ιού στα κύτταρα.

β) Αντισώματα ενώνονται με πολλούς ιούς τους “ενώνουν” (agglutination) οπότε πάλι εμποδίζεται η είσοδος τους στα κύτταρα.

γ) Τα αντισώματα ενώνονται με τους ιούς και με τους Fc υποδοχείς στα φαγοκύτταρα, οπότε τα φαγοκύτταρα εξοντώνουν ευκολότερα τους ιούς “τρώγοντας” τους (φαγοκυττάρωση).

δ) Τα αντισώματα επιπλέον ενεργοποιούν το σύστημα του συμπληρώματος. H πρωτεΐνη C3b σαν ενδιάμεσο μόριο (οπότε λέγεται οψωνίνη) ενώνεται με τον ιό και ταυτόχρονα με φαγοκύτταρα (π.χ. μακροφάγα, ουδετερόφιλα), οπότε ακολουθεί η φαγοκυττάρωση του ιού.

Η ΜΝΗΜΗ ΣΕ ΜΕΛΛΟΝΙΚΗ ΕΙΣΒΟΛΗ ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ

Σε άλλο άρθρο αναφέρεται ειδικότερα η ΑΝΟΣΟΛΟΓΙΚΗ ΜΝΗΜΗ σε επόμενη εισβολή του κορωνοϊού SARS-CoV-2.

Το ανοσοποιητικό μας σύστημα, πέρα από την εξόντωση των εισβολέων μικροοργανισμών, έχει και μια άλλη πολύ σπουδαία αποστολή, να θυμάται τους προηγούμενους εισβολείς και να ανταποκρίνεται άμεσα και ισχυρά για να τους εξοντώσει αν υπάρξει νέα “επίθεση” από τον ίδιο εισβολέα.

Μέσω της κλωνοποίησης παράγονται δυο ειδών κύτταρα, τα ΔΡΑΣΤΙΚΑ κύτταρα (Effector cells) που θα εξοντώσουν τους ιούς, και τα κύτταρα ΜΝΗΜΗΣ (Τ και Β λεμφοκύτταρα μνήμης) που θα παραμείνουν σε ετοιμότητα ώστε να εξοντώσουν τον ίδιο εισβολέα (αν δεν υπάρχει σημαντική μετάλλαξη του), αν υπάρξει νέα “επίθεση” από αυτόν στο μέλλον.

Η απάντηση του ανοσοποιητικού μας συστήματος σε επόμενη εισβολή του ίδιου μικροοργανισμού, είναι πολύ γρηγορότερη, ισχυρότερη και πιο εξειδικευμένη, συγκριτικά με την πρώτη εισβολή.

Το ότι τα αντισώματα μειώνονται σε λίγο καιρό δεν έχει καμιά σημασία, μειώνονται γιατί εκτέλεσαν την αποστολή τους, την εξόντωση του εισβολέα, και δεν χρειάζεται να συνεχίσει η παραγωγή τους από τα πλασματοκύτταρα.

Στην πρώτη εισβολή ενός παθογόνου, τα “παρθένα” (naïve) Λεμφοκύτταρα Τ και Β, διαφοροποιούνται στα αντίστοιχα δραστικά κύτταρα για την εξόντωση του εισβολέα και στα Λεμφοκύτταρα μνήμης Τ και Β.

Τα Λεμφοκύτταρα μνήμης Τ και Β, δεν συμμετέχουν κατά την πρώτη εισβολή στην εξουδετέρωση του εισβολέα, παραμένουν κυρίως στον σπλήνα και στους λεμφαδένες, και καιροφυλακτούν για την περίπτωση που μετά από μήνες, χρόνια ή και 10ετίες, ξανα-εισβάλει ακριβώς το ίδιο αντιγόνο (ο ίδιος ιός, το ίδιο μικρόβιο κλπ).

Όσο περιμένουν τα Λεμφοκύτταρα μνήμης Τ και Β αυτo-ανανεώνονται, για να μην εκλείψουν μετά από ορισμένο χρόνο.

Αν ξαναγίνει δεύτερη εισβολή από το ίδιο αντιγόνο (παθογόνο) αυτά ενεργοποιούνται, πολλαπλασιάζονται (κλωνοποίηση) και μετατρέπονται άμεσα τα μεν Λεμφοκύτταρα Τ μνήμης στα κυτταροτοξικά CD8+ Τ λεμφοκύτταρα και CD4+ βοηθητικά T λεμφοκύτταρα τα δε Β Λεμφοκύτταρα μνήμης (Bmem cells) σε πλασματοκύτταρα που παράγουν τα αντισώματα.

Αυτή η αντίδραση – απάντηση του ανοσοποιητικού μας συστήματος, συμβαίνει τόσο γρήγορα, που πολλές φορές δεν γίνεται αντιληπτή η λοίμωξη.

ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΕΣ ΓΙΑ ΤΑ Β ΛΕΜΦΟΚΥΤΤΑΡΑ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΗ ΧΥΜΙΚΗ ΑΝΟΣΙΑ

> Στην αρχή της εισβολής ενός παθογόνου τα παρθένα Β λεμφοκύτταρα διαφοροποιούνται σε πλασματοκύτταρα μικρής διάρκειας ζωής (που παράγουν IgM) και σε Β λεμφοκύτταρα των βλαστικών κέντρων (GC B cells) στους λεμφαδένες και τον σπλήνα.

>> Στη συνέχεια, οι πρωτεΐνες των παθογόνων (τα αντιγόνα) οδηγούν τα Β λεμφοκύτταρα των βλαστικών κέντρων (GC B cells) να διαφοροποιηθούν (με τη βοήθεια των T follicular helper cells ή T_FH cells) σε Β λεμφοκύτταρα μνήμης μακράς διάρκειας και σε πλασματοκύτταρα μακράς διάρκειας (Long lived plasma cells ή LLPCs) που μεταναστεύουν στο μυελό των οστών και συνεχίζουν να παράγουν αντισώματα υψηλής ειδικότητας για μήνες ή και χρόνια μετά.

Τα Β λεμφοκύτταρα μνήμης μακράς διάρκειας παραμένουν στους λεμφαδένες, τον σπλήνα και στους ιστούς που μολύνθηκαν σε φάση αναμονής, “0”, του κυτταρικού κύκλου.

>>> Αν υπάρξει δεύτερη εισβολή του ίδιου παθογόνου τα πλασματοκύτταρα μακράς διάρκειας που μετανάστευσαν στο μυελό των οστών αποτελούν την 1η γραμμή άμυνας, με τη συνεχή παραγωγή αντισωμάτων για χρόνια.

[Υπ’ όψιν ότι έχουν βρεθεί σε μυελό των οστών ειδικά πλασματοκύτταρα μακράς διάρκειας μετά από εμβολιασμό, περισσότερα από 35 χρόνια μετά την εξάλειψη της ευλογιάς.

https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fimmu.2019.01787/full]

>>> Σε μια δεύτερη εισβολή ίδιου ή παρεμφερούς ιού (variant virus), τα Β κύτταρα μνήμης μακράς διάρκειας που παρέμειναν στους λεμφαδένες, τον σπλήνα και στους ιστούς που μολύνθηκαν, ξαναμπαίνουν στον κυτταρικό κύκλο (στη φάση G1) και δημιουργούν τη 2^η γραμμή άμυνας.

Επιπλέον, Β λεμφοκύτταρα μνήμης κυκλοφορούν – περιπολούν στο αίμα και αν κάποτε συναντήσουν  το ίδιο αντιγόνο που έχει μεγάλη συγγένεια με τον υποδοχέα τους, πολλαπλασιάζονται και το εξουδετερώνουν άμεσα.

[Επιπλέον, ανοσολογική μνήμη διαθέτουν και τα φυσικά φονικά κύτταρα (NK cells)]

Η προστασία σχεδόν όλων των εμβολίων βασίζεται στην ικανότητα τους να δημιουργούν μνήμη στα Β λεμφοκύτταρα, δηλαδή να δημιουργούν Β λεμφοκύτταρα μνήμης και πλασματοκύτταρα μακράς διάρκειας.

https://www.nature.com/articles/s41577-019-0244-2

ΤΑ ΠΛΑΣΜΑΤΟΚΥΤΤΑΡΑ ΜΑΚΡΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΖΩΗΣ (LLPC)

Τα αντισώματα παράγονται για μεγάλα χρονικά διαστήματα, από τα πλασματοκύτταρα μακράς διάρκειας ζωής, μετά από ΜΙΑ ΜΟΝΟ έκθεση σε αντιγόνα ιών ή εμβολίων.

Βρέθηκε ότι ο χρόνος ημίσειας ζωής των αντισωμάτων ήταν: 11 χρόνια για τον Τέτανο, 19 χρόνια για την Διφθερίτιδα, πάνω από 25 χρόνια για την Ηπατίτιδα Α , 50 χρόνια για την Ανεμοβλογιά, εφ’ όρου ζωής για την Ιλαρά και Παρωτίτιδα.

Η διάρκεια της παραγωγής των αντισωμάτων, εξαρτάται από τον αριθμό και τη μακροβιότητα των πλασματοκυττάρων μακράς διάρκειας ζωής.

Τα πλασματοκύτταρα μακράς διάρκειας ζωής (LLPC) είναι τελικώς διαφοροποιημένα κύτταρα που μεταναστεύουν στον μυελό των οστών και τον λεμφικό ιστό του εντέρου (GALT) και εκκρίνουν συνεχώς αντισώματα για χρόνια, χωρίς να χρειάζεται ξαναδιέγερση τους από το αντιγόνο.

(Όσα LLPC είναι στο μυελό των οστών παράγουν κυρίως αντισώματα IgG και όσα είναι στο έντερο παράγουν κυρίως αντισώματα IgA)

Η μακροβιότητα των LLPC εξαρτάται τόσο από τα γονίδια τους όσο και από άλλους παράγοντες.

Οι άλλοι παράγοντες είναι η βοήθεια από άλλα κύτταρα (π.χ. Δενδρικά, Μεγακαρυοκύτταρα, Βασεόφιλα, Ηωσινόφιλα κλπ.) που συνυπάρχουν στις ίδιες “φωλιές” (niches) επιβίωσης του μυελού των οστών, το είδος του παθογόνου και του Β λεμφοκυττάρου που τα δημιούργησε κλπ.

https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fimmu.2019.00965/full

https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fimmu.2019.01831/full

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7165522/

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3291529/#:~:text

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7398916/#CR12

https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMoa066092

https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fimmu.2019.00508/full

https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMe2028079

ΤΑ ΕΜΒΟΛΙΑ

Στόχος ενός εμβολιασμού είναι η προστασία του εμβολιαζομένου ανθρώπου και επίσης η προστασία του συνόλου του πληθυσμού, με τη διακοπή (ή μεγάλη μείωση) της μετάδοσης του μικροοργανισμού στους ανθρώπους (ανοσία της κοινότητας).

Η προστασία του εμβολιαζομένου αν μολυνθεί από τον συγκεκριμένο μικροοργανισμό κυμαίνεται από 50% (π.χ. γρίπη) ως >90% (π.χ. εμβόλια mRNA), ανάλογα με το εμβόλιο.

Για να διακοπεί η μετάδοση του μικροοργανισμού στον πληθυσμό, συνήθως πρέπει να εμβολιαστεί πάνω από το 70% των κατοίκων, ανάλογα και με την προστασία που προσφέρει το εμβόλιο, και τη μεταδοτικότητα της νόσου.

Τα εμβόλια περιέχουν είτε αντιγόνα του μικροοργανισμού (σε μορφή εξασθενημένου μικροοργανισμού ή σε μορφή τμημάτων του μικροοργανισμού) είτε οδηγίες για την παραγωγή αντιγόνων του μικροοργανισμού από τα ανθρώπινα κύτταρα.

Αυτή τη στιγμή υπάρχουν δυο τύποι εμβολίων κατά του Sars-Cov-2 που χρησιμοποιούν οδηγίες για την παραγωγή αντιγόνου από τα ανθρώπινα κύτταρα (συγκεκριμένα παραγωγή της spike πρωτεΐνης του ιού που χρειάζεται για διείσδυση στα κύτταρα μας).

Και οι δυο τύποι εμβολίου διεγείρουν τα Τ και τα Β λεμφοκύτταρα για την παραγωγή αντισωμάτων από τα Β λεμφοκύτταρα, κατά της spike πρωτεΐνης του ιού.

Το ένα είδος χρησιμοποιεί το mRNA για την παραγωγή από τα κύτταρα μας της spike πρωτεΐνης (εμβόλιο Pfizer-BioNTech, εμβόλιο MODERNA) και προκαλεί αντίδραση του ανοσοποιητικού κατά της spike πρωτεΐνης.

Το άλλο χρησιμοποιεί Αδενοϊό που μεταφέρει το τμήμα του RNA του ιού που παράγει τη spike πρωτεΐνη αγκίστρωσης του SARS-CoV-2, για την παραγωγή από τα κύτταρα μας αυτής της πρωτεΐνης και να προκληθεί αντίδραση του ανοσοποιητικού εναντίον της (εμβόλιο AstraZeneca, το Ρωσικό εμβόλιο   Sputnik V κλπ.)

[Το ανοσοποιητικό μας σύστημα, πέρα από την εξόντωση των εισβολέων μικροοργανισμών, έχει και μια άλλη πολύ σπουδαία αποστολή, να θυμάται τους προηγούμενους εισβολείς και να ανταποκρίνεται άμεσα και ισχυρά για να τους εξοντώσει αν υπάρξει νέα “επίθεση” από τον ίδιο εισβολέα.

Όταν γίνει ο εμβολιασμός ή όταν υπάρξει μόλυνση από ιό, παράγονται δυο ειδών κύτταρα, τα ΔΡΑΣΤΙΚΑ κύτταρα (Effector cells) που θα εξοντώσουν τους ιούς, και τα κύτταρα ΜΝΗΜΗΣ (Τ και Β λεμφοκύτταρα μνήμης) που θα παραμείνουν σε ετοιμότητα ώστε να εξοντώσουν τον ίδιο εισβολέα (αν δεν υπάρχει σημαντική μετάλλαξη του), αν υπάρξει νέα “επίθεση” από αυτόν στο μέλλον.]

Έτσι στην ουσία πέρα από την ενεργοποίηση των Τ λεμφοκυττάρων και των  Β λεμφοκυττάρων για την παραγωγή αντισωμάτων (από τα τελευταία) κατά της spike πρωτεΐνης του ιού, δημιουργούνται και κύτταρα ΜΝΗΜΗΣ (Τ και Β λεμφοκύτταρα μνήμης) που θα παραμείνουν σε ετοιμότητα ώστε να εξουδετερώσουν τη spike πρωτεΐνη του ιού, αν υπάρξει μόλυνση από τον ιό στο μέλλον και νοουμένου ότι δεν θα υπάρχει σημαντική μετάλλαξη του.

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7185345/

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5472698/

https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fimmu.2020.01450/full

https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fimmu.2019.01787/full

https://www.cebm.net/covid-19/what-is-the-role-of-t-cells-in-covid-19-infection-why-immunity-is-about-more-than-antibodies/

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6102609/

https://www.immunology.org/public-information/bitesized-immunology/pathogens-and-disease/immune-responses-viruses

https://www.open.edu/openlearn/science-maths-technology/biology/how-does-the-human-body-fight-viral-infection

https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1876034120305670

https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fimmu.2019.00249/full

https://www.cell.com/cell-host-microbe/pdfExtended/S1931-3128(19)30112-X

ΠΕΡΙΛΗΠΤΙΚΑ

 Συνεχώς στη ζωή μας δεχόμαστε επιθέσεις από αόρατους εχθρούς που προσπαθούν να εισβάλουν στο σώμα μας, όπως τα μικρόβια, οι ιοί, τα παράσιτα, οι μύκητες, όμως η διαδικασία της εξέλιξης, ο Θεός, μας έδωσαν τον τρόπο να προστατευόμαστε από αυτούς, με το ανοσοποιητικό μας σύστημα.

Το ανοσοποιητικό μας σύστημα ενεργοποιείται για να καταστρέψει όταν ανιχνεύσει στο σώμα μας μόρια ξένα προς εμάς (σε εισβολή μικροοργανισμών π.χ. σε τραυματισμό).

Επιπλέον το ανοσοποιητικό μας σύστημα στρέφεται και κατά των καρκινικών κυττάρων επειδή είναι ξένα ως προς τα φυσιολογικά μας κύτταρα.

>> Για την άμυνα απέναντι στους ιούς, και πληροφορίες για το επίκτητο προσαρμοστικό ανοσοποιητικό σύστημα πατήστε: εδώ

Το ανοσοποιητικό σύστημα έχει δυο γραμμές άμυνας:

α) Μια πρώτη, άμεσης, μη εξειδικευμένης άμυνας, που το ονομάζουμε ΕΓΓΕΝΕΣ ή έμφυτο ανοσοποιητικό σύστημα (innate immune response) που εξαρτάται απολύτως από τα γονίδια που κληρονομήσαμε από τους προγόνους μας, αντιδρά πάντα με τον ίδιο τρόπο και δεν αντιδρά εναντίον των κυττάρων μας.

β) Μια δεύτερη, πιο εξειδικευμένη άμυνα, το ΕΠΙΚΤΗΤΟ προσαρμοστικό ανοσοποιητικό σύστημα (adaptive immune response), που στοχεύει τον συγκεκριμένο εισβολέα (σαν τη σχέση κλειδιού-κλειδαριάς) και χρειάζεται λίγες μέρες για να δημιουργηθεί (Σ’ αυτό συμμετέχουν τα λεμφοκύτταρα Τ και τα λεμφοκύτταρα Β).

Τα δυο συστήματα αλληλεπιδρούν μεταξύ τους και αλληλοκαλύπτονται με στόχο να εξοντωθεί ο εισβολέας (ακόμη και καρκινικό κύτταρο), χωρίς όμως να προκληθεί βλάβη στα κύτταρα μας.

ΤΟ ΕΓΓΕΝΕΣ ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΕΡΙΛΗΠΤΙΚΑ

Το εγγενές ή έμφυτο ανοσοποιητικό σύστημα (innate immune response) υπάρχει εκ γενετής, κληρονομείται από τους προγόνους και αντιμετωπίζει άμεσα τους εισβολείς.

Όμως αυτό έχει περιορισμένη ισχύ και από τα κύτταρα του, ΜΟΝΟ τα φυσικά φονικά κύτταρα (NK cells) παρουσιάζουν ειδική ανοσολογική μνήμη για μελλοντική εισβολή των ίδιων μικροοργανισμών.

Αυτό αντιδρά με τους ίδιους τρόπους απέναντι σε όλους τους εισβολείς, απέναντι σε όλα τα αντιγόνα, είναι πάντα ετοιμοπόλεμο για να αποκρούσει παθογόνους μικροοργανισμούς, ξένες ουσίες και τα αποτελέσματα τραυματισμού και δεν απαιτείται να υπάρχει προηγούμενη έκθεση στο παθογόνο.

>> Το ΕΓΓΕΝΕΣ ή έμφυτο ανοσοποιητικό σύστημα αποτελείται από:

α) φραγμούς,

β) αμυντικά κύτταρα και

γ) ορισμένες πρωτεΐνες με κυριότερες το σύστημα του συμπληρώματος τη CRP και τις ιντερφερόνες (αυτές είναι ένα είδος κυτταροκινών). (Cytokines)

 Α) ΟΙ ΑΜΥΝΤΙΚΟΙ ΦΡΑΓΜΟΙ

Οι αμυντικοί φραγμοί βρίσκονται εκεί όπου το σώμα έρχεται σε επαφή με το περιβάλλον, οπό όπου μπορούν να εισβάλουν τα παθογόνα και είναι το δέρμα (με τα κερατινοκύτταρα της επιδερμίδας και τα λιπαρά οξέα που έχει επάνω του) και οι βλεννογόνοι.

Οι βλεννογόνοι βρίσκονται στα ανοίγματα του σώματος όπως στη μύτη, στο στόμα, τους αεραγωγούς, τον πρωκτό, την ουρήθρα, τον κόλπο, τα μάτια κλπ.

Οι βλεννογόνοι εκκρίνουν βλέννα, σάλιο, δάκρυα κλπ. και προστατεύουν τόσο από εισβολείς όσο και από αφυδάτωση.

Άλλοι αμυντικοί μηχανισμοί των φραγμών προς το εξωτερικό περιβάλλον είναι στο στομάχι το γαστρικό οξύ (υδροχλωρικό οξύ), στο αναπνευστικό σύστημα το κροσσωτό επιθήλιο, στο έντερο η φυσιολογική χλωρίδα των μικροοργανισμών που συμβιώνουν μαζί μας κλπ.

Β) ΤΑ ΚΥΤΤΑΡΑ ΤΗΣ ΕΓΓΕΝΟΥΣ  ΑΝΟΣΙΑΣ

Αν τα ΠΑΘΟΓΟΝΑ ΔΙΑΠΕΡΑΣΟΥΝ ΤΟΥΣ ΦΡΑΓΜΟΥΣ (π.χ. από τραυματισμό), τότε αυτά ΕΞΟΝΤΩΝΟΝΤΑΙ:

1) Από τα πρώτα κύτταρα της εγγενούς ανοσίας τα ΚΥΤΤΑΡΑ ΦΡΟΥΡΟΥΣ που τα αναγνωρίζουν μέσω ειδικών υποδοχέων

2) Από άλλα αμυντικά κύτταρα που επιστρατεύονται από το ΑΙΜΑ 

Από τη διαδικασία της εξόντωσης των παθογόνων δημιουργείται η ΟΞΕΙΑ ΦΛΕΓΜΟΝΗ (με ερυθρότητα, οίδημα, πόνο και αύξηση θερμοκρασίας).

# Τα νεκρά κύτταρα από τον ιστό της φλεγμονής συν τα νεκρά αμυντικά κύτταρα (κυρίως τα ουδετερόφιλα) συν οι νεκροί μικροοργανισμοί σχηματίζουν το ΠΥΟΝ.

# Οι παθογόνοι μικροοργανισμοί έχουν ορισμένα μόρια (PAMPs)  που αναγνωρίζονται σαν ξένα προς το σώμα και που ενεργοποιούν τους αισθητήρες των αμυντικών κυττάρων (PRRs) και τις πρωτεΐνες του συμπληρώματος, για να εξοντωθούν.

(Οι αισθητήρες PRRs που αναγνωρίζουν τους μικροοργανισμούς υπάρχουν και στα ενδοθηλιακά κύτταρα του αναπνευστικού, γαστρεντερικού κλπ.)

ΤΑ ΚΥΤΤΑΡΑ ΦΡΟΥΡΟΙ

## Κάτω από τα επιθηλιακά κύτταρα του δέρματος και των βλεννογόνων βρίσκεται η πρώτη σειρά των αμυντικών κυττάρων φρουρών (sentinel cells) που καταπολεμούν τους εισβολείς με φαγοκυττάρωση.

Τα ΚΥΤΤΑΡΑ ΦΡΟΥΡΟΙ είναι τα ΔΕΝΔΡΙΤΙΚΑ κύτταρα και τα ΜΑΚΡΟΦΑΓΑ των ιστών που προέρχονται από τα ΜΟΝΟΚΥΤΤΑΡΑ που κυκλοφορούν στο αίμα. Τα δενδριτικά κύτταρα και τα μακροφάγα των ιστών επίσης ενεργοποιούν την επίκτητη ανοσία.

[Επιπλέον υπάρχουν και ορισμένα κύτταρα της επίκτητης ανοσίας που συμπεριφέρονται σαν κύτταρα άμεσης άμυνας. Αυτά βρίσκονται κάτω από τους φραγμούς και είναι τα γδ T λεμφοκύτταρα, τα B1 B λεμφοκύτταρα και τα Β λεμφοκύτταρα της περιθωριακής ζώνης. (Δες πιο κάτω)]

Τα ΜΑΣΤΟΚΥΤΤΑΡΑ βρίσκονται και αυτά κάτω από τα επιθηλιακά κύτταρα και όταν αντιληφθούν κυρίως παράσιτα ή αλλεργιογόνα, εκκρίνουν από τα κοκκία τους Ισταμίνη, Ηπαρίνη και Κυτταροκίνες.

> Τα ΚΥΤΤΑΡΑ ΦΡΟΥΡΟΙ μέσω των υποδοχέων τους Αναγνώρισης Προτύπων (PRRs), αναγνωρίζουν μόρια των εισβολέων (PAMPs) και πέρα από τη φαγοκυττάρωση και εξόντωση των εισβολέων, εκκρίνουν και Κυτταροκίνες (αγγελιοφόροι μικρές πρωτεΐνες).

Τα κύτταρα φρουροί λέγονται και αντιγονοπαρουσιαστικά κύτταρα, γιατί εμφανίζουν αμινοξέα των παθογόνων στην επιφάνεια τους ενωμένα με μια πρωτεΐνη, την MHC ΙΙ για ενεργοποίηση της επίκτητης ανοσίας. (Δες πιο κάτω)

>> Οι Κυτταροκίνες (δες πιο κάτω) επιστρατεύουν και άλλα αμυντικά κύτταρα από το ΑΙΜΑ και επίσης με τη δράση τους στα ενδοθηλιακά κύτταρα  των τριχοειδών αγγείων δημιουργούν περάσματα ανάμεσα τους.

>>> Από τα κενά του ενδοθηλίου περνούν προς το σημείο της εισβολής – φλεγμονής τα επόμενα αμυντικά κύτταρα και οι πρωτεΐνες του συμπληρώματος. (Δες πιο κάτω)

>>>> Τα επόμενα κύτταρα της εγγενούς ανοσίας που προσκαλούνται στο σημείο της εισβολής των μικροοργανισμών είναι:

i) Τα πολυμορφοπύρηνα (ονομάζονται και κοκκιοκύτταρα) που είναι τα ΟΥΔΕΤΕΡΟΦΙΛΑ, τα βασεόφιλα και τα ηωσινόφιλα.

> Τα ΟΥΔΕΤΕΡΟΦΙΛΑ είναι ΦΑΓΟΚΥΤΤΑΡΑ (όπως  είναι τα Μονοκύτταρα, τα δενδριτικά κύτταρα και τα μακροφάγα των ιστών.)

> Τα βασεόφιλα και τα ηωσινόφιλα καταπολεμούν παράσιτα και αλλεργιογόνα.

ii) Τα ΦΥΣΙΚΑ ΦΟΝΙΚΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (Natural killer ή NK cells) ανιχνεύουν τα μολυσμένα από ιούς κύτταρα και ορισμένα καρκινικά κύτταρα και τα εξοντώνουν με την έκκριση ορισμένων ουσιών από τα κοκκία τους (της Perforin που τρυπά την επιφάνεια του κυττάρου και τα Granzymes που το σκοτώνουν).

Τα NK cells εξοντώνουν όσα κύτταρα μας ΔΕΝ εμφανίζουν την πρωτεΐνη MHC Ι στην επιφάνεια τους (δες πιο κάτω) λόγω βλάβης τους από ιούς ή από καρκίνο.

Γ) ΟΙ ΑΝΤΙΜΙΚΡΟΒΙΑΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ

Οι σπουδαιότερες αντιμικροβιακές ουσίες-μόρια είναι το σύστημα του συμπληρώματος, η C αντιδρώσα πρωτεΐνη (CRP) και έμμεσα οι Ιντερφερόνες (είδος Κυτταροκινών).

i) ΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΟΥ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΟΣ

Το σύστημα του συμπληρώματος είναι σύστημα υποδοχέων Αναγνώρισης Προτύπων (PRRs) που βασίζεται σε πρωτεΐνες που κυκλοφορούν στο αίμα σε ανενεργή μορφή.

Οι πρωτεΐνες του συμπληρώματος (περίπου από 30) συντίθενται κυρίως από το ήπαρ και  ενεργοποιούνται από παθογόνα (PAMPs), από ξένα υλικά και από κύτταρα που έχουν υποστεί βλάβη (DAMPs) (Επιπλέον ενεργοποιούνται και από το σύμπλεγμα αντιγόνου-αντισώματος).

Αυτές λέγονται πρωτεΐνες του συμπληρώματος γιατί συμπληρώνουν – ενισχύουν την ικανότητα των αντισωμάτων και των φαγοκυττάρων  να εξουδετερώσουν μικροοργανισμούς και φθαρμένα κύτταρα, μέσω 3 μηχανισμών:

α) Βοηθούν στη άμυνα – φλεγμονή με την ενεργοποίηση των ΜΑΣΤΟΚΥΤΤΑΡΩΝ για έκκριση Ισταμίνης και την επιστράτευση και άλλων Μακροφάγων και Ουδετεροφίλων.

β) Προκαλούν καταστροφή της μεμβράνης από το σύμπλεγμα επίθεσης στη μεμβράνη (MAC). (Δες πιο κάτω)

γ) Χρησιμεύουν σαν ενδιάμεσα υποβοηθητικά μόρια “μαρκαρίσματος” της επιφάνειας των μικροβίων έτσι ΕΝΙΣΧΥΟΥΝ τη ΦΑΓΟΚΥΤΤΑΡΩΣΗ τους από τα Μακροφάγα, τα Ουδετερόφιλα κλπ.

ii) Η C ΑΝΤΙΔΡΩΣΑ ΠΡΩΤΕΪΝΗ (CRP)

Όταν τα μακροφάγα κλπ. διεγερθούν από τα PAMPs (παθογόνα) ελευθερώνουν Ιντερλευκίνη-1β (IL-1β) και Ιντερλευκίνη-6 (IL-6) που προκαλεί την έκκριση C αντιδρώσας πρωτεΐνης (CRP) κυρίως από το ήπαρ, οπότε η ποσότητα της στο αίμα αυξάνεται μέχρι και 1000 φορές σε περίπτωση φλεγμονής.

Έτσι η CRP πέρα από δείκτης χρόνιας φλεγμονής για τα καρδιαγγειακά νοσήματα (π.χ. στεφανιαία νόσος) είναι και δείκτης οξείας φλεγμονής (λοίμωξης) και συστατικό του εγγενούς ανοσοποιητικού συστήματος.

Η CRP ενώνεται στα φθαρμένα κύτταρα και σε ορισμένα βακτήρια ώστε να ξεκινήσει η ενεργοποίηση του συστήματος του συμπληρώματος, η αύξηση της φαγοκυττάρωσης των παθογόνων και η απόπτωση (προγραμματισμένος θάνατος) των φθαρμένων κυττάρων.

Επίσης χρησιμεύει για επιστράτευση των λευκοκυττάρων του αίματος στο σημείο της φλεγμονής κλπ.

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5908901/

iii) ΟΙ ΙΝΤΕΡΦΕΡΟΝΕΣ

Οι Ιντερφερόνες (IFN) είναι είδος Κυτταροκινών που σταματούν τον πολλαπλασιασμό αρκετών ιών.

[Επίσης οι Ιντερφερόνες μπορούν να καταπολεμούν μερικά μικρόβια, παράσιτα, μύκητες και καρκινικά κύτταρα]

Οι δράσεις των IFN είναι :

α) Σταματούν τον πολλαπλασιασμό ιών στα μολυσμένα κύτταρα (διεγείρουν τα μολυσμένα και τα γειτονικά τους κύτταρα να παράγουν πρωτεΐνες που εμποδίζουν την αντιγραφή των ιών).

[Όταν ο ιός μπει στα κύτταρα μας, αναγνωρίζεται από υποδοχείς PRRs, οπότε αρχίζει η παραγωγή Ιντερφερονών (κυρίως Ι και ΙΙΙ).

Οι Ιντερφερόνες προκαλούν την παραγωγή πρωτεϊνών μέσω 100άδων γονιδίων που διεγείρουν και λέγονται  interferon stimulated genes (ή ISGs).

Αυτές οι πρωτεΐνες δρουν εναντίον όλων των σταδίων του ιού (από την είσοδο, την αντιγραφή και την έξοδο του από το μολυσμένο κύτταρο)

Επιπλέον από τις Ιντερφερόνες αυξάνεται και η παραγωγή της πρωτεΐνης του γονιδίου p53, οπότε προκαλείται θάνατος των μολυσμένων κυττάρων]

β) Δρουν σαν αγγελιοφόροι στα γειτονικά κύτταρα ώστε αυτά να αυξήσουν την άμυνα τους απέναντι στους ιούς

γ) Αυξάνουν την προσέλευση και ενισχύουν τη λειτουργία αμυντικών κυττάρων της εγγενούς και της επίκτητης ανοσίας (π.χ. των Τ λεμφοκυττάρων και των φυσικών φονικών κυττάρων).

iv) ΟΙ ΚΥΤΤΑΡΟΚΙΝΕΣ

Οι κυτταροκίνες είναι αγγελιοφόροι ουσίες (μικρές πρωτεΐνες) της φλεγμονής που περιλαμβάνουν τις Ιντερφερόνες, τις Ιντερλευκίνες, τις χημοκίνες  κλπ.

Αυτές εκκρίνονται κυρίως από τα κύτταρα της ανοσίας και προσκαλούν και διεγείρουν και άλλα αμυντικά κύτταρα (π.χ. τα πολυμορφοπύρηνα και τα φυσικά φονικά κύτταρα).

Ανάλογα με το παθογόνο (αντιγόνο) και ανάλογα με τα κύτταρα τις ανοσίας, εκκρίνονται διαφορετικές κυτταροκίνες.

Η ΕΝΕΡΓΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΜΕΝΗΣ ΑΝΟΣΙΑΣ

α) Αν τα κύτταρα μας είναι μολυσμένα από μικροοργανισμούς, κομμάτια των πρωτεϊνών τους (πεπτίδια) ενώνονται με την πρωτεΐνη MHC Ι, και εξέρχονται στην επιφάνεια τους, οπότε προσελκύονται για να τα εξοντώσουν, τα αντίστοιχα κυτταροτοξικά Τ λεμφοκύτταρα (ή CD8+).

β) Αν τα κύτταρα φρουροί εμφανίσουν αμινοξέα παθογόνων στην επιφάνεια τους ενωμένα με την MHC ΙΙ, προσελκύονται τα αντίστοιχα βοηθητικά T λεμφοκύτταρα (ή CD4+).

> Τα CD4+ βοηθητικά T λεμφοκύτταρα στη συνέχεια ενεργοποιούν τα Β λεμφοκύτταρα που θα μετατραπούν σε Β λεμφοκύτταρα μνήμης και σε Πλασματοκύτταρα. Τα τελευταία παράγουν τα αντισώματα για να εξοντωθούν οι μικροοργανισμοί που έχουν τα συγκεκριμένα αμινοξέα – αντιγόνα.

[Στην επιφάνεια των κυττάρων μας υπάρχουν πρωτεΐνες (λέγονται MHC ή HLA) που είναι απαραίτητες ώστε να μπορεί να διαχωρίζει το αμυντικό μας σύστημα, ποια μόρια – αντιγόνα είναι δικά μας και πια είναι ξένα και επίσης αν τα κύτταρα μας είναι φυσιολογικά ή μολυσμένα από ιό κλπ..

Οι MHC είναι 2 κυρίως ειδών: α) η MHC Ι που εμφανίζεται σε ΟΛΑ τα κύτταρα (εκτός των ερυθροκυττάρων και των αιμοπεταλίων) και εμφανίζουν πεπτίδια από ενδοκυττάριες πρωτεΐνες στα CD8 T λεμφοκύτταρα και στα NK-cells.

και β) η MHC ΙΙ που εμφανίζεται στα κύτταρα των μακροφάγων, των δενδριτικών κυττάρων και των Β λεμφοκυττάρων και εμφανίζουν πεπτίδια από εξωκυττάριες πρωτεΐνες στα CD4 T λεμφοκύτταρα.

ΤΑ ΟΡΓΑΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΙΣΤΟΙ ΤΟΥ ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

Τα σπουδαιότερα όργανα – ιστοί του ανοσοποιητικού συστήματος είναι ο μυελός των οστών και ο θύμος αδένας.

Άλλα, δευτερεύοντα όργανα – ιστοί, είναι οι λεμφαδένες, ο σπλήνας, οι αμυγδαλές,  οι πλάκες του Payer στο λεπτό έντερο, ο λεμφικός ιστός του παχέως εντέρου και της σκωληκοειδούς κλπ.

Βέβαια και το αίμα μας αποτελεί μέρος του αμυντικού συστήματος γιατί εκτός από τα ερυθροκύτταρα και τα αιμοπετάλια που διακινεί, μεταφέρει και τα λευκοκύτταρα.

Οι φυσιολογικές τιμές των Λευκοκυττάρων στο αίμα, σε απόλυτους αριθμούς ανά κυβικό χιλιοστό (mm³) αίματος είναι:

Ουδετερόφιλα: 1,700–7,500 (κατά το CDC: 2,000-9,000)

Λεμφοκύτταρα: 1,000–3,200 (κατά το CDC: 1,000-4,000)

Μονοκύτταρα (ή Μονοπύρηνα): 100–1,300 (κατά το CDC: 100-1,000)

Ηωσινόφιλα: 0–300 (κατά το CDC: 100-500)

Βασεόφιλα: 0-200 (κατά το CDC: ίδιο)

Ο ΜΥΕΛΟΣ ΤΩΝ ΟΣΤΩΝ

Τα κύτταρα του ανοσοποιητικού μας συστήματος (του εγγενούς και του επίκτητου) προέρχονται από ένα κοινό προγονικό πολυδύναμο αιμοποιητικό βλαστοκύτταρο (Hematopoietic Stem Cell ή HSC) που βρίσκεται στον μυελό των οστών.

Το HSC δημιουργεί δυο ειδών κύτταρα:

α) Τα Μυελοειδή προγονικά βλαστοκύτταρα (Myeloid Progenitor cells) από τα οποία προέρχονται τα κύτταρα της εγγενούς ανοσίας και επιπλέον τα ερυθροκύτταρα και τα αιμοπετάλια.

Τα κύτταρα της εγγενούς ανοσίας είναι τα μαστοκύτταρα, τα μονοκύτταρα (αυτά χορηγούν τα δενδριτικά κύτταρα και τα μακροφάγα) και τα κοκκιοκύτταρα του αίματος (αυτά είναι τα ουδετερόφιλα, τα βασεόφιλα και τα ηωσινόφιλα). (Δες πιο κάτω)

β) Τα Λεμφοειδή προγονικά βλαστοκύτταρα (Lymphoid Stem cells) που χορηγούν τα κύτταρα της επίκτητης ανοσίας (Τ Λεμφοκύτταρα και Β Λεμφοκύτταρα) και επιπλέον τα φυσικά φονικά κύτταρα (NK cells) και τα γδ T λεμφοκύτταρα.

Τα NK cells και τα γδ T λεμφοκύτταρα επειδή βοηθούν στην εξουδετέρωση των εισβολέων με ΜΗ εξειδικευμένο τρόπο, και γρήγορα, θεωρούνται κύτταρα της εγγενούς ανοσίας.

# Τα Β Λεμφοκύτταρα παράγονται και διαφοροποιούνται στον μυελό των οστών, ενώ τα Τ Λεμφοκύτταρα παράγονται στον μυελό των οστών και διαφοροποιούνται στο θύμο αδένα.

Ο ΘΥΜΟΣ ΑΔΕΝΑΣ

Στο Θύμο αδένα, τα Τ λεμφοκύτταρα (ονομάζονται Θυμοκύτταρα αρχικά) ωριμάζουν και γίνεται επιλογή τους ώστε να μην καταπολεμούν τα δικά μας κύτταρα (εκτός και αν είναι καρκινικά).

Αυτή η επιλογή γίνεται με 2 διαδοχικούς τρόπους:

α) Αν ο υποδοχέας του θυμοκυττάρου (TCR) ενώνεται με το MHC των επιθηλιακών κυττάρων και των δενδριτικών κυττάρων του θύμου, αυτό ενεργοποιείται σε Τ λεμφοκύτταρο (positive selection), αλλιώς πεθαίνει.

Όσων οι υποδοχείς ενώνονται με το MHC ΙΙ γίνονται CD4⁺ (υποβοηθητικά Τ λεμφοκύτταρα) και όσα ενώνονται με το MHC Ι γίνονται CD8⁺ (κυτταροτοξικά ή κυτταρολυτικά Τ λεμφοκύτταρα)

β) Αν βρεθεί ότι τα θυμοκύτταρα ενώνονται ΙΣΧΥΡΑ στις πρωτεΐνες (αντιγόνα) του σώματος που εμφανίζονται στα MHC Ι και MHC ΙΙ   στην επιφάνεια των επιθηλιακών (mTECs) και δενδριτικών κυττάρων του θύμου, καταστρέφονται ώστε να μην μπουν στην κυκλοφορία (negative selection).

[Όταν ένα CD4⁺ T λεμφοκύτταρο ενώνεται ΜΕΤΡΙΑ με τα αντιγόνα του σώματος που εμφανίζονται στα MHC Ι και MHC ΙΙ στην επιφάνεια των δενδριτικών κυττάρων, μετατρέπεται σε ρυθμιστικό Τ λεμφοκύτταρο ή Treg (ή CD4+ CD25+).

Τα  Tregs καταστέλλουν το ανοσοποιητικό σύστημα όταν έχει εξοντωθεί ο εισβολέας και επιπλέον βοηθούν στην πρόληψη αυτοάνοσων παθήσεων]

ΟΙ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ ΑΜΥΝΤΙΚΟΥ – ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΜΑΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

Όμως από το ανοσοποιητικό μας σύστημα μπορεί να προκληθούν διάφορες δυσλειτουργίες. Μερικές από αυτές είναι οι εξής:

α) Από το ανοσοποιητικό μας σύστημα μπορεί να προκληθούν ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΥΠΕΡΕΥΑΙΣΘΗΣΙΑΣ όπου το όφελος είναι πολύ μικρότερο από τη βλάβη στους ιστούς, επειδή  δημιουργούνται υπέρμετρες αντιδράσεις απέναντι σε κάποιο αλλεργιογόνο ή σε αντιγόνο. (Δες πιο κάτω)

β) Άλλη επικίνδυνη αντίδραση του ανοσοποιητικού μας συστήματος είναι το ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΚΑΤΑΙΓΙΣΤΙΚΗΣ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗΣ ΚΥΤΤΑΡΟΚΙΝΩΝ (cytokine storm syndrome ή CRS), όπως στην περίπτωση της COVID 19. Το CRS οφείλεται σε δυσλειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος και συνεχιζόμενη φλεγμονή – βλάβη στους πνεύμονες. (Δες πιο κάτω)

γ) Δυστυχώς, μερικές φορές το ανοσοποιητικό μας σύστημα μπορεί να στραφεί κατά των ιδίων μας κυττάρων (μη καρκινικών), θεωρώντας τα σαν ξένα, οπότε τότε δημιουργούνται οι λεγόμενες ΑΥΤΟΑΝΟΣΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ που επηρεάζουν περίπου το 5% του πληθυσμού.

[Οι συχνότερες- γνωστότερες αυτοάνοσες παθήσεις είναι ο υποθυρεοειδισμός από Θυρεοειδίτιδα Hashimoto, ο υπερθυρεοειδισμός (οφείλεται κυρίως στη νόσο του Graves), ο Σ. Διαβήτης τύπου Ι, η ρευματοειδής αρθρίτιδα, ο ερυθηματώδης λύκος και άλλες 100 σχεδόν αυτοάνοσες παθήσεις.

Μερικές ακόμη αυτοάνοσες παθήσεις είναι, η κοιλιοκάκη και άλλες φλεγμονώδεις παθήσεις του εντέρου, η αυτοάνοση ηπατίτιδα, η λεύκη, η ψωρίαση, η μυασθένεια gravis, η πολλαπλή σκλήρυνση κλπ.]

δ) Σε μερικούς ανθρώπους, σπάνια, υπάρχει γενετική ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΤΟΥ ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ συστήματος, ή επίκτητη ανεπάρκεια του, π.χ. από AIDS (Acquired Immune Deficiency Syndrome).

ΑΛΛΕΡΓΙΕΣ ΚΑΙ ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

Επίσης από το ανοσοποιητικό μας σύστημα μπορεί να προκληθούν αντιδράσεις υπερευαισθησίας όπου το κόστος είναι υπέρμετρα ψηλό συγκριτικά με το όφελος επειδή  δημιουργούνται υπέρμετρες αντιδράσεις απέναντι σε κάποιο αλλεργιογόνο ή σε αντιγόνο

Η τύπου Ι υπερευαισθησία ή αναφυλαξία, δημιουργείται από αλλεργιογόνα του περιβάλλοντος όπως τσίμπημα από έντομο, φαγητά (συχνότερα από φιστίκια, θαλασσινά κλπ.), latex, φάρμακα (π.χ. αντιφλεγμονώδη, πενικιλλίνες, κεφαλοσπορίνες κλπ.)

> Αρχικά στην πρώτη επαφή με ένα αλλεργιογόνο (αυτή είναι ασυμπτωματική), ενεργοποιούνται τα Τ2 βοηθητικά Λεμφοκύτταρα από ένα αντιγονοπαρουσιαστικό κύτταρο (π.χ. μακροφάγο, δενδριτικό κύτταρο). Στη συνέχεια αυτά ενεργοποιούν τα Β Λεμφοκύτταρα για την παραγωγή αντισωμάτων IgE.

Τα αντισώματα IgE ενώνονται με υποδοχείς στα μαστοκύτταρα των ιστών και τα βασεόφιλα  του αίματος.

>> Σε επόμενες εισόδους του ίδιου αλλεργιογόνου στο σώμα, αυτό ενώνεται και συνδέει 2 IgE μεταξύ τους που είναι στα μαστοκύτταρα και στα βασεόφιλα, οπότε αυτά εκκρίνουν από τα κοκκία τους Ισταμίνη, Σεροτονίνη, Λευκοτριένη, Προσταγλανδίνες κλπ.

Από την Ισταμίνη κυρίως προκαλείται η αλλεργική ρινίτιδα, η ατοπική δερματίτιδα, η αλλεργική επιπεφυκίτιδα, το βρογχικό άσθμα, η αλλεργία σε φαγητό και το αναφυλακτικό shock.

>> Περισσότερα υπάρχουν στο αντίστοιχο άρθρο: “Οι Αλλεργίες”

Η ΦΛΕΓΜΟΝΗ ΑΠΟ ΤΗΝ LDL ΧΟΛΗΣΤΕΡΙΝΗ

Οι Αθηροσκληρωτικές Πλάκες οφείλονται στην φλεγμονή που προκαλεί η είσοδος LDL χοληστερίνης αμέσως κάτω από το ενδοθήλιο. 

[Οι Αθηροσκληρωτικές Πλάκες στενεύουν τον αυλό των μεσαίου μεγέθους αρτηριών και προκαλούν τη σταθερή στεφανιαία νόσο, την αποφρακτική αρτηριοπάθεια των κάτω άκρων, στενώσεις σε αρτηρίες του εγκεφάλου και τη στένωση των έσω καρωτίδων.

Από την ρήξη τους προκαλούνται τα οξέα Καρδιαγγειακά νοσήματα, δηλαδή το οξύ έμφραγμα μυοκαρδίου (STEMI ή NSTEMI), το ισχαιμικό εγκεφαλικό επεισόδιο ή και o θάνατος από αυτά.]

# Η LDL χοληστερίνη που εισχωρεί στο τοίχωμα της αρτηρίας μετατρέπεται σε οξειδωμένη LDL– ox–LDL, (λόγω αύξησης των ελευθέρων ριζών ROS ή από μειωμένη αποτελεσματικότητα των αντι-οξειδωτικών μηχανισμών).

# Η οx–LDL θεωρείται από τον οργανισμό βλαβερή ουσία που πρέπει να καταπολεμηθεί- εξουδετερωθεί.

# Έτσι επιστρατεύονται μονοκύτταρα από το αίμα που μετατρέπονται σε Μακροφάγα Μ1 κύτταρα για να εξουδετερώσουν την ox-LDL “τρώγοντας” την. Όταν τα Μακροφάγα φορτωθούν με πολύ Χοληστερίνη μετατρέπονται σε αφρώδη κύτταρα.

# Η ox-LDL και οι κρύσταλλοι Χοληστερίνης που έχουν φαγωθεί από τα Μακροφάγα  προκαλούν την παραγωγή Ιντελευκίνης IL-1β και IL-18 από αυτά (μέσω του NLRP3 inflammasome).

* Οι εντολές και οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ όλων των κυττάρων της φλεγμονής και της οx–LDL γίνονται από ουσίες που λέγονται Κυτταροκίνες με πιο σπουδαία την αρχική IL-1β.

* Το μέγεθος των Αθηροσκληρωτικών Πλακών αυξάνεται, αν ο μηχανισμός της αντίστροφης μεταφοράς χοληστερίνης υπολειτουργεί ή συνεχίζεται η είσοδος LDL χοληστερίνης ή/και συνεχίζεται η βλάβη του ενδοθηλίου ή επιμένει- αυτοδιαιωνίζεται η φλεγμονή από τα αμυντικά κύτταρα του οργανισμού.

ΜΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΕΣ

Συνεχώς στη ζωή μας δεχόμαστε επιθέσεις από αόρατους εχθρούς που προσπαθούν να εισβάλουν στο σώμα μας, όπως τα μικρόβια, οι ιοί, τα παράσιτα, οι μύκητες, όμως η διαδικασία της εξέλιξης, ο Θεός, μας έδωσαν τον τρόπο να προστατευόμαστε από αυτούς, με το ανοσοποιητικό μας σύστημα.

Το ανοσοποιητικό μας σύστημα ενεργοποιείται για να καταστρέψει όταν ανιχνεύσει στο σώμα μας μόρια ξένα προς εμάς (σε εισβολή μικροοργανισμών ή σε τραυματισμό).

Επιπλέον το ανοσοποιητικό μας σύστημα στρέφεται και κατά των καρκινικών κυττάρων επειδή είναι ξένα ως προς τα φυσιολογικά μας κύτταρα.

Το ανοσοποιητικό σύστημα έχει δυο γραμμές άμυνας:

α) Μια πρώτη, άμεσης, μη εξειδικευμένης άμυνας, που το ονομάζουμε ΕΓΓΕΝΕΣ ή έμφυτο ανοσοποιητικό σύστημα (innate immune response) και

β) Μια δεύτερη, πιο εξειδικευμένη άμυνα, το ΕΠΙΚΤΗΤΟ προσαρμοστικό ανοσοποιητικό σύστημα (adaptive immune response), που στοχεύει τον συγκεκριμένο εισβολέα και χρειάζεται λίγες μέρες για να δημιουργηθεί (Σ’ αυτό συμμετέχουν τα λεμφοκύτταρα Τ και τα λεμφοκύτταρα Β).

Τα δυο συστήματα αλληλεπιδρούν μεταξύ τους και αλληλοκαλύπτονται με στόχο να εξοντωθεί ο εισβολέας, χωρίς όμως να προκληθεί βλάβη στα κύτταρα μας.

Εισβολέας είναι οποιοσδήποτε μικροοργανισμός (ιός, μικρόβιο, παράσιτο κλπ), ξένο κύτταρο, ξένο μόριο (ή ακόμη και καρκινικό κύτταρο).

>> Όσον αφορά το εγγενές ή έμφυτο ανοσοποιητικό σύστημα (innate immune response), δες πιο κάτω.

>> Όσον αφορά το επίκτητο προσαρμοστικό ανοσοποιητικό σύστημα (adaptive immune response), δες το άρθρο το ανοσοποιητικό σύστημα και οι ιοί.

ΤΟ ΕΓΓΕΝΕΣ ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ

Το εγγενές ή έμφυτο ανοσοποιητικό σύστημα (innate immune response) υπάρχει εκ γενετής, κληρονομείται από τους προγόνους και αντιμετωπίζει άμεσα τους εισβολείς.

Όμως αυτό έχει περιορισμένη ισχύ και από τα κύτταρα του ΜΟΝΟ τα φυσικά φονικά κύτταρα (NK cells) παρουσιάζουν ειδική ανοσολογική μνήμη για μελλοντική εισβολή των ίδιων μικροοργανισμών. (ίσως βραχύβια ανοσολογική μνήμη παρουσιάζουν και τα μακροφάγα κύτταρα)

Αυτό αντιδρά ΜΗ εξειδικευμένα (αντιδρά με τους ίδιους τρόπους απέναντι σε όλους τους εισβολείς, απέναντι σε όλα τα αντιγόνα), είναι πάντα ετοιμοπόλεμο για να αποκρούσει παθογόνους μικροοργανισμούς, ξένες ουσίες και τα αποτελέσματα τραυματισμού και δεν απαιτείται να υπάρχει προηγούμενη έκθεση στο παθογόνο.

>> Το ΕΓΓΕΝΕΣ ή έμφυτο ανοσοποιητικό σύστημα αποτελείται από:

α) φραγμούς,

β) αμυντικά κύτταρα και

γ) ορισμένες πρωτεΐνες με κυριότερες το σύστημα του συμπληρώματος και τις ιντερφερόνες (αυτές είναι ένα είδος κυτταροκινών).

Αν τα ΠΑΘΟΓΟΝΑ ΔΙΑΠΕΡΑΣΟΥΝ ΤΟΥΣ ΦΡΑΓΜΟΥΣ (π.χ. από τραυματισμό), τότε αυτά ΕΞΟΝΤΩΝΟΝΤΑΙ:

α) Από τα πρώτα κύτταρα της εγγενούς ανοσίας (ΚΥΤΤΑΡΑ ΦΡΟΥΡΟΙ) που τα αναγνωρίζουν μέσω ειδικών υποδοχέων

β) Από άλλα αμυντικά κύτταρα που επιστρατεύονται από το ΑΙΜΑ 

γ) Από διάφορες πρωτεΐνες της εγγενούς ανοσίας  όπως οι πρωτεΐνες του συμπληρώματος.

Οι παθογόνοι μικροοργανισμοί έχουν ορισμένα μόρια (PAMPs)  που ενεργοποιούν τους αισθητήρες των αμυντικών κυττάρων (PRRs) και τις πρωτεΐνες του συμπληρώματος.

Από τη διαδικασία της εξόντωσης των παθογόνων δημιουργείται η ΟΞΕΙΑ ΦΛΕΓΜΟΝΗ (με ερυθρότητα, οίδημα, πόνο και αύξηση θερμοκρασίας).

# Τα νεκρά κύτταρα από τον ιστό της φλεγμονής συν τα νεκρά αμυντικά κύτταρα (κυρίως τα ουδετερόφιλα) συν οι νεκροί μικροοργανισμοί σχηματίζουν το ΠΥΟΝ.

[Οι κυτταροκίνες είναι αγγελιοφόροι ουσίες (μικρές πρωτεΐνες) που προσκαλούν και διεγείρουν και άλλα αμυντικά κύτταρα.

Οι κυτταροκίνες  περιλαμβάνουν κυρίως τις Ιντερφερόνες, τις Ιντερλευκίνες, τις Χημοκίνες, τις Λεμφοκίνες και τους παράγοντες νέκρωσης όγκων (tumour necrosis factors) και εκκρίνονται από τα κύτταρα της ανοσίας και επιπλέον τα ενδοθηλιακά κύτταρα, τους ινοβλάστες κλπ.]

Α) ΟΙ ΑΜΥΝΤΙΚΟΙ ΦΡΑΓΜΟΙ

Οι αμυντικοί φραγμοί βρίσκονται εκεί όπου το σώμα έρχεται σε επαφή με το περιβάλλον, οπό όπου μπορούν να εισβάλουν τα παθογόνα και είναι το δέρμα (με τα κερατινοκύτταρα της επιδερμίδας και τα λιπαρά οξέα που έχει επάνω του) και οι βλεννογόνοι.

Οι βλεννογόνοι βρίσκονται στα ανοίγματα του σώματος όπως στη μύτη, στο στόμα, τους αεραγωγούς, τον πρωκτό, την ουρήθρα, τον κόλπο, τα μάτια κλπ.

Άλλοι αμυντικοί μηχανισμοί των φραγμών προς το εξωτερικό περιβάλλον είναι στο στομάχι το γαστρικό οξύ (υδροχλωρικό οξύ), στο αναπνευστικό σύστημα το κροσσωτό επιθήλιο, στο έντερο η φυσιολογική χλωρίδα των μικροοργανισμών που συμβιώνουν (στο δέρμα και τους βλεννογόνους) μαζί μας κλπ.

Β) ΤΑ ΚΥΤΤΑΡΑ ΤΗΣ ΕΓΓΕΝΟΥΣ  ΑΝΟΣΙΑΣ

Τα κύτταρα της ΕΓΓΕΝΟΥΣ ανοσίας προέρχονται από τον μυελό των οστών και είναι:

α) Τα μαστοκύτταρα, τα μονοκύτταρα (αυτά χορηγούν τα δενδριτικά κύτταρα και τα μακροφάγα) και τα κοκκιοκύτταρα του αίματος (αυτά είναι τα ουδετερόφιλα, τα βασεόφιλα και τα ηωσινόφιλα). Όλα αυτά προέρχονται από τα Μυελοειδή προγονικά βλαστοκύτταρα.

β)  Τα φυσικά φονικά κύτταρα (NK cells). Αυτά προέρχονται από τα Λεμφοειδή προγονικά βλαστοκύτταρα.

ΤΑ ΜΟΡΙΑ ΤΩΝ ΠΑΘΟΓΟΝΩΝ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ (PAMPs), ΤΑ  ΜΟΡΙΑ ΤΩΝ ΦΘΑΡΜΕΝΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ (DAMPs) ΚΑΙ ΟΙ ΑΙΣΘΗΤΗΡΕΣ ΤΩΝ ΑΜΥΝΤΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΠΟΥ ΤΑ ΑΝΑΓΝΩΡΙΖΟΥΝ (PRRS)

Τα κύτταρα της εγγενούς ανοσίας (μακροφάγα, δενδριτικά κύτταρα, ουδετερόφιλα, μονοκύτταρα, μαστοκύτταρα, φυσικά φονικά κύτταρα), επιθηλιακά κύτταρα, ενδοθηλιακά κύτταρα κλπ. αναγνωρίζουν τους μικροοργανισμούς ή τα φθαρμένα κύτταρα, με πρωτεΐνες – αισθητήρες που λέγονται Υποδοχείς Αναγνώρισης Προτύπων (Pattern Recognition Receptors ή PRRs).

[Οι PRRs είναι κυρίως αφ’ ενός οι Τoll-like Receptors και οι C-type lectin receptors στην μεμβράνη κυρίως των φαγοκυττάρων και αφ’ ετέρου οι Nod-like receptors (NLRs) και  οι RIG Like Receptors (RLRs) στο κυτταρόπλασμα.

Οι υποδοχείς RLRs αναγνωρίζουν τους ιούς RNA, όπως ο SARS-CοV-2, και προκαλούν τον έλεγχο της λοίμωξης από τον ιό με την έκκριση Ιντερφερονών. (Δες πιο κάτω)]

Τα επιβλαβή μόρια από μεν τους παθογόνους μικροοργανισμούς λέγονται Pathogen Associated Molecular Patterns ή PAMPs  και από τη βλάβη κυττάρων λέγονται Damage Associated Molecular Patterns ή DAMPs.

Κάτω από τα επιθηλιακά κύτταρα του δέρματος και των βλεννογόνων βρίσκεται η πρώτη σειρά των αμυντικών κυττάρων φρουρών (sentinel cells) που καταπολεμούν τους εισβολείς.

Τα ΚΥΤΤΑΡΑ ΦΡΟΥΡΟΙ είναι κυρίως τα δενδριτικά κύτταρα, τα ΜΑΚΡΟΦΑΓΑ των ιστών και τα μονοκύτταρα, από όπου προέρχονται τα 2 προηγούμενα:

Τα ΜΟΝΟΚΥΤΤΑΡΑ προέρχονται από τον μυελό των οστών, είναι τα μεγαλύτερα λευκοκύτταρα, κυκλοφορούν στο αίμα για 2 περίπου μέρες και μετά μεταναστεύουν σε ιστούς (τα μισά αποθηκεύονται στον σπλήνα) όπου μετατρέπονται στους απογόνους τους που είναι τα μακροφάγα και τα δενδριτικά κύτταρα.

 Τα ΔΕΝΔΡΙΤΙΚΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (προέρχονται από τα μονοκύτταρα) βρίσκονται κάτω από το ενδοθήλιο (στο δέρμα και τους βλεννογόνους) και είναι αμυντικά κύτταρα που συνδέουν την εγγενή και με την επίκτητη ανοσία.

Στην πιο κάτω εικόνα φαίνεται Δενδριτικό κύτταρο που “αγκαλιάζει” Τ λεμφοκύτταρο

Τα ΜΑΚΡΟΦΑΓΑ ΤΩΝ ΙΣΤΩΝ  (προέρχονται και αυτά από τα μονοκύτταρα) υπάρχουν σε όλα τα όργανα και ιστούς του σώματος και προέρχονται είτε από τα μονοκύτταρα του αίματος είτε βρίσκονται εκεί από την εμβρυική εποχή (και διατηρούνται μέσω διαιρέσεων τους).

Αυτά φαγοκυτταρώνουν παθογόνους μικροοργανισμούς, ξένες ουσίες και διαλυμένα κύτταρα (δες πιο κάτω τη δημιουργία της αθηρωματικής πλάκας) και επιπλέον παράγουν και αυτά κυτοκίνες.

Τα ΜΑΣΤΟΚΥΤΤΑΡΑ: (Υπό μια έννοια ίσως μπορεί και αυτά να θεωρηθούν κύτταρα φρουροί) Αυτά όταν αντιληφθούν εισβολέα, κυρίως παράσιτα και αλλεργιογόνα, κάτω από το ενδοθήλιο των αμυντικών φραγμών, εκκρίνουν από τα κοκκία τους ισταμίνη, ηπαρίνη και κυτταροκίνες.

Τα μαστοκύτταρα δρουν σε άλλα κύτταρα της εγγενούς ανοσίας (π.χ. δενδριτικά κύτταρα, ουδετρόφιλα, ηωσινόφιλα) και επίσης της επίκτητης ανοσίας (Τ Λεμφοκύτταρα). Επιπλέον δρουν και σε αισθητήρια νεύρα οπότε σχετίζονται με αλλεργική φαγούρα κλπ.

Τα μαστοκύτταρα μοιάζουν με τα βασεόφιλα  αλλά ΔΕΝ προέρχονται από αυτά.

> Τα προαναφερθέντα κύτταρα (μακροφάγα των ιστών, δενδριτικά κύτταρα κλπ.) αναγνωρίζουν τους εισβολείς μέσω των υποδοχέων τους Αναγνώρισης Προτύπων (PRRs) και πέρα από τη φαγοκυττάρωση και εξόντωση των εισβολέων, εκκρίνουν και αγγελιοφόρα μόρια πρωτεϊνών που λέγονται Κυτταροκίνες.

>> Οι Κυτταροκίνες επιστρατεύουν και άλλα αμυντικά κύτταρα άμεσης αντίδρασης,  από το ΑΙΜΑ και επίσης με τη δράση τους στα ενδοθηλιακά κύτταρα  των τριχοειδών αγγείων δημιουργούν περάσματα ανάμεσα τους.

>>> Από τα κενά του ενδοθηλίου περνούν προς το σημείο της εισβολής – φλεγμονής τα επόμενα αμυντικά κύτταρα (ουδετερόφιλα, βασεόφιλα, ηωσινόφιλα και φυσικά φονικά κύτταρα) και οι πρωτεΐνες του συμπληρώματος. (Δες πιο κάτω)

Τα επόμενα κύτταρα της εγγενούς ανοσίας που προσκαλούνται στο σημείο της εισβολής των μικροοργανισμών είναι:

Α) Τα πολυμορφοπύρηνα (λέγονται και κοκκιοκύτταρα) που είναι τα ΟΥΔΕΤΕΡΟΦΙΛΑ, τα βασεόφιλα και τα ηωσινόφιλα.

Τα ΟΥΔΕΤΕΡΟΦΙΛΑ Στα κοκκία υπάρχουν χημικές αμυντικές ουσίες έτοιμες για απελευθέρωση) και επιπλέον φαγοκυτταρώνουν παθογόνα.

Τα ΒΑΣΕΟΦΙΛΑ που μαζί με τα ΗΩΣΙΝΟΦΙΛΑ καταπολεμούν παράσιτα και αλλεργιογόνα και  επιπλέον εκκρίνουν από τα κοκκία τους Ηπαρίνη (σαν τα μαστοκύτταρα) και άλλες ουσίες.

Β) Τα ΦΥΣΙΚΑ ΦΟΝΙΚΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (Natural killer ή NK cells) που ανιχνεύουν τα μολυσμένα από ιούς κύτταρα και ορισμένα καρκινικά κύτταρα και τα εξοντώνουν με την έκκριση ορισμένων ουσιών από τα κοκκία τους (της Perforin που τρυπά την επιφάνεια του παθογόνου και τα Granzymes που το σκοτώνουν). Τα NK cells ανήκουν στα εγγενή λεμφοειδή κύτταρα. (Δες πιο κάτω)

Αυτά περιπολούν και ελέγχουν συνεχώς τα κύτταρα. Αν εντοπίσουν στα κύτταρα αντιγόνα MHC τύπου I (σύμπλεγμα μείζονος ιστοσυμβατότητας) αυτά μένουν ανενεργά. (Δες πιο κάτω)

Αν όμως ένα κύτταρο έχει φθαρεί (λόγω μόλυνσης του από ιό ή από συγκεκριμένους καρκίνους) ΔΕΝ μπορεί να εκφράσει-παρουσιάσει στην επιφάνεια του μόρια MHC τύπου I, οπότε τα NK cells ενεργοποιούνται και εξοντώνουν το φθαρμένο κύτταρο.

Επιπλέον τα NK cells παρουσιάζουν και μια ιδιότητα της επίκτητης ανοσίας, την ειδική ανοσολογική μνήμη, που σημαίνει ότι αν στο μέλλον εμφανιστεί το ίδιο παθογόνο, αυτά ενεργοποιούνται άμεσα, για την εξόντωση του.

Γ) ΟΙ ΑΝΤΙΜΙΚΡΟΒΙΑΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ

Οι σπουδαιότερες αντιμικροβιακές ουσίες-μόρια είναι το σύστημα του συμπληρώματος, έμμεσα οι Ιντερφερόνες (και η Λυσοζύμη).

i) ΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΟΥ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΟΣ

Το σύστημα του συμπληρώματος είναι σύστημα υποδοχέων Αναγνώρισης Προτύπων (PRRs) που βασίζεται σε πρωτεΐνες που κυκλοφορούν στο αίμα σε ανενεργή μορφή και σε υποδοχείς στις μεμβράνες που αλληλεπιδρούν.

Αυτό αποτελείται περίπου από 30 πρωτεΐνες και ανήκει στους αμυντικούς μηχανισμούς της εγγενούς ανοσίας, μπορεί όμως να ενεργοποιηθεί και από τα αντισώματα της επίκτητης ανοσίας.

Οι πρωτεΐνες του συμπληρώματος συντίθενται κυρίως από το ήπαρ και επιπλέον από τα μακροφάγα των ιστών, ορισμένα επιθηλιακά κύτταρα κλπ.

https://www.youtube.com/watch?v=Zb9S_K8h1F8

Οι πρωτεΐνες του συμπληρώματος ενεργοποιούνται από παθογόνα (PAMPs), από ξένα υλικά και από κύτταρα που έχουν υποστεί βλάβη (DAMPs) αλλά ενεργοποιούνται και από το σύμπλεγμα αντιγόνου-αντισώματος.

Αυτές λέγονται πρωτεΐνες του συμπληρώματος γιατί συμπληρώνουν – ενισχύουν την ικανότητα των αντισωμάτων και των φαγοκυττάρων  να εξουδετερώσουν μικροοργανισμούς και φθαρμένα κύτταρα, μέσω 3 μηχανισμών:

α) Βοηθούν στη άμυνα – φλεγμονή με την ενεργοποίηση των ΜΑΣΤΟΚΥΤΤΑΡΩΝ για έκκριση Ισταμίνης (και βασεοφίλων) και την επιστράτευση και άλλων Μακροφάγων και Ουδετεροφίλων.

β) Προκαλούν ΔΙΑΛΥΣΗ των μολυσμένων κυττάρων και ορισμένων ΒΑΚΤΗΡΙΔΙΩΝ μέσω καταστροφής της μεμβράνης τους από το σύμπλεγμα MAC. (Δες πιο κάτω)

γ) Χρησιμεύουν σαν ενδιάμεσα υποβοηθητικά μόρια “μαρκαρίσματος” (μετά από ένωση τους με τα PAMPs) της επιφάνειας των μικροβίων (οπότε λέγονται οψωνίνες), έτσι ΕΝΙΣΧΥΟΥΝ τη ΦΑΓΟΚΥΤΤΑΡΩΣΗ τους από τα Μακροφάγα, τα Ουδετερόφιλα κλπ.

[Η διάνοιξη της μεμβράνης γίνεται από τη συναρμολόγηση του συμπλέγματος επίθεσης της μεμβράνης (membrane attack complex ή MAC). Το σύμπλεγμα MAC αποτελείται από τις πρωτεΐνες του συμπληρώματος C5b, C6, C7, C8 που ενώνονται στην μεμβράνη του παθογόνου και από πολλά μόρια C9 που δημιουργούν τρύπα στη μεμβράνη του.

Η καταστροφή του παθογόνου (μικρόβια gram-) και των μολυσμένων κυττάρων από ιούς (ή παράσιτα)  γίνεται μέσω ωσμώλυσης.

Η πρωτεΐνη  CD59 (ή protectin) προστατεύει τα κύτταρα μας που έχουν πυρήνα από τη δημιουργία του συμπλέγματος MAC στη μεμβράνη τους.

https://ajp.amjpathol.org/article/S0002-9440(20)30124-3/fulltext

Ορισμένοι ιοί (π.χ. ο HIV) ενσωματώνουν και χρησιμοποιούν τη γενετική πληροφορία της πρωτεΐνης CD59 από τα κύτταρα που έχουν μολύνει, ώστε να εμποδίζουν τη ωσμωτική λύση των μολυσμένων κυττάρων.]

[Η σπουδαιότερη πρωτεΐνη του συμπληρώματος είναι η C3b που χρησιμεύει σαν ενδιάμεσο μόριο (οπότε λέγεται οψωνίνη) που ενώνεται με αντιγόνα στην επιφάνεια του μικροοργανισμού ώστε αυτά να εντοπιστούν από τα φαγοκύτταρα (μακροφάγα, δενδριτικά κύτταρα κλπ.) και να εξουδετερωθούν.

Επιπλέον η C3b δημιουργεί τελικά διάνοιξη της μεμβράνης του παθογόνου (μέσω του συμπλέγματος MAC) ώστε αυτό τελικά να διαλυθεί.]

ii) ΟΙ ΙΝΤΕΡΦΕΡΟΝΕΣ

Οι Ιντερφερόνες (IFN) είναι είδος κυτταροκινών που σταματούν (μέσω μείωσης της σύνθεσης πρωτεϊνών), με μη εξειδικευμένο τρόπο, τον πολλαπλασιασμό αρκετών ιών.

Επίσης οι Ιντερφερόνες καταπολεμούν μικρόβια, παράσιτα, μύκητες και καρκινικά κύτταρα (μέσω διακοπής του κυτταρικού τους κύκλου).

Ο πυρετός και οι μυαλγίες σχετίζονται με την παραγωγή των Ιντερφερονών (και άλλων κυτοκινών).

[Οι Ιντερφερόνες (IFN) χωρίζονται σε 3 κατηγορίες, τις IFN Ι (με περισσότερο γνωστές την IFN α και την IFN β), την IFN ΙΙ (IFN γ ή ανοσοσφαιρίνη) και την IFN ΙΙΙ (IFN λ).

Οι IFN δημιουργούνται κυρίως στα κύτταρα που μολύνθηκαν από τον ιό αλλά και από πολλά άλλα κύτταρα όπως τα μονοκύτταρα, τα δενδριτικά κύτταρα, τα μακροφάγα, τους ινοβλάστες κλπ.]

Οι δράσεις των IFN είναι :

α) Σταματούν (μέσω μείωσης της σύνθεσης πρωτεϊνών), τον πολλαπλασιασμό αρκετών ιών στα μολυσμένα κύτταρα.

β) Προστατεύουν τα γειτονικά κύτταρα. Δρουν σαν αγγελιοφόροι στα γειτονικά κύτταρα.

Όταν ο ιός μπει στα κύτταρα μας, αναγνωρίζεται από υποδοχείς PRRs, οπότε αρχίζει η παραγωγή Ιντερφερονών (κυρίως Ι και ΙΙΙ). Αυτές προκαλούν την παραγωγή πρωτεϊνών από 100άδες γονίδια που λέγονται  interferon stimulated genes (ή ISGs). Αυτές οι πρωτεΐνες δρούν εναντίον όλων των σταδίων του ιού (από την είσοδο, την αντιγραφή και την έξοδο του από το μολυσμένο κύτταρο)

Επιπλέον αυξάνεται η παραγωγή της πρωτεΐνης του γονιδίου p53, οπότε προκαλείται θάνατος των μολυσμένων κυττάρων.

Τα γειτονικά κύτταρα επιπλέον αυξάνουν τις πρωτείνες MHC I στην επιφάνεια τους, ώστε τα κυτταροτοξικά Τ λεμφοκύτταρα να τα εξοντώσουν ευκολότερα αν αυτά μολυνθούν.

γ) Αυξάνουν την προσέλευση και ενισχύουν τη λειτουργία αμυντικών κυττάρων της εγγενούς (π.χ. δενδριτικά κύτταρα, φυσικά φονικά κύτταρα ή NKcells, μακροφάγα, κλπ.) και της επίκτητης ανοσίας (Τ λεμφοκύτταρα).

δ) Δρουν στη διαφοροποίηση των κυττάρων.

https://science.sciencemag.org/content/369/6504/626.summary

https://www.immunology.org/public-information/bitesized-immunology/pathogens-and-disease/immune-responses-viruses

Η ΛΥΣΟΖΥΜΗ

Η λυσοζύμη είναι αντιμικροβιακό ένζυμο που υπάρχει σε εκκρίσεις όπως το σάλιο, τα δάκρυα, στη βλέννα, στο γάλα και επιπλέον από τα μακροφάγα και τα ουδετερόφιλα. Αυτό προκαλεί τη λύση ορισμένων μικροβίων.

 H C ΑΝΤΙΔΡΩΣΑ ΠΡΩΤΕΪΝΗ (CRP)

Η C αντιδρώσα πρωτεΐνη (C-reactive Protein ή CRP) είναι δείκτης οξείας φλεγμονής (μπορεί να αυξηθεί και περισσότερο από 1,000 φορές) και δείκτης χρόνιας φλεγμονής (σε ελαφρά μόνιμη αύξηση >3 mg/L) που χρησιμοποιείται στην Καρδιολογία σαν προγνωστικός δείκτης εμφράγματος και εγκεφαλικού.

Όμως πέρα από δείκτης φλεγμονής, είναι και ρυθμιστής της εγγενούς ανοσίας. Αυτή εκκρίνεται από το ήπαρ σε οξεία φλεγμονή, με εντολή κυρίως των μακροφάγων (που ενεργοποιήθηκαν από τα PAMPs  και τα DAMPs) και αργότερα και των Τ-Λεμφοκυττάρων.

Η CRP ενώνεται στα φθαρμένα κύτταρα και σε βακτήρια ώστε να ξεκινήσει η ενεργοποίηση του συστήματος του συμπληρώματος, η έκκριση κυτοκινών, η επιστράτευση μονοκυττάρων και άλλων λευκοκυττάρων από το αίμα, η απόπτωση των φθαρμένων κυττάρων κλπ.

[H CRP εκκρίνεται κυρίως από το ήπαρ (επίσης από τον λιπώδη ιστό, τα μακροφάγα, τα ενδοθηλιακά κύτταρα κλπ) σε οξεία φλεγμονή (μετά από εντολής της Ιντερλευκίνης 1β και 6) σαν 5μερής πρωτεΐνη (native CRP) και στα σημεία της φλεγμονής διασπάται σε 5 μονομερείς πρωτεΐνες (monomeric CRP), για να δράσει.]

ΤΑ ΟΡΓΑΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΙΣΤΟΙ ΤΟΥ ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

Τα σπουδαιότερα όργανα – ιστοί του ανοσοποιητικού συστήματος είναι ο μυελός των οστών και ο θύμος αδένας.

Άλλα, δευτερεύοντα όργανα – ιστοί, είναι οι λεμφαδένες, ο σπλήνας, οι αμυγδαλές,  οι πλάκες του Payer στο λεπτό έντερο, ο λεμφικός ιστός του παχέως εντέρου και της σκωληκοειδούς κλπ.

Βέβαια και το αίμα μας αποτελεί μέρος του αμυντικού συστήματος γιατί εκτός από τα ερυθροκύτταρα και τα αιμοπετάλια που διακινεί, μεταφέρει και τα λευκοκύτταρα. 

ΤΟ ΣΥΜΠΛΕΓΜΑ ΜΕΙΖΟΝΟΣ ΙΣΤΟΣΥΜΒΑΤΟΤΗΤΑΣ (MAJOR HISTOCOMBATIBILITY COMPLEX ή MHC)

Το σύμπλεγμα μείζονος ιστοσυμβατότητας (major histocombatibility complex ή MHC), είναι τμήματα του DNA που εκφράζουν τις αντίστοιχες γλυκοπρωτεΐνες στην επιφάνεια των κυττάρων μας.  Αυτό λέγεται και Human Leucocyte Antigen ή HLA.

Σε περίπτωση μεταμόσχευσης οργάνου το αμυντικό σύστημα απορρίπτει το μόσχευμα, αν αυτό δεν έχει ίδια MHC ή HLA με του λήπτη.

# Οι πρωτεΐνες MHC είναι απαραίτητες για να διαχωρίζει το αμυντικό μας σύστημα, ποια μόρια – αντιγόνα είναι δικά μας (αυτοαντιγόνα) και πια είναι ξένα ή αν τα κύτταρα είναι φυσιολογικά ή μολυσμένα π.χ. από ιό, βακτήριο.

Οι πρωτεΐνες MHC είναι 2 κυρίως ειδών, η MHC Ι που εμφανίζεται σε ΟΛΑ τα κύτταρα εκτός των ερυθροκυττάρων (και προσελκύει τα CD8+ ή κυτταροτοξικά Τ λεμφοκύτταρα) και η MHC ΙΙ που εμφανίζεται στα κύτταρα κυρίως των Μακροφάγων και των Δενδριτικών κυττάρων (και προσελκύει τα CD4 ή helper T λεμφοκύτταρα) και των Β Λεμφοκυττάρων.

Η ΕΝΕΡΓΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΜΕΝΗΣ ΑΝΟΣΙΑΣ

Το σύμπλεγμα μείζονος ιστοσυμβατότητας (major histocombatibility complex ή MHC) είναι γλυκοπρωτεΐνες στην επιφάνεια των κυττάρων μας που είναι απαραίτητες για να διαχωρίζει το αμυντικό μας σύστημα, ποια μόρια – αντιγόνα είναι δικά μας (αυτοαντιγόνα) και πια είναι ξένα ή αν τα κύτταρα είναι φυσιολογικά ή μολυσμένα π.χ. από ιό, βακτήρια.

Οι MHC είναι 2 κυρίως ειδών, η MHC Ι που εμφανίζεται σε ΟΛΑ τα κύτταρα εκτός των ερυθροκυττάρων και η MHC ΙΙ που εμφανίζεται στα κύτταρα κυρίως των μακροφάγων και των δενδριτικών κυττάρων.

α) Αν τα κύτταρα είναι μολυσμένα από μικροοργανισμούς, κομμάτια των πρωτεϊνών τους (πεπτίδια) ενώνονται με την πρωτεΐνη MHC Ι, και εξέρχονται στην επιφάνεια τους, οπότε προσελκύονται για να τα εξοντώσουν, τα αντίστοιχα κυτταροτοξικά Τ λεμφοκύτταρα (ή CD8+).

β) Αν τα τα Δενδριτικά κύτταρα και τα Μακροφάγα κύτταρα εμφανίσουν αμινοξέα παθογόνων στην επιφάνεια τους (antigen presentation) ενωμένα με MHC ΙΙ (αυτό λέγεται σύμπλεγμα επιτοπίου) προσελκύονται τα βοηθητικά T λεμφοκύτταρα (ή CD4) και ενεργοποιούνται σε CD4+ T λεμφοκύτταρα.

Τα CD4+ T λεμφοκύτταρα στη συνέχεια ενεργοποιούν τα Β λεμφοκύτταρα που θα μετατραπούν σε Β λεμφοκύτταρα μνήμης και σε Πλασματοκύτταρα. Τα τελευταία παράγουν τα αντισώματα για να εξοντώσουν τα παθογόνα που έχουν τα συγκεκριμένα αμινοξέα – αντιγόνα.

Τα κύτταρα που εμφανίζουν αμινοξέα παθογόνων στην επιφάνεια τους (μέσω των MHC ΙΙ ) και ταυτόχρονα έχουν PRRs (αισθητήρες – υποδοχείς αναγνώρισης συγκεκριμένων μορίων των παθογόνων) λέγονται επαγγελματικά antigen-presenting cells (APC) και είναι κυρίως τα Δενδριτικά κύτταρα και τα Μακροφάγα κύτταρα.

(Επίσης σε ορισμένες συνθήκες και άλλα κύτταρα μπορούν να γίνουν επαγγελματικά APCs, όπως τα ουδετερόφιλα, τα μονοκύτταρα, τα μαστοκύτταρα, τα ενδοθηλιακά και τα επιθηλιακά κύτταρα).

# Και τα Β λεμφοκύτταρα είναι επαγγελματικά antigen-presenting cells (APC), χωρίς όμως να διαθέτουν υποδοχείς  PRRs.

Αυτά χρησιμοποιούν ανοσοσφαιρίνες (IgΜ) σαν υποδοχέα αντιγόνου στην επιφάνεια τους, για την εξειδικευμένη παραγωγή αντισωμάτων από τα επόμενα κύτταρα, τα πλασματοκύτταρα, ώστε να καταπολεμηθεί το αντίστοιχο αντιγόνο του παθογόνου.

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

https://journals.plos.org/plospathogens/article?id=10.1371/journal.ppat.1008737

https://www.cell.com/cell/fulltext/S0092-8674(18)30911-5

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6145487/

https://science.sciencemag.org/content/348/6237/aaa6566.abstract

https://www.nature.com/articles/s41577-019-0194-8

https://www.degruyter.com/view/journals/bchm/400/4/article-p443.xml

https://www.jacionline.org/article/S0091-6749(19)30188-5/fulltext

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5908901/

https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fimmu.2018.01351/full

https://link.springer.com/article/10.1007/s10930-020-09901-4

https://europepmc.org/article/pmc/6016596

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5657389/

https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1521661620304526

https://link.springer.com/article/10.1007/s12291-020-00897-3

https://www.nature.com/articles/s41392-020-0191-1

https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fimmu.2020.558898/full

https://science.sciencemag.org/content/369/6504/626

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7283076/

https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMcibr2011679

https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fimmu.2018.00799/full

https://www.nature.com/articles/s41423-019-0315-0

https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/joim.12395

https://www.immunology.org/public-information/bitesized-immunology/receptors-and-molecules/pattern-recognition-receptor-prrs

ΜΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΕΣ

ΤΑ ΕΓΓΕΝΗ ΛΕΜΦΟΕΙΔΗ ΚΥΤΤΑΡΑ (INNATE LYMPHOID CELLS ή ILCS)

Τα εγγενή λεμφοειδή κύτταρα (Innate lymphoid cells ή ILCs) είναι αμυντικά κύτταρα της ΕΓΓΕΝΟΥΣ ανοσίας που ανακαλύφθηκαν πρόσφατα. Αυτά ενεργοποιούν ορισμένα Τ λεμφοκύτταρα και αμφίδρομα ενεργοποιούνται από αυτά.

Τα ILCs βρίσκονται κυρίως στους ιστούς των φραγμών του σώματος (δέρμα, αεραγωγοί, γαστρεντερικό σύστημα) και στο λιπώδη ιστό (συμμετέχουν στη μεταβολική ομοιοστασία), ενώ στα λεμφικά όργανα υπάρχουν ελάχιστα από αυτά.

Τα ILCs αντιδρούν άμεσα σε εισβολή παθογόνου και εκκρίνουν κυτοκίνες για διέγερση της υπόλοιπης άμυνας, παρ’ όλο που δεν έχουν υποδοχείς αντιγόνων.

Αυτά δημιουργούνται περιγεννητικά και προέρχονται από τα λεμφοειδή κύτταρα (όπως και τα λεμφοκύτταρα Β και Τ).

[Τα ILCs μπορούν να δημιουργούν μόρια MHC τύπου ΙΙ στην επιφάνεια τους και να επεξεργάζονται αντιγόνα, ώστε να ενεργοποιούν ορισμένα Τ λεμφοκύτταρα. Τα τελευταία έχουν αμφίδρομη σχέση ενεργοποίησης με τα ILCs (μέσω της Ιντερλευκίνης ΙΙ).]

Τα ILCs χωρίζονται σε 5 υποομάδες:

α) Τα φυσικά φονικά κύτταρα (NK cells): Αυτά είναι κυτταροτοξικά κύτταρα και επιπλέον  παράγουν κυτοκίνες [Ιντερφερόνη γ (IFN γ) και ο TNFα], για αύξηση της δράσης άλλων αμυντικών κυττάρων όπως τα μακροφάγα και τα δενδριτικά κύτταρα. (Αυτά είναι αντίστοιχα στα CD8⁺ T λεμφοκύτταρα).

β) Τα ILC1: Αυτά δρουν εναντίον ιών, ορισμένων βακτηρίων (π.χ. Τοξόπλασμα gondii, Clostridium difficile) και εναντίον καρκινικών κυττάρων και η κύρια κυτοκίνη που παράγουν είναι η Ιντερφερόνη γ (IFN γ). (Αυτά είναι αντίστοιχα στα Λεμφοκύτταρα CD4⁺ T helper 1)

γ) Τα ILC2: Αυτά κυκλοφορούν και στο αίμα και δρουν εναντίον μεγάλων παρασίτων (π.χ. helminth Nippostrongulus brasiliensis) και κατά αλλεργιογόνων. Επίσης βοηθούν στην αποκατάσταση ιστών.

 Επιπλέον βρίσκονται στο σπλαχνικό λίπος και ρυθμίζουν την παχυσαρκία μέσω της κατανάλωσης θερμίδων. (Αυτά είναι αντίστοιχα στα Λεμφοκύτταρα CD4⁺ T helper 2)

δ) Τα ILC3: Αυτά δρουν εναντίον βακτηρίων και μυκήτων. Είναι άφθονα στους βλεννογόνους και ιδίως στο έντερο. (Αυτά είναι αντίστοιχα στα Λεμφοκύτταρα CD4⁺ T helper 17)

ε) Τα LTi κύτταρα  (Lymphocytes Tissue-inducer cells). Αυτά είναι απαραίτητα για το σχηματισμό των πλακών του Peyer στο έντερο και των δευτερογενών λεμφαδένων.

https://www.cell.com/cell/fulltext/S0092-8674(18)30911-5

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6145487/

https://science.sciencemag.org/content/348/6237/aaa6566.abstract

https://www.nature.com/articles/s41577-019-0194-8

ΤΑ Β ΛΕΜΦΟΚΥΤΤΑΡΑ ΤΗΣ ΕΓΓΕΝΟΥΣ ΑΝΟΣΙΑΣ

Μερικά είδη Β λεμφοκυττάρων έχουν ρόλο και στην εγγενή ανοσία. Αυτά είναι τα B1 B λεμφοκύτταρα και τα Β λεμφοκύτταρα της περιθωριακής ζώνης (marginal zone).

Αυτά παράγουν “άμεσα” φυσικά αντισώματα (nAbs), χωρίς να χρειάζονται ενεργοποίηση από τα Τ βοηθητικά λεμφοκύτταρα, και ενεργοποιούν το σύστημα του συμπληρώματος.

α) Τα B1 B λεμφοκύτταρα προέρχονται από τα προγονικά Β λεμφοκύτταρα του μυελού των οστών, αλλά στη συνέχεια αυτοανανεώνονται.

Αυτά βρίσκονται κυρίως στον σπλήνα και στις κοιλότητες του περιτοναίου και του πλευροδιαφραγματικού χώρου, ώστε να αναγνωρίζουν μικρόβια (μέσω των PRRs) από τους πνεύμονες και από το έντερο.

Τα B1 B λεμφοκύτταρα παράγουν “άμεσα” αντισώματα IgM χαμηλής εξειδίκευσης και IgG3 που είναι χρήσιμα για την καταπολέμηση αρκετών κοινών μικροβίων.

β) Τα Β λεμφοκύτταρα της περιθωριακής ζώνης του σπλήνα (MZ B cells), βρίσκονται κυρίως στον σπλήνα και στους λεμφαδένες, οπότε σε είσοδο μικροβίων στο αίμα ενεργοποιούνται (από τη G0 φάση προχωρούν στη G1 φάση) και αντιδρούν άμεσα με την παραγωγή IgM αντισωμάτων.

ΤΑ ΟΡΓΑΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΙΣΤΟΙ ΤΟΥ ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

Τα σπουδαιότερα όργανα – ιστοί του ανοσοποιητικού συστήματος είναι ο μυελός των οστών και ο θύμος αδένας.

Άλλα, δευτερεύοντα όργανα – ιστοί, είναι οι λεμφαδένες, ο σπλήνας, οι αμυγδαλές,  οι πλάκες του Payer στο λεπτό έντερο, ο λεμφικός ιστός του παχέως εντέρου και της σκωληκοειδούς κλπ.

Βέβαια και το αίμα μας αποτελεί μέρος του αμυντικού συστήματος γιατί εκτός από τα ερυθροκύτταρα και τα αιμοπετάλια που διακινεί, μεταφέρει και τα λευκοκύτταρα.

Ο ΜΥΕΛΟΣ ΤΩΝ ΟΣΤΩΝ

Τα κύτταρα του ανοσοποιητικού μας συστήματος (του εγγενούς και του επίκτητου) προέρχονται από ένα κοινό προγονικό πολυδύναμο αιμοποιητικό βλαστοκύτταρο (Hematopoietic Stem Cell ή HSC) που βρίσκεται στον μυελό των οστών.

Το HSC δημιουργεί δυο ειδών κύτταρα:

α) Τα Μυελοειδή προγονικά βλαστοκύτταρα (Myeloid Progenitor cells) από τα οποία προέρχονται τα κύτταρα της εγγενούς ανοσίας και επιπλέον τα ερυθροκύτταρα και τα αιμοπετάλια.

Από τα Μυελοειδή προγονικά κύτταρα της εγγενούς ανοσίας προέρχονται τα μαστοκύτταρα, τα μονοκύτταρα (αυτά χορηγούν τα δενδριτικά κύτταρα και τα μακροφάγα) και τα κοκκιοκύτταρα του αίματος (αυτά είναι τα ουδετερόφιλα, τα βασεόφιλα και τα ηωσινόφιλα). (Δες πιο κάτω)

β) Τα Λεμφοειδή προγονικά βλαστοκύτταρα (Lymphoid Stem cells) που χορηγούν τα κύτταρα της επίκτητης ανοσίας (Τ Λεμφοκύτταρα και Β Λεμφοκύτταρα) και επιπλέον τα εγγενή λεμφοειδή κύτταρα (Innate lymphoid cells ή ILCs) που είναι αμυντικά κύτταρα της εγγενούς, μη ειδικής ανοσίας που ανακαλύφθηκαν πρόσφατα.

Τα σπουδαιότερα από τα ILCs είναι τα φυσικά φονικά κύτταρα (NK cells). (Δες πιο κάτω)

Τα Β Λεμφοκύτταρα παράγονται και διαφοροποιούνται στον μυελό των οστών, ενώ τα Τ Λεμφοκύτταρα παράγονται στον μυελό των οστών και διαφοροποιούνται στο θύμο αδένα.

Ο ΘΥΜΟΣ ΑΔΕΝΑΣ

Ο θύμος αδένας βρίσκεται πίσω από το στέρνο και είναι βασικό όργανο της επίκτητης κυτταρικής ανοσίας, όπου τα Τ λεμφοκύτταρα (το Τ, από το Thymus) ωριμάζουν.

Όμως πρέπει να διασφαλιστεί ότι τα Τ λεμφοκύτταρα δεν θα επιτίθενται στα δικά μας κύτταρα (T cell tolerance) και δεν θα προκαλούν αυτοάνοσες παθήσεις.

Αυτό γίνεται κατά την ωρίμανση τους στο θύμο αδένα (central tolerance), όπου όσα ανώριμα Τ λεμφοκύτταρα βρεθεί ότι ενώνονται ισχυρά με τα δικά μας μόρια MHC (self-pMHC) στα δενδριτικά κύτταρα, στα επιθηλιακά κύτταρα του θύμου ή στα Β λεμφοκύτταρα, καταστρέφονται (negative selection).

Αν ενώνονται ασθενώς στα δικά μας μόρια MHC δημιουργούνται (positive selection) τα ώριμα κυτταροτοξικό-φονικό Τ λεμφοκύτταρο CD8+ και τα ώριμα helper Τ λεμφοκύτταρο CD4+ (ή T_H cell).

Αν ενώνονται μέτρια με τα δικά μας μόρια MHC δημιουργούνται τα ρυθμιστικά Τ λεμφοκύτταρα (Regulatory T cells ή Tregs) και τα ανενεργά Τ λεμφοκύτταρα (δυσλειτουργικά ή υπολειτουργικά) anergic T cells.

Τα  Tregs καταστέλλουν το ανοσοποιητικό σύστημα όταν έχει εξοντωθεί ο εισβολέας και επιπλέον βοηθούν στην πρόληψη αυτοάνοσων παθήσεων.

[Δυστυχώς μερικά Τ λεμφοκύτταρα θα ξεφύγουν από τον κεντρικό έλεγχο στο θύμο αδένα, οπότε ο οργανισμός θα χρησιμοποιήσει τη δεύτερη γραμμή άμυνας (peripheral tolerance) στους λεμφαδένες και τον σπλήνα, όπου με παρόμοιο τρόπο καταστρέφονται όσα ενώνονται ισχυρά με τα δικά μας μόρια MHC για να μην προκληθούν αυτοάνοσες παθήσεις.]

Ο υποδοχέας που θα ενωθεί με το τύπου Ι MHC, δημιουργεί το ώριμο κυτταροτοξικό-φονικό Τ λεμφοκύτταρο CD8+ (καταστρέφει τα κύτταρα που έχουν μολυνθεί με μικροοργανισμούς  και τα καρκινικά κύτταρα), ενώ ο υποδοχέας που θα ενωθεί με το τύπου ΙΙ MHC, δημιουργεί το ώριμο helper Τ λεμφοκύτταρο CD4+ (ή T_H cell) που καταστρέφει έμμεσα όσα κύτταρα εντοπίζονται σαν ξένα.] (Δες πιο πάνω)

Τα Τ λεμφοκύτταρα αναπτύσσονται στο θύμο αδένα από προγονικά Τ λεμφοκύτταρα που παράγονται στο μυελό των οστών και μεταναστεύουν σ’ αυτόν, οπότε ονομάζονται θυμοκύτταρα.

Αυτός αυξάνεται μέχρι την εφηβεία και μετά σιγά-σιγά υποστρέφει (ο ιστός του αντικαθίσταται από λίπος) μέχρι τα γεράματα.

Ας σημειωθεί ότι παρ’ όλο που ο θύμος σχεδόν εξαφανίζεται στη μεγάλη ηλικία, μια ελάχιστη παραγωγή Τ λεμφοκυττάρων παραμένει μέχρι το τέλος.

Η υποστροφή του συνδέεται με μείωση της ισχύος του ανοσοποιητικού στους ηλικιωμένους, που ευθύνεται για ευκολότερες λοιμώξεις και ορισμένους καρκίνους.

ΟΙ ΛΕΜΦΑΔΕΝΕΣ

Οι Λεμφαδένες (περίπου 450 στον ενήλικο) είναι δευτερογενή όργανα του ανοσοποιητικού συστήματος που περιέχουν κυρίως Τ και Β λεμφοκύτταρα.

Στους Λεμφαδένες γίνεται η διέγερση της επίκτητης εξειδικευμένης ανοσίας από την εγγενή ανοσία.

Στους λεμφαδένες τα δενδριτικά κύτταρα ενεργοποιούν τα Τ λεμφοκύτταρα (κύτταρα του επίκτητου ανοσοποιητικού συστήματος) που εγκαταστάθηκαν μέσω του αίματος μετά την παραγωγή τους από τον μυελό των οστών.

Τα Β λεμφοκύτταρα προέρχονται από τον μυελό των οστών και πολλαπλασιάζονται και εξειδικεύονται (παράγοντας διαφορετικά αντισώματα) στους λεμφαδένες.

Επιπλέον οι Λεμφαδένες δρουν σαν φίλτρα της λέμφου για ανίχνευση και καταπολέμηση μικροοργανισμών και καρκινικών κυττάρων (μέσω των μακροφάγων, και των Τ και Β λεμφοκκυττάρων).

Αν υπάρχει φλεγμονή του αντίστοιχου οργάνου από όπου έρχονται τα λεμφαγγεία, οι λεμφαδένες διογκώνονται.

Το Β λεμφοκύτταρο μόλις ενωθεί με το συγγενές του αντιγόνο ενεργοποιείται και μετατρέπεται άμεσα σε πλασματοκύτταρο για παραγωγή IgM αντισωμάτων.

Τα δενδριτικά κύτταρα (που βρίσκονται κάτω από το ενδοθήλιο) φαγοκυτταρώνουν τους εισβολείς και διασπούν τις πρωτεΐνες τους, σε μικρότερες, τα αντιγονονικά πεπτίδια  που τα εξάγουν στην επιφάνεια τους. Μόλις γίνει αυτό, τα δενδριτικά κύτταρα μπαίνουν στα λεμφαγγεία και φτάνουν στους λεμφαδένες.

Ο ΣΠΛΗΝΑΣ

Ο Σπλήνας είναι δευτερογενές όργανο του ανοσοποιητικού συστήματος βρίσκεται στο αριστερό άνω σημείο της κοιλιάς και λειτουργεί κυρίως σαν διηθητικό όργανο.

Ο σπλήνας είναι το μέρος με τα περισσότερα μακροφάγα των ιστών (δες πιο κάτω). Αυτά ζουν για μήνες ενώ τα μονοπύρηνα από όπου προέρχονται ζουν για 2 μέρες στο αίμα (mononuclear phagocytic system ή MPS).

Ο σπλήνας διηθεί (αφαιρεί μέσω των μακροφάγων) από το αίμα και τη λέμφο  μικροοργανισμούς, ξένα σώματα και ερυθροκύτταρα στο τέλος της ζωής τους που είναι 120 μέρες (“νεκροταφείο” ερυθρών).

Επίσης διαθέτει ένα απόθεμα αίματος για ώρα μεγάλης ανάγκης, όπως για παράδειγμα σε σοβαρή αιμορραγία.

[Στον σπλήνα η αιμοσφαιρίνη των ερυθρών διασπάται σε σφαιρίνη (αμινοξέα) και αίμη (αυτή μεταφέρει το Οξυγόνο στο αίμα). Η αίμη καταβολίζεται σε σίδηρο (συνεπώς ο σπλήνας είναι και αποθήκη σιδήρου) και σε έμμεση χολερυθρίνη (αυτή είναι τοξική για το σώμα).

Η έμμεση χολερυθρίνη, μεταφέρεται στο ήπαρ όπου μετατρέπεται σε άμεση χολερυθρίνη (μετά από ένωση της με γλυκουρονικό οξύ) και η τελευταία αποβάλλεται μέσω της χολής στα κόπρανα (και ελάχιστη από τα νεφρά αν είναι αυξημένη στο αίμα).

Αύξηση της έμμεσης χολερυθρίνης (> 1 mg/dL) συμβαίνει από αυξημένη αιμόλυση των ερυθροκυττάρων και ή σε παθήσεις που μειώνουν τη μετατροπή της έμμεσης σε άμεση χολερυθρίνη όπως στο Σύνδρομο Gilbert και σε βλάβη των ηπατοκυττάρων.

Αύξηση της άμεσης χολερυθρίνης (>  0.3 mg/dL) συμβαίνει κυρίως σε απόφραξη των ηπατικών χοληφόρων και γενικά σε παθήσεις που εμποδίζουν τη ροή της χολής στο έντερο και επίσης σε παθήσεις όπως η ηπατίτιδα (στην τελευταία αυξάνεται και η έμμεση χολερυθρίνη).]

ΤΟ ΕΓΓΕΝΕΣ ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΛΕΠΤΟΜΕΡΩΣ

 ΤΑ ΚΥΤΤΑΡΑ ΤΗΣ ΕΓΓΕΝΟΥΣ  ΑΝΟΣΙΑΣ

Αν τα παθογόνα διαπεράσουν τους φραγμούς (π.χ. σε τραυματισμό), τότε τα κύτταρα της εγγενούς ανοσίας δημιουργούν οξεία φλεγμονή (με ερυθρότητα, οίδημα και αύξηση θερμοκρασίας).

Τα κύτταρα της ΕΓΓΕΝΟΥΣ ανοσίας προέρχονται από τον μυελό των οστών και είναι:

α) Τα μαστοκύτταρα, τα μονοκύτταρα (αυτά χορηγούν τα δενδριτικά κύτταρα και τα μακροφάγα) και τα κοκκιοκύτταρα του αίματος (αυτά είναι τα ουδετερόφιλα, τα βασεόφιλα και τα ηωσινόφιλα). Όλα αυτά προέρχονται από τα Μυελοειδή προγονικά βλαστοκύτταρα.

β)  Τα εγγενή λεμφοειδή κύτταρα (ILCs) με σπουδαιότερα τα φυσικά φονικά κύτταρα (NK cells). Αυτά προέρχονται από τα Λεμφοειδή προγονικά βλαστοκύτταρα.

Κάτω από τα επιθηλιακά κύτταρα του δέρματος και των βλεννογόνων βρίσκεται η πρώτη σειρά των αμυντικών κυττάρων φρουρών (sentinel cells) που δημιουργούν την οξεία φλεγμονή, ώστε να καταπολεμήσουν τους εισβολείς.

Τα κύτταρα φρουροί  (sentinel cells) είναι τα δενδριτικά κύτταρα, τα μακροφάγα των ιστών και τα μονοκύτταρα, από όπου προέρχονται τα 2 προηγούμενα.

Αυτά έχουν Υποδοχείς Αναγνώρισης Προτύπων (Toll like υποδοχείς) που ενώνονται με μόρια από τους παθογόνους μικροοργανισμούς (PAMPs) και πυροδοτούν φαγοκυττάρωση των παθογόνων και εξόντωση τους, εκκρίνουν κυτοκίνες για την προσέλκυση και διέγερση των υπολοίπων κυττάρων της ανοσίας, διεγείρουν το σύστημα του συμπληρώματος, παρουσιάζουν αντιγόνα στα κύτταρα της επίκτητης ανοσίας (τμήματα του παθογόνου), ώστε να αρχίσει η εξειδικευμένη άμυνα εναντίον του κλπ.

ΤΑ ΜΟΝΟΚΥΤΤΑΡΑ προέρχονται από τον μυελό των οστών, είναι τα μεγαλύτερα λευκοκύτταρα, κυκλοφορούν στο αίμα για 2 περίπου μέρες και μετά μεταναστεύουν σε ιστούς (τα μισά αποθηκεύονται στον σπλήνα) όπου μετατρέπονται στους απογόνους τους που είναι τα μακροφάγα και τα δενδριτικά κύτταρα.

ΤΑ ΔΕΝΔΡΙΤΙΚΑ ΚΥΤΤΑΡΑ

Τα δενδριτικά κύτταρα (προέρχονται από τα μονοκύτταρα) βρίσκονται κάτω από το ενδοθήλιο (στο δέρμα και τους βλεννογόνους) και είναι αμυντικά κύτταρα που συνδέουν την εγγενή και με την επίκτητη ανοσία.

Αυτά αντιλαμβάνονται τις αντιγονικές πρωτεΐνες των εισβολέων, τις φαγοκυτταρώνουν και τις διασπούν σε μικρότερες, τα αντιγονονικά πεπτίδια (δυο ή περισσότερα αμινοξέα που λέγονται επιτόπια) και τα εξάγουν στην επιφάνεια τους (πάνω σε πρωτεΐνη του συμπλέγματος μείζονος ιστοσυμβατότητας – major histocombatibility complex ή MHC). (Δες πιο πάνω)

Μόλις γίνει αυτό, τα δενδριτικά κύτταρα αφήνουν το σημείο κάτω από το ενδοθήλιο και μπαίνουν στα λεμφαγγεία για να φτάσουν στους λεμφαδένες. Εκεί επιδρούν στο επίκτητο ανοσοποιητικό σύστημα με την ενεργοποίηση των Τ και Β λεμφοκυττάρων.

Τα λεμφοκύτταρα Τ και Β ενεργοποιούνται αν αναγνωρίσουν τα αντιγονονικά πεπτίδια που έχουν στην επιφάνεια τους τα δενδριτικά κύτταρα.

Επιπλέον αυτά παράγουν κυτοκίνες για διέγερση και άλλων αμυντικών κυττάρων.

ΤΑ ΜΑΚΡΟΦΑΓΑ ΤΩΝ ΙΣΤΩΝ

Τα Μακροφάγα των ιστών υπάρχουν σε όλα τα όργανα και ιστούς του σώματος και προέρχονται είτε από τα μονοκύτταρα του αίματος είτε βρίσκονται εκεί από την εμβρυική εποχή (και διατηρούνται μέσω διαιρέσεων τους).

Αυτά φαγοκυτταρώνουν παθογόνους μικροοργανισμούς, ξένες ουσίες και διαλυμένα κύτταρα (δες πιο πάνω τη δημιουργία της αθηρωματικής πλάκας) και επιπλέον παράγουν και αυτά κυτοκίνες.

[Αυτά ανάλογα με τον ιστό που βρίσκονται λέγονται κυψελιδικά μακροφάγα στους πνεύμονες, κύτταρα Kupffer στο ήπαρ, μικρογλοιακά κύτταρα στον εγκέφαλο κλπ.]

Τα Μακροφάγα, όσον αφορά τη δημιουργία αθηρωματικών πλακών, διαμορφώνονται ανάλογα με τις κυτοκίνες που υπάρχουν τοπικά στα  “βλαβερά”- αθηρογόνα Μ1 και στα εναντίον της φλεγμονής (αντι-αθηρογόνα) Μ2.

ΤΑ ΜΑΣΤΟΚΥΤΤΑΡΑ

Τα μαστοκύτταρα είναι τύπος κοκκιοκυττάρου με εμφάνιση και λειτουργία σχεδόν ίδια με τα βασεόφιλα (χωρίς να προέρχονται αυτά), με τη διαφορά ότι τα μαστοκύτταρα βρίσκονται κάτω από το ενδοθήλιο των αμυντικών φραγμών, ενώ τα βασεόφιλα βρίσκονται στο αίμα.

Αυτά προέρχονται από τα Μυελοειδή προγονικά βλαστοκύτταρα του μυελού των οστών, κυκλοφορούν στο αίμα σαν προ-μαστοκύτταρα και διαφοροποιούνται σε μαστοκύτταρα όταν φτάσουν στους ιστούς που εγκαθίστανται.

Όταν τα μαστοκύτταρα αντιληφθούν εισβολέα, κυρίως παράσιτα μικρόβια και αλλεργιογόνα, κάτω από το ενδοθήλιο των αμυντικών φραγμών, από τα κοκκία τους εκκρίνουν ισταμίνη, ηπαρίνη και κυτοκίνες. (Αν απελευθερώσουν μαζικά τις προηγούμενες ουσίες, τότε δημιουργείται επικίνδυνη αναφυλακτική αντίδραση).

Αυτά έχουν Υποδοχείς Αναγνώρισης Προτύπων (PRRs) και υποδοχείς που αναγνωρίζουν τα αντισώματα IgE (αυτά παράγονται από τα πλασματοκύτταρα) και λέγονται υποδοχείς ανοσοσφαιρίνης Ε.

Η Ισταμίνη διαστέλλει τα αγγεία της περιοχής ώστε να έρθει περισσότερο αίμα (ερυθρότητα) και να περνά (διαπήδηση) περισσότερο πλάσμα έξω από τα τριχοειδή (προκαλεί οίδημα) με διάφορες ουσίες (π.χ. πρωτεΐνες συμπληρώματος και αντισώματα αργότερα) και αμυντικά κύτταρα.

Η Ηπαρίνη, κάνει το αίμα να μην πήζει ώστε να διαπερνά τα τριχοειδή για μπορούν να εισέρχονται στην περιοχή της φλεγμονής, μέσω των τριχοειδών αγγείων και άλλα αμυντικά κύτταρα.

Οι κυτταροκίνες είναι αγγελιοφόροι ουσίες που προσκαλούν και διεγείρουν και άλλα αμυντικά κύτταρα.

Τα μαστοκύτταρα δρουν σε κύτταρα της εγγενούς ανοσίας (π.χ. δενδριτικά κύτταρα, ουδετρόφιλα, ηωσινόφιλα) και της επίκτητης ανοσίας (Τ Λεμφοκύτταρα). Επιπλέον δρουν και σε αισθητήρια νεύρα οπότε σχετίζονται με αλλεργική φαγούρα.

Οι κυτταροκίνες  από όλα τα προηγούμενα κύτταρα προσελκύουν από το αίμα στο σημείο της φλεγμονής και άλλα κύτταρα της εγγενούς ανοσίας, που είναι τα πολυμορφοπύρηνα και τα φυσικά φονικά κύτταρα.

Α) Τα πολυμορφοπύρηνα κοκκιοκύτταρα που είναι τα ουδετερόφιλα, τα βασεόφιλα και τα ηωσινόφιλα. (Στα κοκκία υπάρχουν χημικές ουσίες έτοιμες για απελευθέρωση)

Τα ΟΥΔΕΤΕΡΟΦΙΛΑ είναι τα πολυπληθέστερα λευκοκύτταρα του αίματος. Αυτά είναι “επαγγελματικά” φαγοκύτταρα όσων παθογόνων είναι καλυμμένα με αντισώματα ή πρωτεΐνες του συμπληρώματος όπως και φθαρμένων κυττάρων ή τμημάτων τους.

Επίσης εκκρίνουν αντιμικροβιακά μόρια όπως οι ελεύθερες ρίζες Οξυγόνου (ROS) και επιπλέον δημιουργούν παγίδες έξω από αυτά (Neutrophil Extracellular Traps ή NETs) για εγκλωβισμό και καταστροφή εξωκυτταρίων μικροβίων.

Οι NETs αποτελούνται από ίνες που προεξέχουν από το ουδετερόφιλο και αποτελούνται κυρίως από Ιστόνες και DNA του πυρήνα και ίσως και των μιτοχονδρίων. Όμως αυτές δυστυχώς προδιαθέτουν για θρομβώσεις και αυτοάνοσες παθήσεις.

https://www.hindawi.com/journals/mi/2020/9254087/

Τα ουδετερόφιλα προσελκύονται από κυτταροκίνες των μακροφάγων, μαστοκυττάρων, ενδοθηλιακών κυττάρων κλπ. από το σημείο φλεγμονής. Επιπλέον εκκρίνουν και αυτά κυτοκίνες για τον πολλαπλασιασμό της άμυνας και από άλλα κύτταρα.

Τα ΒΑΣΕΟΦΙΛΑ είναι λευκοκύτταρα του αίματος που χρησιμοποιούνται κυρίως στην άμυνα κατά αλλεργιογόνων (π.χ. σε αναφυλαξία, αλλεργική ρινίτιδα, ατοπική δερματίτιδα, άσθμα) και επίσης κατά των παρασίτων (π.χ. ακάρεα, ψώρα, παρασιτικά σκουλήκια όπως στη Φιλαρίαση).

Αυτά ενεργοποιούνται από την ανοσοσφαιρίνη IgE (επίσης από το συμπλήρωμα C3a, από Χημοκίνες κλπ.) οπότε εκκρίνουν από τα κοκκία τους Ισταμίνη (τα μόνα κύτταρα στο αίμα που την περιέχουν), Σεροτονίνη, Ηπαρίνη (αντιπηκτική ουσία) και διάφορες Κυτοκίνες.

Τα ΗΩΣΙΝΟΦΙΛΑ είναι λευκοκύτταρα του αίματος που παράγονται στο μυελό των οστών και μεταναστεύουν σε ιστούς με φλεγμονή, όπου και παραμένουν για 10 μέρες περίπου.

Χρησιμεύουν κυρίως στην άμυνα κατά αλλεργιογόνων (π.χ. σε αναφυλαξία, αλλεργική ρινίτιδα, έκζεμα, άσθμα) και επίσης κατά των παρασίτων (π.χ. παρασιτικά σκουλήκια), κατά ιών κλπ.

Σε αυξημένη δραστηριοποίηση τους μπορεί να προκαλέσουν βλάβη των ιστών (π.χ. νόσος του Loeffler, Ιδιοπαθές υπερηωσινοφιλικό σύνδρομο).

Β) Τα ΦΥΣΙΚΑ ΦΟΝΙΚΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (Natural killer ή NK cells)

Τα NK cells ανιχνεύουν τα μολυσμένα από ιούς, κύτταρα μας και ορισμένα καρκινικά κύτταρα και τα εξοντώνουν με την έκκριση ορισμένων μορίων (της Perforin που τρυπά την επιφάνεια του παθογόνου και τα Granzymes που το σκοτώνουν).

Τα NK cells εξοντώνουν όσα κύτταρα μας δεν έχουν στην επιφάνεια τους τα μόρια MHC I, λόγω βλάβης τους από ιούς ή από καρκίνο.

Τα NK cells ανήκουν στα εγγενή λεμφοειδή κύτταρα (Innate lymphoid cells ή ILCs) που αναφέρονται πιο πάνω.

Τα NK cells ανιχνεύουν τα μολυσμένα (ή καρκινικά) κύτταρα μέσω των υποδοχέων Killer-cell immunoglobulin-like receptors ή KIRs.

Αυτοί είναι κατά κύριο λόγω ανασταλτικοί υποδοχείς, το οποίο σημαίνει ότι αν υπάρχουν στα κύτταρα μας μόρια – αντιγόνα MHC τύπου I (σύμπλεγμα μείζονος ιστοσυμβατότητας) αυτά μένουν ανενεργά.

Αν όμως ένα κύτταρο έχει φθαρεί (λόγω μόλυνσης του από ιό ή από συγκεκριμένους καρκίνους) ΔΕΝ μπορεί να εκφράσει-παρουσιάσει στην επιφάνεια του μόρια MHC τύπου I, οπότε τότε οι υποδοχείς KIRs ενεργοποιούν τα NK cells για να εξοντώσουν το φθαρμένο κύτταρο.

Ο καθ’ ένας από εμάς έχει στην επιφάνεια των κυττάρων του τα αντιγόνα μείζονος ιστοσυμβατότητας (MHC), μοναδικά και διαφορετικά από όλους τους άλλους ανθρώπους.

Σε περιπτώσεις μεταμόσχευσης για να μην καταστραφεί το μόσχευμα από τα NK cells του λήπτη, πρέπει αυτά να είναι ακριβώς ίδια με του δότη (μόνο σε πανομοιότυπους ή μονοζυγωτικούς  διδύμους συμβαίνει αυτό) ή τουλάχιστον να μην διαφέρουν σημαντικά (π.χ. σε πρώτου βαθμού συγγενείς).

Επιπλέον τα NK cells παρουσιάζουν και μια ιδιότητα της επίκτητης ανοσίας, την ειδική ανοσολογική μνήμη, που σημαίνει ότι αν στο μέλλον εμφανιστεί το ίδιο αντιγόνο (ίδιο παθογόνο, χωρίς μετάλλαξη), αυτά ενεργοποιούνται άμεσα, για την εξόντωση του.

Για το κυρίως άρθρο που αφορά τον κορωνοϊό SARS-CoV-2 πατήστε: εδώ

Για τα νεωτέρα για τον ΚΟΡΩΝΟΪΟ SARS-CoV-2 ΠΟΥ ΠΡΟΚΑΛΕΙ ΤΗΝ COVID 19 πατήστε: εδώ

ΤΑ ΕΜΒΟΛΙΑ

Αυτή τη στιγμή υπάρχουν δυο τύποι εμβολίων κατά του Sars-Cov-2 που χρησιμοποιούν οδηγίες για την παραγωγή αντιγόνου από τα ανθρώπινα κύτταρα (συγκεκριμένα παραγωγή της spike πρωτεΐνης του ιού που χρειάζεται για διείσδυση στα κύτταρα μας).

Και οι δυο τύποι εμβολίου διεγείρουν τα Τ και τα Β λεμφοκύτταρα για την παραγωγή αντισωμάτων από τα Β λεμφοκύτταρα, κατά της spike πρωτεΐνης του ιού.

Το ένα είδος χρησιμοποιεί το mRNA για την παραγωγή από τα κύτταρα μας της spike πρωτεΐνης (εμβόλιο Pfizer-BioNTech, εμβόλιο MODERNA) και προκαλεί αντίδραση του ανοσοποιητικού κατά της spike πρωτεΐνης.

Το άλλο χρησιμοποιεί Αδενοϊό που μεταφέρει RNA του ιού για τη spike πρωτεΐνη αγκίστρωσης του SARS-CoV-2 για την παραγωγή από τα κύτταρα μας αυτής της πρωτεΐνης και προκαλεί αντίδραση του ανοσοποιητικού κατά της spike πρωτεΐνης (εμβόλιο AstraZeneca, το Ρωσικό εμβόλιο   Sputnik V κλπ.)

Το εμβόλιο της Pfizer και BioNTech (BNT-162) έδωσε αρχικά καλά αποτελέσματα, 90% αποτελεσματικότητα για αποτροπή της λοίμωξης από τον ιό SARS-CoV-2.

Το εμβόλιο αυτό, όπως και το εμβόλιο της MODERNA (mRNA 1273) περιέχουν messenger-RNA (mRNA) σε νανοσωματίδια, που χορηγείται στο σώμα, ώστε να κατασκευαστεί από τον άνθρωπο, η spike πρωτεΐνη αγκίστρωσης του SARS-CoV-2 στα ανθρώπινα κύτταρα.

Έτσι η άμυνα του οργανισμού παράγει αντισώματα εναντίον της spike πρωτεΐνης αγκίστρωσης του SARS-CoV-2.

Οπότε αν στο μέλλον μολυνθεί ο άνθρωπος από τον ιό SARS-CoV-2 θα υπάρχουν έτοιμα τα αντισώματα στον οργανισμό κατά της spike πρωτεΐνης του, που θα αποτρέψουν τη σύνδεση του με τα κύτταρα του σώματος.

https://www.nejm.org/doi/pdf/10.1056/NEJMoa2022483?articleTools=true

# Άλλο είδος εμβολίων που δοκιμάζονται, με φορέα Αδενοϊό (αυτός προκαλεί το κοινό κρυολόγημα) που δεν μπορεί να αναπαραχθεί, είναι το εμβόλιο της AstraZeneca σε συνεργασία με το πανεπιστήμιο της Οξφόρδης (AZD1222), το εμβόλιο της CanSino και το Ρωσικό εμβόλιο   Sputnik V.

Το Ρωσικό εμβόλιο Sputnik V διενεργείται σε 2 δόσεις με διαφορετικό στέλεχος Αδενοϊού και 21 μέρες διαφορά (Στέλεχος Ad26 στην πρώτη δόση και στέλεχος Ad5 στη δεύτερη δόση).

Ο Αδενοϊός μεταφέρει το τμήμα του RNA του ιού που αφορά τη spike πρωτεΐνη αγκίστρωσης του SARS-CoV-2, ώστε να παραχθεί από τα κύτταρα μας αυτή η πρωτεΐνη και να προκληθεί η παραγωγή αντισωμάτων εναντίον της (αντίδραση του ανοσοποιητικού)

https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(20)31604-4/fulltext

https://en.wikipedia.org/wiki/COVID-19_vaccine

ΤΑ ΦΑΡΜΑΚΑ

Η εταιρία Regeneron ανέπτυξε 2 μονοκλωνικά αντισώματα (REGN-COV2) που χορηγούνται ταυτόχρονα και ενώνονται με την spike πρωτεΐνη (receptor binding domain ή RBD) του SARS-CoV-2. Αυτά εμποδίζουν την ένωση της RBD με τον υποδοχέα ACE2 των κυττάρων, έτσι οι κορωνοϊοί SARS-CoV-2 δεν μπορούν να μπουν στα κύτταρα.

Με αυτή τη θεραπεία βρέθηκε ότι μειώνεται το φορτίο (η ποσότητα) του ιού και η βλάβη στους πνεύμονες πιθήκων. Αυτή τη στιγμή τα αντισώματα REGN-COV2 μελετούνται σε 2000 ανθρώπους και είναι αυτό που χορηγήθηκε στον απερχόμενο πλανητάρχη.

Γιατί 2 αντισώματα και όχι 1 ? Γιατί έχει παρατηρηθεί ότι μερικές φορές ο ιός μεταλλάσσει την RBD της spike πρωτεΐνης του, ώστε να επιβιώσει.

https://science.sciencemag.org/content/369/6506/1014

https://www.cell.com/trends/pharmacological-sciences/fulltext/S0165-6147(20)30166-8

https://www.nature.com/articles/s41392-020-00320-6

# Δοκιμάζονται (πέρα από τα άλλα φάρμακα) και φάρμακα που σταματούν την αντιγραφή του RNA του ιού δρώντας στην RNA εξαρτώμενη RNA πολυμεράση (RdRp) όπως π.χ. το Remdesivir monophosphate (RMP).

https://science.sciencemag.org/content/early/2020/04/30/science.abc1560.full

Επίσης πέρα από τα άλλα φάρμακα, προτείνονται σαν φάρμακα τα micro RNAs (mi-RNAs) που μειώνουν τη μετάφραση του ιικού RNA σε πρωτεΐνες του ιού.

https://www.researchsquare.com/article/rs-19592/v1

Επιπλέον σαν φάρμακα προτείνονται συμπληρωματικά ολιγονουκλεοτίδια (anti-sense oligonucleotide- ASO).

Τα ASO χορηγούμενα ενδοφλεβίως θα ενώνονται με μικρά τμήματα του mRNA του ιού, αυτό θα καταστρέφεται  οπότε θα σταματά η μετάφραση- παραγωγή των αντίστοιχων πρωτεϊνών του ιού στα ριβοσώματα των μολυσμένων κυττάρων.

https://www.liebertpub.com/doi/10.1089/NAT.2020.0868

Για την ΥδροξυΧλωροκίνη (HCQ) Plaquenil και την COVID 19 πατήστε: εδώ.