Η θεραπεία του Σακχαρώδη Διαβήτη (ή Διαβήτη) βασίζεται στην ειδική δίαιτα, την άσκηση, τη μείωση του σωματικού βάρους, στα φάρμακα, στην εκπαίδευση του διαβητικού, και επίσης στην “αμείλικτη” καταπολέμηση των άλλων παραγόντων κινδύνου, δηλαδή της αυξημένης αρτηριακής πιέσεως, της αυξημένης LDL χοληστερίνης και του καπνίσματος.

Για το άρθρο για τη φαρμακευτική θεραπεία του Διαβήτη, πατήστε: εδώ

Συστήνεται επίσης αντιγριπικός εμβολιασμός ανά έτος και εμβολιασμός κατά του πνευμονιοκόκκου.

## Ο στόχος της αντιδιαβητικής θεραπείας για τους περισσότερους, κατά την ADA (Αμερικανική Διαβητολογική Εταιρία), είναι η Γλυκοζυλιωμένη Αιμοσφαιρίνη (Hb A1c) να κυμαίνεται μεταξύ 6,5 και 7%, η δε γλυκόζη νηστείας να είναι μικρότερη από 130 mg/dL.

Η άμεση μείωση της υπεργλυκαιμίας, όσο το δυνατόν εγγύτερα στο φυσιολογικό, χωρίς να προκαλείται υπογλυκαιμία, είναι μεγάλης σημασίας τόσο για την μείωση των μακροαγγειακών όσο και για την μείωση των μικροαγγειακών επιπλοκών του Σ.Δ.

Με τις τελευταίες οδηγίες, οι αυστηρές μετρήσεις των ποσοτήτων των διαφορετικών τροφών ΔΕΝ συστήνονται.

## Όμως η δίαιτα πρέπει να περιέχει ΜΕΙΩΜΕΝΕΣ ΟΛΙΚΕΣ ΘΕΡΜΙΔΕΣ, για να μειωθεί το επιπλέον σωματικό βάρος του διαβητικού στο προβλεπόμενο από το ύψος του, ή τουλάχιστον στην αρχή να μειωθεί το σωματικό βάρος κατά 7%.

Για παράδειγμα, αν κάποιος έχει ύψος 1.75 μέτρα, πολλαπλασιάζουμε 1.75 επί 1.75, επί 25, για να βρούμε το ανώτερο επιτρεπόμενο βάρος του (77 κιλά) ώστε να μην θεωρείται υπέρβαρος.

## Η καλύτερη εκδοχή διατροφής του διαβητικού είναι η παλιά καλή μεσογειακή διατροφή με λιγότερο ελαιόλαδο, ώστε να μειωθεί το σωματικό βάρος. Ακολουθεί η χορτοφαγική δίαιτα με αυγά και γαλακτοκομικά επιπλέον, και η δίαιτα μειωμένων υδατανθράκων (δες πιο κάτω).

 ### Επιπλέον συνιστάται οπωσδήποτε και φυσική δραστηριότητα, με αερόβια κυρίως άσκηση, ιδίως βάδισμα, περισσότερο από 150 λεπτά ανά εβδομάδα, με ταχύτητα περίπου 5 χιλιόμετρα/ώρα, μοιρασμένη σε 3 ή περισσότερες μέρες.

# Ιδανικά τρόφιμα για τον διαβητικό, σε μικρές ποσότητες είναι: Τα φρούτα με χαμηλό γλυκαιμικό φορτίο (δες πιο κάτω), τα λαχανικά (κυρίως τα μη αμυλώδη), το ψωμί ολικής αλέσεως, τα μακαρόνια ολικής αλέσεως, το καστανό ρύζι, τα όσπρια, όπως τα φασόλια, τα ρεβίθια, οι φακές, τα ψάρια (σχάρας ή βραστά), άλλα θαλασσινά, τα γαλακτοκομικά με λίγα λιπαρά, οι ξηροί καρποί (άψητοι και ανάλατοι, σε μικρή ποσότητα), το κοτόπουλο χωρίς δέρμα, τα αυγά (πολλά ασπράδια, αλλά μόνο 3 κρόκοι τη βδομάδα), το τσάι, ο καφές (μέχρι 2/24ωρο) κλπ.

Εννοείται ότι το λάδι πρέπει να είναι ελάχιστο για να μειώνεται ή να μην αυξάνεται το σωματικό βάρος.

Το αλάτι πρέπει να είναι λιγότερο από 5.75 mg/ημέρα (περίπου ένα κουταλάκι του γλυκού).

# Απαγορεύεται η κατανάλωση τροφίμων με προσθήκη ζάχαρης ή/και φαγητών που περιέχουν επεξεργασμένους υδατάνθρακες.

## Η μεσογειακή δίαιτα (η διατροφή του 1960 κυρίως στην Κρήτη) περιλαμβάνει: Λαχανικά, φρούτα, ξηρούς καρπούς, σπόρους (π.χ. κολοκυθόσπορους), όσπρια, ψάρια και θαλασσινά, ψωμί από μη αποφλοιωμένα δημητριακά, πατάτες, λάδι ελιάς.

Κατανάλωση με ΜΕΤΡΟ: Πουλερικά, αυγά, τυρί, γιαούρτι, κρασί (κυρίως κόκκινο, 120 γρ. για τους άντρες, 60 γρ. για τις γυναίκες)

Σπάνια κατανάλωση: Κόκκινο κρέας, επεξεργασμένο κρέας, γλυκά

Αυτή συνοδεύεται από καθημερινή άσκηση, οικογενειακή μάζωξη και ξεκούραση μετά το φαγητό.

ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ ΤΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΒΗΤΗΣ

Τα τρόφιμα, εκτός από τις βιταμίνες και τα ιχνοστοιχεία, περιέχουν 3 συστατικά. Τους υδατάνθρακες, τα λίπη και τις πρωτεΐνες. Αυτά μαζί με τα οινοπνευματώδη προσφέρουν τις θερμίδες που χρειάζεται για ενέργεια το σώμα.

Το φαγητό μας πρέπει να περιέχει ορισμένες ποσότητες από κάθε ομάδα τροφίμων.

ΔΕΝ υπάρχει ιδανική αναλογία πρόσληψης θερμίδων από τους υδατάνθρακες, τις πρωτεΐνες και τα λιπαρά (τα 3 συστατικά των τροφίμων).

Α) ΟΙ ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ

Οι Υδατάνθρακες θα πρέπει να προσφέρουν περίπου το 45% των ολικών θερμίδων και προτιμούνται οι τροφές με χαμηλό γλυκαιμικό φορτίο (Glycemic Load ή GL), αλλά πρέπει να συνυπολογίζεται και η συνολική διατροφική αξία του κάθε τροφίμου.

# Όμως σε όσους ΔΕΝ επιτυγχάνεται ο στόχος της θεραπείας (δες πιο πάνω) ή σε όσους πρέπει οπωσδήποτε να μειωθούν τα φάρμακα, μπορεί να μειωθεί το ποσοστό των προσλαμβανομένων υδατανθράκων μέχρι και στο 26% των ολικών θερμίδων. (δεν μπορεί να εφαρμοστεί από έγκυο ή θηλάζουσα).   

Αυτό επιτυγχάνεται με την ΠΛΗΡΗ ΑΠΟΦΥΓΗ ψωμιού, μακαρονιών, ρυζιού και αμυλωδών λαχανικών όπως οι πατάτες.

Υπ’ όψιν ότι μεγαλύτερη σημασία έχει η ποσότητα των υδατανθράκων στο κάθε τρόφιμο, η ποσότητα του προσλαμβανόμενου τροφίμου αλλά και οι φυτικές του ίνες (κυρίως οι διαλυτές και λιγότερο οι αδιάλυτες).

Η γλυκόζη που εμφανίζεται στο αίμα μετά το φαγητό, εξαρτάται κυρίως από την ποσότητα της στο τρόφιμο και λιγότερο από τον γλυκαιμικό δείκτη του συγκεκριμένου τροφίμου (δηλαδή το πόσο απότομα αυξάνεται η γλυκόζη στο αίμα περίπου 2 ώρες μετά το φαγητό).

Το γλυκαιμικό φορτίο (GL) συνυπολογίζει την ποσότητα των υδατανθράκων στο τρόφιμο μαζί με τον γλυκαιμικό δείκτη (Glycemic index ή GI).

Ο γλυκαιμικός δείκτης μας πληροφορεί για την ποιότητα του τροφίμου σε υδατάνθρακες. Τα τρόφιμα με ψηλό γλυκαιμικό δείκτη προκαλούν ψηλότερη μεταγευματική υπεργλυκαιμία και ευκολότερη εξάντληση των β κυττάρων του παγκρέατος που παράγουν την ινσουλίνη.

Το γλυκαιμικό φορτίο υπολογίζεται από τον τύπο, GL = GI επί τα γραμμάρια του υδατάνθρακα που υπάρχει στα 100 γραμμάρια τροφίμου /100.

Κάτω από 10 θεωρείται καλό, 10-20 μέτριο και πάνω από 20 ψηλό.

Επίσης σημασία έχει και η μορφή του φαγώσιμου. Για παράδειγμα ο χυμός ενός μήλου έχει πολύ ψηλότερο γλυκαιμικό δείκτη, από το ολόκληρο μήλο. Το σιτάρι που αλέθεται πάρα πολύ, έχει πολύ ψηλότερο γλυκαιμικό δείκτη, από το χοντροαλεσμένο σιτάρι. Επίσης τα λεπτά και πολύ βρασμένα μακαρόνια έχουν πολύ ψηλότερο γλυκαιμικό δείκτη, από τα παχύτερα και λίγο βρασμένα μακαρόνια. Τα ώριμα φρούτα έχουν πολύ ψηλότερο γλυκαιμικό δείκτη από τα άγουρα, γι’ αυτό πρέπει να αποφεύγονται.

Παραδείγματα

## Το καρπούζι έχει ψηλό γλυκαιμικό δείκτη, περίπου 73, αλλά μικρή ποσότητα υδατανθράκων, 7.5 γραμμάρια περίπου ανά 100 γραμμάρια καρπουζιού. Αυτό μας δίνει γλυκαιμικό φορτίο 5.25 περίπου.

Έτσι με τη λήψη μιας μικρής ποσότητας καρπουζιού, π.χ. 100 γραμμαρίων προσλαμβάνονται 7.5 γραμμάρια υδατανθράκων και 30 θερμίδες.

( Συνεπώς τα άλλα τρόφιμα στην διάρκεια της ημέρας, πρέπει να μειωθούν ώστε να προσφέρουν 7.5 γραμμάρια υδατανθράκων λιγότερα).

 ## Το πεπόνι έχει  γλυκαιμικό δείκτη, περίπου 70, με 6.5 γραμμάρια υδατάνθρακες στα 100 γραμμάρια, οπότε το γλυκαιμικό του φορτίο είναι 4.5 και οι θερμίδες του 26.

## Το Σταφύλι έχει  γλυκαιμικό δείκτη, περίπου 45-53, με 14-18 γραμμάρια υδατάνθρακες στα 100 γραμμάρια, οπότε το γλυκαιμικό του φορτίο είναι 6-10 και οι θερμίδες του 67.

## Τα φρέσκα σύκα έχουν  γλυκαιμικό δείκτη, περίπου 51, με 16.3 γραμμάρια υδατάνθρακες στα 100 γραμμάρια, οπότε το γλυκαιμικό τους φορτίο είναι 8.3 και οι θερμίδες 74.

## Τα ξηρά σύκα έχουν  γλυκαιμικό δείκτη, περίπου 61, με 50 γραμμάρια υδατάνθρακες στα 100 γραμμάρια, οπότε το γλυκαιμικό τους φορτίο είναι 30 και οι θερμίδες 239.

## Το Μέλι έχει  γλυκαιμικό δείκτη 55-65 (ανάλογα το είδος του) και 1 κουταλιά της σούπας (21 γραμμάρια) περιέχει 17 γραμμάρια υδατάνθρακες (κυρίως φρουκτόζη και γλυκόζη) οπότε το γλυκαιμικό φορτίο του είναι 10.2 και οι θερμίδες του 68.

Αυτό αυξάνει την Hb A1c, συνεπώς η κατανάλωση του από διαβητικούς θα είναι ελάχιστη και αραιή. Αντί για το μέλι προτιμούνται τα φρούτα γιατί περιέχουν φυτικές ίνες.

ΕΙΔΗ ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΩΝ

Τα φαγητά περιέχουν 3 είδη υδατανθράκων, τα απλά ζάχαρα, τους σύνθετους υδατάνθρακες και τις φυτικές ίνες.

ΤΑ ΑΠΛΑ ΖΑΧΑΡΑ

Τα απλά ζάχαρα (γλυκόζη, φρουκτόζη, γαλακτόζη), είναι αυτά που υπάρχουν αυτούσια στα τρόφιμα π.χ. στα φρούτα στο γάλα και αλλού.

Τα απλά ζάχαρα που επεξεργάστηκαν από τον άνθρωπο απαγορεύονται.

Άλλες γλυκαντικές ουσίες όπως η Στέβια, η Σακχαρίνη, η Ασπαρτάμη, δεν απαγορεύονται.

Επίσης τα τρόφιμα με προσθήκη φρουκτόζης πρέπει να αποφεύγονται, γιατί το ήπαρ μετατρέπει σε τριγλυκερίδια το περίσσευμά της.

ΟΙ ΣΥΝΘΕΤΟΙ ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ (ΤΑ ΑΜΥΛΑ)

Προτιμούνται τα τρόφιμα με σύνθετους υδατάνθρακες. Αυτοί υπάρχουν:

α) στα όσπρια.

β) στους σπόρους ΧΩΡΙΣ αφαίρεση του περιβλήματος (αυτό περιέχει φυτικές ίνες, βιταμίνες κυρίως B και Ε και ιχνοστοιχεία). Σπόροι για παράδειγμα είναι τα δημητριακά (π.χ. σιτάρι, κριθάρι, βρώμη) και το καφέ ρύζι.

Τα αμυλούχα λαχανικά (π.χ. πατάτα, αρακάς, καλαμπόκι) τρώγονται μόνο αραιά και σε μικρή ποσότητα.

ΟΙ ΦΥΤΙΚΕΣ ΙΝΕΣ

Η πρόσληψη φυτικών ινών, που είναι άπεπτοι υδατάνθρακες, θα πρέπει να είναι τουλάχιστον 40 γραμμάρια ημερησίως, από τις οποίες οι μισές πρέπει να είναι διαλυτές.

Οι φυτικές ίνες βρίσκονται στα φρούτα, τα λαχανικά, τους ξηρούς καρπούς (άψητους και ανάλατους), τους κολοκυθόσπορους (π.χ. άψητο και ανάλατο πασατέμπο) και τους ηλιόσπορους, τα όσπρια και τους σπόρους των δημητριακών και του ρυζιού χωρίς επεξεργασία (π.χ. σιτάρι, βρώμη, καστανό ρύζι, κινόα). Στα επεξεργασμένα υπάρχει μόνο το ενδοσπέρμιο χωρίς το φύτρο (germ) και το περίβλημα-πίτουρο (bran).

Οι διαλυτές φυτικές ίνες βρίσκονται κυρίως στα φασόλια, στις φακές, τα μπιζέλια, τον αρακά, τα κρεμμύδια, τους ξηρούς καρπούς, τα δαμάσκηνα, τα πορτοκάλια, τα μήλα, τα αχλάδια, τα μούρα, το καλαμπόκι και αλλού.

Οι φυτικές ίνες καθυστερούν την απορρόφηση της γλυκόζης και μειώνουν την απορρόφηση των λιπών. Έτσι με αυτά τα φαγητά γίνεται καλύτερη ρύθμιση του ζαχάρου και της χοληστερίνης του αίματος, δεν πεινούμε εύκολα και επιπλέον υποβοηθείται και η κίνηση του εντέρου.

Β) ΟΙ ΠΡΩΤΕΙΝΕΣ

Οι πρωτεΐνες θα πρέπει να προσφέρουν περίπου το 20% των ολικών θερμίδων.

## Όμως σε μερικές μελέτες που χορηγήθηκε περισσότερο ποσοστό πρωτεΐνης, 25-32% των ολικών θερμίδων, φάνηκε μεγαλύτερη μείωση του σωματικού βάρους και της Γλυκοζυλιωμένης Αιμοσφαιρίνη (Hb A1c).

Αυτές θα είναι κυρίως φυτικές (π.χ. όσπρια, ξηροί καρποί) και επίσης από γαλακτοκομικά με λίγα λιπαρά και από θαλασσινά.

## Αν υπάρχει νεφροπάθεια (με πρωτεΐνουρία ή/και μείωση της κάθαρσης της κρεατινίνης < 45 ml/min) μειώνεται η λήψη τους αλλά όχι σε λιγότερο από 0.8 γραμμάρια καθαρής πρωτεΐνης ανά κιλό ιδανικού βάρους (μεγαλύτερη μείωση αυξάνει τις λοιμώξεις και τους καρκίνους).

Οι θερμίδες ανά γραμμάριο καθαρής πρωτεΐνης είναι περίπου 4.

Ανά 100 γραμμάρια τροφίμου, υπάρχουν τα ακόλουθα γραμμάρια καθαρής πρωτεΐνης:

Κρέας μαγειρεμένο: Μοσχάρι, χωρίς λίπος: 28-36 / Κουνέλι: 30 / Αρνί χωρίς λίπος: 28 / Χοιρινό, χωρίς λίπος: 30 / Κοτόπουλο, Γαλοπούλα και άλλα πουλερικά χωρίς λίπος: 27-33

Ψάρια μαγειρεμένα: 18-31

Θαλασσινά μαγειρεμένα: Σουπιά 20-30 / Χταπόδι 18-30 / Καλαμάρι 18-25/ Γαρίδα: 18- 24 / Καβούρι: 17- 24 / Αστακός: 19 / Καραβίδα: 15-18 / Αχιβάδες: 15-20 / Χτένια: 17- 20 / Στρείδια: 15- 19 / Μύδια: 16

Τυριά: 14-38

Σπόροι π.χ. κολοκυθόσποροι ψημένοι: 18-30

Ξηροί καρποί ξεροί -ψημένοι: 14-28

Όσπρια μαγειρεμένα: 8- 10

Αυγά: 13 (Το μέτριο αυγό περιέχει περίπου 3.5 γραμμάρια πρωτεΐνης στο ασπράδι και περίπου 2.5 γραμμάρια στον κρόκο)

Ψωμί: 9 / Αρακάς: 5-6 / Μακαρόνια βρασμένα: 5-6 / Γιαούρτι: 3- 8 / Κινόα μαγειρεμένη: 5 / Ρύζι μαγειρεμένο: 3- 6 / Γάλα: 3- 5

Γ) ΤΑ ΛΙΠΗ

Τα λιπαρά δεν πρέπει να προσφέρουν περισσότερο από το 30-35% των ολικών θερμίδων.

## Όμως αν χρειάζεται να μειωθεί το σωματικό βάρος, μπορεί να μειωθούν και κάτω από 30% των ολικών θερμίδων.

Οι θερμίδες που προσφέρει 1 γραμμάριο καθαρού λίπους ή λαδιού είναι περίπου 9 και προτιμούνται τα μονοακόρεστα και πολυακόρεστα λίπη. Έτσι οι θερμίδες που προέρχονται από τα λίπη κατανέμονται ως εξής:

Τα κεκορεσμένα (ζωικά κυρίως λίπη), λιγότερο από το 8%,

τα trans λιπαρά οξέα στο μηδέν,

τα πολυακόρεστα (πχ. αραβοσιτέλαιο) μέχρι το 12% και

τα μονοακόρεστα (πχ. ελαιόλαδο) μέχρι 20%.

ΤΑ ΑΛΚΟΟΛΟΥΧΑ ΠΟΤΑ

Για τους ΑΝΤΡΕΣ επιτρέπονται ΜΕΧΡΙ 100 γραμμάρια ΚΑΘΑΡΟΥ οινοπνεύματος / εβδομάδα. 

Αυτά αντιστοιχούν σε ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ λήψη για τους ΑΝΤΡΕΣ: 120 γραμμάρια κρασί ή 35 γραμμάρια αποσταγμένα ποτά με 42% οινόπνευμα (π.χ. ουίσκι, βότκα, κονιάκ, τσίπουρο) ή 330 γραμμάρια μπύρα με 4.5% οινόπνευμα (αυτή απαγορεύεται σε όσους έχουν ψηλό ουρικό οξύ ή ουρική αρθρίτιδα).

[Αν η λήψη γίνεται 3 φορές τη βδομάδα, επιτρέπονται κάθε φορά για τους ΑΝΤΡΕΣ: 265 γραμμάρια κρασί ή 80 γραμμάρια αποσταγμένα ποτά περίπου 42% (π.χ. ουίσκι, βότκα, κονιάκ, τσίπουρο) ή 740 γραμμάρια μπύρα.]

# Για τις ΓΥΝΑΙΚΕΣ  επιτρέπονται οι ΜΙΣΕΣ ποσότητες (λιγότερο από 50 γραμμάρια καθαρού οινοπνεύματος / εβδομάδα).

Τα αλκοολούχα ποτά δεν πρέπει να καταναλώνονται με άδειο στομάχι γιατί μπορεί να προκαλέσουν υπογλυκαιμία, επίσης η ποσότητα τους πρέπει να είναι πολύ λιγότερη σε όσους έχουν αυξημένα Τριγλυκερίδια.

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

https://care.diabetesjournals.org/content/diacare/early/2019/04/10/dci19-0014.full.pdf

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6213615/

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23089999/

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7202752/

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2330083/

https://care.diabetesjournals.org/content/28/7/1839

https://care.diabetesjournals.org/content/27/11/2701?ijkey=fe30eec7c117b8d380f4e1c7e781fef16ae85112&keytype2=tf_ipsecsha

https://www.diabetes.org/sites/default/files/2019-10/ADV_2019_Consumer_Nutrition_One%20Pager.pdf

https://care.diabetesjournals.org/content/diacare/suppl/2019/12/20/43.Supplement_1.DC1/Standards_of_Care_2020.pdf

https://care.diabetesjournals.org/content/42/5/731

https://fdc.nal.usda.gov/fdc-app.html#/food-details/786665/nutrients

https://fdc.nal.usda.gov/fdc-app.html#/food-details/786754/nutrients

https://fdc.nal.usda.gov/fdc-app.html#/food-details/789126/nutrients

https://www.nice.org.uk/guidance/ng28/chapter/1-Recommendations#dietary-advice-and-bariatric-surgery

https://academic.oup.com/eurheartj/article/41/2/255/5556890#202785365

Ενημερώθηκε στις 3/6/2022

Τα γονίδια που πήραμε από τους προγόνους μας, δεν μπορούμε να τα αλλάξουμε. Μπορούμε όμως να αλλάξουμε τη ζωή που κάνουμε, με λιγότερο και ποιοτικότερο φαγητό, με πολύ περπάτημα και βεβαίως να μην καπνίζουμε (το κάπνισμα δεν είναι μαγκιά).

Η υγιεινή διατροφή, η άσκηση, η κοινωνικότητα, η διακοπή του καπνίσματος και η αποφυγή του παθητικού καπνίσματος, είναι τα μεγαλύτερα δώρα που μπορεί να προσφέρει ο άνθρωπος στον εαυτό του.

Αυτά είναι τα καλύτερα όπλα για την πρόληψη και την καταπολέμηση των καρδιοαγγειακών παθήσεων (έμφραγμα, ισχαιμικό εγκεφαλικό, ανεύρυσμα κοιλιακής αορτής, στένωση έσω καρωτίδων, αποφρακτική αρτηριοπάθεια κάτω άκρων) και γενικότερα για την καλύτερη υγεία του σώματος.

Βέβαια δεν πρέπει να παραγνωρίζεται η αισιοδοξία, το γέλιο, το τραγούδι, ο χορός και γενικά ότι προσφέρει χαρά στη ψυχή, για ακόμη μεγαλύτερη βελτίωση της υγείας του ανθρώπου.

Στόχος των υγιεινής διατροφής και ζωής είναι έχουμε φυσιολογικό βάρος, χαμηλή χοληστερίνη, χαμηλή πίεση και επίσης να προσφέρουμε στο σώμα μας ότι του χρειάζεται.

[Αν κάποιος έχει Σ. Διαβήτη αποφεύγει ορισμένα τρόφιμα. Λεπτομέρειες υπάρχουν στο άρθρο Διαβήτης και Διατροφή.]

Όσον αφορά στην υγιεινή διατροφή, πρέπει να αποφεύγουμε τα βλαβερά τρόφιμα και να αυξήσουμε την πρόσληψη των ωφέλιμων τροφών, που βοηθούν το σώμα στην καλή λειτουργία του.

>> Παράδειγμα πολύ καλής δίαιτας είναι η παλιά (πριν το 1960) Κρητική Μεσογειακή Δίαιτα (αν προσθέσουμε και μύρτιλα – blueberries ίσως βοηθούμε και τις γνωστικές λειτουργίες του εγκεφάλου), η δίαιτα DASH, η Χορτοφαγική δίαιτα (με λήψη βιταμίνης Β12) και η εκκλησιαστική νηστεία.

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11138441

Η ΥΓΙΕΙΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΠΕΡΙΛΗΠΤΙΚΑ

>> Για υγιεινή διατροφή, τρώμε περισσότερα φυτικά τρόφιμα, όπως  φρούτα, λαχανικά όλων των χρωμάτων, όσπρια, δημητριακά ολικής αλέσεως, αναποφλοίωτο ρύζι, ξηρούς καρπούς (άψητους και ανάλατους), κολοκυθόσπορους και ηλιόσπορους (άψητους και ανάλατους) και υγιεινές πρωτεΐνες κυρίως ψάρια και άλλα θαλασσινά, πουλερικά χωρίς πέτσα και αυγά (Δες πιο κάτω).

Από τα λιπαρά προτιμούνται το ελαιόλαδο, το αραβοσιτέλαιο, το ηλιέλαιο.

Επίσης συνιστάται η λήψη Γαλακτοκομικών με μηδέν ή ελάχιστα λιπαρά.

>> Τα κόκκινα και τα επεξεργασμένα κρέατα, όπως και οι επεξεργασμένοι υδατάνθρακες πρέπει να είναι ελάχιστα, η δε κατανάλωση ζάχαρης και πρόσθετου αλατιού πρέπει να είναι μηδενική.

>> Υπ’ όψιν ότι η Χοληστερίνη από τα φαγητά αυξάνει ελάχιστα ή καθόλου την LDL και την HDL του αίματος, ενώ τα Κορεσμένα Λιπαρά οξέα, μαζί με τα Τρανς λιπαρά οξέα (κυρίως τα υδρογονωμένα – στερεοποιημένα λάδια) είναι υπεύθυνα για την αύξηση της στο αίμα.

Όμως συνιστάται η ημερήσια κατανάλωση της να μην ξεπερνά τα 200 – 300 mg (ανάλογα με τις συνυπάρχουσες παθήσεις).

https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/CIR.0000000000000743

>> Συνεπώς τα Κορεσμένα Λιπαρά Οξέα (SFA) πρέπει να είναι ελάχιστα και τα Τρανς Λιπαρά  πρέπει να είναι μηδενικά.

>> Επίσης συνιστάται οπωσδήποτε βάδισμα 180 λεπτά ανά εβδομάδα (ή τουλάχιστον 15 χιλιομέτρων την εβδομάδα), μοιρασμένο σε 3 με 5 μέρες.

ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΡΟΚΟ ΤΟΥ ΑΥΓΟΥ

# Στον υγιή πληθυσμό, η Αμερικανική Καρδιολογική Εταιρία (ΑΗΑ), συνιστά μέχρι 7 κρόκους ανά εβδομάδα.

# Για όσους όμως έχουν Υπερχοληστεριναιμία, Στεφανιαία νόσο, Αγγειακό Εγκεφαλικό Επεισόδιο,  Στένωση καρωτίδων, Αποφρακτική αρτηριοπάθεια κάτω άκρων ή Σ. Διαβήτη ή Καρδιακή ανεπάρκεια, επιτρέπονται μέχρι 3 κρόκοι ανά εβδομάδα.

# Για όσους είναι χορτοφάγοι ή είναι μεγαλύτεροι από 75 χρονών με φυσιολογική Χοληστερίνη επιτρέπονται μέχρι 2 κρόκοι/ημέρα.

ΤΑ ΤΡΟΦΙΜΑ

Τα μακροθρεπτικά συστατικά των τροφίμων είναι οι υδατάνθρακες, τα λίπη και οι πρωτεΐνες και επιπλέον το νερό.

ΟΙ ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ

Αυτές πρέπει να προσφέρουν περίπου το 15% των ολικών θερμίδων (αν υπάρχει νεφρική ανεπάρκεια, το ποσοστό μειώνεται).

Οι καλύτερες πηγές πρωτεϊνών είναι τα όσπρια, οι ξηροί καρποί (άψητοι και ανάλατοι) και άλλες φυτικές πηγές, τα ψάρια και θαλασσινά, τα πουλερικά (χωρίς πέτσα) τα τυριά και άλλα γαλακτοκομικά με χαμηλά λιπαρά, η σόγια και τα αυγά.

ΤΑ ΛΙΠΗ

Τα λίπη δεν πρέπει να προσφέρουν περισσότερο από το 35% των ολικών θερμίδων. Τα κορεσμένα (ζωικά κυρίως λίπη), λιγότερο από το 6%, τα trans λιπαρά οξέα στο μηδέν, τα πολυακόρεστα (π.χ. αραβοσιτέλαιο, ηλιέλαιο, σησαμέλαιο) το 11% και τα μονοακόρεστα (πχ. ελαιόλαδο, φυστικέλαιο) 18%.

[Η υγρή φυτική μαργαρίνη που δεν έχει Τρανς Λιπαρά είναι καλύτερη από το βούτυρο, αλλά γιατί αυτή και όχι ελαιόλαδο ή αραβοσιτέλαιο ?]

Βέβαια υπάρχουν και άλλα ωφέλιμα λιπαρά που προέρχονται από τα ψάρια  και είναι τα ωμέγα-3 λιπαρά οξέα.

>> Τα κορεσμένα λιπαρά απαγορεύονται σχεδόν τελείως. Αυτά  υπάρχουν κυρίως στο μοσχάρι, στο αρνί (λιγότερα στο κατσίκι), στο χοιρινό, στην πέτσα των πουλερικών, στο τυρί και στα υπόλοιπα πλήρη γαλακτοκομικά, στο βούτυρο και σε ορισμένα τροπικά λάδια όπως το λάδι από καρύδα (coconut oil) και το λάδι από φοινίκια (φοινικέλαιο- palm oil).

Τα TRANS ΛΙΠΑΡΑ (υδρογονωμένα μερικώς ή ολικώς λάδια επίσης τα τηγανιτά απ’ έξω) ΑΠΑΓΟΡΕΥΟΝΤΑΙ.

Πολλά ΕΤΟΙΜΑ τρόφιμα περιέχουν τρανς και κεκορεσμένα λιπαρά (σνακς, κέικς, μπισκότα, πάστες, πίτες, κράκερς, ντόνατς, κρουασάντς, κλπ.), γι’ αυτό πρέπει να αποφεύγονται.

>> Η ενέργεια (οι θερμίδες) από τα Κορεσμένα Λιπαρά οξέα πρέπει να αντικατασταθεί με ενέργεια από τα Πολυακόρεστα και Μονοακόρεστα λιπαρά, όπως και από Σύνθετους Υδατάνθρακες.

ΟΙ ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ

Οι Υδατάνθρακες θα πρέπει να προσφέρουν περίπου το 50% των ολικών θερμίδων, καλύτερα δε να είναι χαμηλού γλυκαιμικού δείκτη (δηλαδή να μην αυξάνουν απότομα τη γλυκόζη στο αίμα).

>> Απαγορεύονται τα φαγητά (π.χ. γλυκά) και τα ποτά (π.χ. αναψυκτικά) με προσθήκη ΖΑΧΑΡΗΣ ή Φρουκτόζης.

>> Από τα απλά ζάχαρα (γλυκόζη, φρουκτόζη, γαλακτόζη) προτιμούνται αυτά που υπάρχουν αυτούσια στα τρόφιμα π.χ. στα φρούτα στο γάλα και αλλού.

>> Προτιμούνται τα τρόφιμα με σύνθετους υδατάνθρακες. Αυτοί υπάρχουν στα όσπρια, στα αμυλούχα λαχανικά (π.χ. πατάτα, αρακάς, καλαμπόκι) και στα δημητριακά (π.χ. σιτάρι, κριθάρι, βρώμη) και το ρύζι, ΧΩΡΙΣ αφαίρεση του περιβλήματος τους.

>> Η πρόσληψη φυτικών ινών, που είναι άπεπτοι υδατάνθρακες, θα πρέπει να είναι τουλάχιστον 40 γραμμάρια ημερησίως, από τις οποίες οι μισές πρέπει να είναι διαλυτές.

Αυτές υπάρχουν στα φρούτα, τα λαχανικά, τους ξηρούς καρπούς (άψητους και ανάλατους), τους κολοκυθόσπορους (π.χ. άψητο και ανάλατο πασατέμπο) και τους ηλιόσπορους, τα όσπρια και τους σπόρους των δημητριακών και του ρυζιού χωρίς επεξεργασία (π.χ. σιτάρι, βρώμη, καστανό ρύζι, κινόα).

Οι διαλυτές φυτικές ίνες βρίσκονται κυρίως στα φασόλια, στις φακές, τα μπιζέλια, τον αρακά, τα κρεμμύδια, τους ξηρούς καρπούς, τα δαμάσκηνα, τα πορτοκάλια, τα μήλα, τα αχλάδια, τα μούρα, το καλαμπόκι και αλλού.

Η ΥΓΙΕΙΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΕΚΤΕΝΕΣΤΕΡΑ

ΤΑ ΜΑΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ ΚΑΙ ΤΑ ΜΙΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

### Για την ανάπτυξη, επιδιόρθωση, διατήρηση και την καλή λειτουργία των κυττάρων και του σώματος χρειάζεται η συνεχής τροφοδοσία του με θρεπτικά συστατικά, μέσα από μια υγιεινή διατροφή.

Τα θρεπτικά συστατικά από τη διατροφή χωρίζονται σε αυτά που χρειάζονται σε μεγάλες ποσότητες τα μακροθρεπτικά συστατικά (macronutrients) και αυτά που χρειάζονται σε ελάχιστες μόνο ποσότητες, τα μικροθρεπτικά συστατικά (micronutrients).

Τα μακροθρεπτικά συστατικά είναι οι υδατάνθρακες, τα λίπη και οι πρωτεΐνες και επιπλέον το νερό. (Δες ποιο κάτω)

Τα μικροθρεπτικά συστατικά είναι βιταμίνες (οργανικές ενώσεις) και ανόργανα χημικά στοιχεία, που το σώμα δεν μπορεί να τα κατασκευάσει ή δεν μπορεί να τα κατασκευάσει σε επαρκείς ποσότητες, οπότε είναι απαραίτητη η λήψη τους από μια ισορροπημένη διατροφή.

Οι βιταμίνες χωρίζονται στις λιποδιαλυτές βιταμίνες που είναι η Α, D, E, και K  και στις υδατοδιαλυτές βιταμίνες.

Οι Υδατοδιαλυτές βιταμίνες είναι η βιταμίνη C και οι 8 βιταμίνες του συμπλέγματος Β δηλαδή η Β1 (ή Θειαμίνη), η Β2 (ή Ριβοφλαβίνη), η Β3 (ή Νιασίνη), η Β5 (ή Παντοθενικό οξύ), η Β6 (ή Πυριδοξίνη), η Β7 (ή Βιοτίνη), η Β9 (ή φολικό οξύ) και η Β12 (ή Κοβαλαμίνη).

Οι υδατοδιαλυτές βιταμίνες δεν αποθηκεύονται σε επαρκείς ποσότητες, έτσι πρέπει να λαμβάνονται τακτικά για να αποφευχθεί η έλλειψη τους στον οργανισμό.

Σε αντίθεση οι Λιποδιαλυτές βιταμίνες Α, D, E και K, αποθηκεύονται στους λιπώδεις ιστούς μετά την απορρόφηση τους.

## Ανόργανα χημικά στοιχεία είναι τα μέταλλα (microminerals) και τα ιχνοστοιχεία (trace minerals).

Τα περισσότερα ανόργανα χημικά στοιχεία της διατροφής προέρχονται από το έδαφος (και φτάνουν στο φαγητό μας μέσω των φυτών και των ζώων) και από το νερό.

Τα μέταλλα (microminerals) είναι αυτά που το σώμα χρειάζεται σε ποσότητα πάνω από 100 μικρογραμμάρια τη μέρα και είναι το Νάτριο, το Κάλιο, το Χλώριο, το Ασβέστιο, ο Φωσφόρος, το Μαγνήσιο και το Θείο.

Τα ιχνοστοιχεία (trace minerals) είναι αυτά που το σώμα χρειάζεται σε ποσότητα λιγότερη από 100 μικρογραμμάρια τη μέρα και είναι το Χρώμιο, ο Χαλκός, ο Σίδηρος, το Ιώδιο, το Μαγγάνιο, το Μολυβδένιο, το Σελήνιο, ο Ψευδάργυρος κλπ.

### Γενικά ενθαρρύνεται η πρόσληψη των αναγκαίων βιταμινών και ιχνοστοιχείων μέσω των φρούτων, των λαχανικών και των άλλων τροφίμων και όχι μέσω των συμπληρωμάτων.

## Η ημερήσια ποσότητα θρεπτικού συστατικού που χρειάζεται το 97.5% των ΥΓΙΩΝ ανθρώπων, αναφέρεται σαν RDI (Reference Daily Intake) όπως διαμορφώθηκε το 2016 στις Η.Π.Α.. Αυτό σημαίνει ότι το 2.5% των υγιών ανθρώπων δεν καλύπτεται από την τιμή του RDI.

# Όμως εννοείται ότι χρειάζονται μεγαλύτερες ποσότητες για ανθρώπους που υποσιτίζονται ή έχουν έλλειψη συγκεκριμένου μικροθρεπτικού συστατικού ή έχουν συγκεκριμένα προβλήματα υγείας ή χρησιμοποιούν φάρμακα που μειώνουν την ποσότητα κάποιου θρεπτικού συστατικού στο αίμα (π.χ. η λήψη Μετφορμίνης από τους διαβητικούς μειώνει τη βιταμίνη Β12 στο αίμα).

ΤΟ ΠΙΑΤΟ ΤΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ (ΗΠΑ)

Η Αμερικανική κυβέρνηση συνιστά για υγιεινή διατροφή, το πιάτο μου (My Plate) που αποτελείται κατά 1/4 από διάφορα φρούτα, κατά το 1/4 από λαχανικά όλων των χρωμάτων, κατά το 1/4 από σύνθετους υδατάνθρακες και φυτικές ίνες (κυρίως αναποφλοίωτα δημητριακά και καστανό ρύζι) και κατά το 1/4 από υγιεινές πρωτεΐνες (κυρίως ψάρι, όσπρια, κοτόπουλο χωρίς πέτσα, ξηροί καρποί άψητοι και ανάλατοι). Επίσης συνιστάται η λήψη γαλακτοκομικών με 0 ή ελάχιστα λιπαρά.

https://www.choosemyplate.gov/

Η ΥΓΙΕΙΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ

• Αυξάνουμε την κατανάλωση ΦΡΟΥΤΩΝ και ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ.

Τρώμε περισσότερα φρούτα (> 200 gr/ημέρα ) και λαχανικά  (> 200 gr/ημέρα ) με πολλές φυτικές ίνες και χαμηλό γλυκαιμικό φορτίο. Τα φρούτα που προτιμούνται είναι κυρίως τα μήλα, τα αχλάδια, τα πορτοκάλια, οι φράουλες, τα βερίκοκα, τα δαμάσκηνα, τα μούρα και όλα τα υπόλοιπα.

Συστήνονται όλα τα λαχανικά, αλλά κυρίως τα μη αμυλώδη, όπως το μπρόκολο, το κουνουπίδι, το λάχανο, τα μανιτάρια και άλλα.

Υπ’ όψιν ότι τα λαχανικά και φρούτα μειώνουν τον καρδιαγγειακό κίνδυνο, την επίπτωση Σ. διαβήτη και την πιθανότητα καρκίνου του παχέως εντέρου.

Οπωσδήποτε όμως και τα αμυλώδη λαχανικά (π.χ. πατάτες, αρακάς, αραβόσιτος) χρειάζονται στην διατροφή μας λόγω του καλίου και των βιταμινών που περιέχουν, ακόμη και αν δεν συμβάλλουν στο χάσιμο κιλών.

Πρέπει να αυξηθεί η πρόσληψη φυτικών ινών κυρίως από: όσπρια, μπιζέλια, αρακά, κρεμμύδια, ξηρούς καρπούς (άψητους και ανάλατους), δαμάσκηνα, πορτοκάλια, μήλα, αχλάδια και άλλα.

Επίσης συστήνεται η λήψη ΦΥΤΙΚΩΝ ΣΤΕΡΟΛΩΝ, 2 γραμμαρίων/ημέρα. Αυτές υπάρχουν στους ξηρούς καρπούς, στο σουσάμι, στις ελιές, στον ηλιόσπορο στον κολοκυθόσπορο κ.λ.π..

• Αυξάνουμε την κατανάλωση προϊόντων από ΣΠΟΡΟΥΣ ΧΩΡΙΣ ΑΠΟΦΛΟΙΩΣΗ του περιβλήματος τους, όπως τα ΔΗΜΗΤΡΙΑΚΑ (π.χ. σιτάρι, κριθάρι, βρόμη) και το καστανό ΡΥΖΙ.
• Αυξάνουμε την κατανάλωση ΟΣΠΡΙΩΝ.
• Καταναλώνουμε άψητους και ανάλατους ΞΗΡΟΥΣ ΚΑΡΠΟΥΣ (σε μικρή ποσότητα γιατί παχαίνουν)
• Αυξάνουμε την κατανάλωση ΘΑΛΑΣΣΙΝΩΝ.
• 

Πρέπει να τρώμε ψάρια οπωσδήποτε, τουλάχιστον 2 φορές την βδομάδα, αλλά σπανίως τηγανιτά!

Προτιμούνται τα ΛΙΠΑΡΑ ΨΑΡΙΑ όπως οι σαρδέλες, ο σολομός, η πέστροφα, το σκουμπρί και άλλα.

Τα ψάρια περιέχουν τα Ω-3 λιπαρά οξέα που, μαζί με άλλες ουσίες που υπάρχουν σ’ αυτά, μειώνουν τον καρδιαγγειακό κίνδυνο μέσω μείωσης της φλεγμονής, μείωσης των τριγλυκεριδίων, μείωσης των θρομβώσεων, μείωσης της αρτηριακής πίεσης και μείωσης των αρρυθμιών και του ξαφνικού θανάτου. Επίσης πιθανόν να ωφελούν σε καρδιακή ανεπάρκεια.

Ο κίνδυνος από τα βαρέα μέταλλα που μπορεί να περιέχουν τα ψάρια είναι πολύ μικρότερος από το όφελος που αυτά προσφέρουν.

Πάντως οι έγκυοι, οι μητέρες που θηλάζουν και τα μικρά παιδιά δεν πρέπει να ξεπερνούν τα 300 γραμμάρια φρέσκου ψαριού, από τα είδη που πιθανόν να περιέχουν υδράργυρο ή τα 150 γραμμάρια κονσέρβας τόνου την εβδομάδα.

Και επειδή πολλοί ανησυχούν για τον Υδράργυρο στα ψάρια:

Τα είδη με τη μεγαλύτερη ποσότητα Υδράργυρου:

Ξιφίας: 0.995 / Καρχαρίας: 0.979 / Βασιλικό Σκουμπρί: 0.730 / Τόνος μεγαλόφθαλμος: 0.689 / Marlin (είδος ξιφία): 0.485 ppm (parts per million = μέρη ανά εκατομμύριο)

Τα είδη με τη μικρότερη ποσότητα Υδράργυρου:

Μπακαλιάρος ατλαντικού: 0.111 / Αστακός Αμερικής: 0.107 / Ρέγγα: 0.084 / Σολωμός: 0.022 / Γαύρος: 0.017 / Σαρδέλλες: 0.013 / Γαρίδες: 0.001 ppm

https://www.fda.gov/media/102331/download

https://www.fda.gov/food/metals/mercury-levels-commercial-fish-and-shellfish-1990-2012

# Το όφελος που προσφέρουν τα συμπληρώματα ιχθυελαίου είναι μικρότερα συγκριτικά με την κατανάλωση ψαριών.

• Συστήνεται η κατανάλωση ΠΟΥΛΕΡΙΚΩΝ χωρίς το δέρμα και χωρίς τηγάνισμα. https://jamanetwork.com/journals/jamainternalmedicine/article-abstract/2759737

• Συστήνεται η κατανάλωση ΓΙΑΟΥΡΤΙΟΥ ΚΑΙ ΓΑΛΑΚΤΟΣ με 0 ή 1% λιπαρά.

• Συστήνεται η κατανάλωση ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ σε μικρή όμως ποσότητα για να μην αυξηθεί το σωματικό βάρος.

• Χωρίς να επιβάλλεται με το ζόρι επιτρέπεται και ΜΙΚΡΗ κατανάλωση ΟΙΝΟΠΝΕΥΜΑΤΩΔΩΝ, μόνο για ενήλικες (π.χ. μέχρι 3 ποτηράκια κρασί για τον άντρα και μέχρι 2 για την γυναίκα).

Αυτά επιτρέπονται μόνο σε τόση ποσότητα ώστε η καθαρή αιθυλική αλκοόλη από το κάθε είδος ποτού, να μην ξεπερνά τα 20 γραμμάρια/ημέρα για τους άντρες και τα 10 γραμμάρια/ημέρα για τις γυναίκες και εφ’ όσον δεν είναι αυξημένα τα Τριγλυκερίδια.

Καφές και Τσάι επιτρέπονται με μέτρο (αν υπάρχουν έκτακτες συστολές καλύτερα να αποφεύγονται).

Τα Ενεργειακά ποτά απαγορεύονται.

• Επιτρέπεται ΜΙΚΡΗ μόνο κατανάλωση ΤΥΡΙΩΝ και αυτά να έχουν ΛΙΓΑ λιπαρά.

• Επιτρέπεται ΑΡΑΙΗ μόνο κατανάλωση ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΟΥ ΚΡΕΑΤΟΣ.

• ΑΠΑΓΟΡΕΥΟΝΤΑΙ τα TRANS ΛΙΠΑΡΑ (υδρογονωμένα μερικώς ή ολικώς λάδια επίσης τα τηγανιτά απ’ έξω).

• Επιτρέπεται ΑΡΑΙΗ μόνο κατανάλωση ΚΟΚΚΙΝΟΥ ΚΡΕΑΤΟΣ (ΜΟΣΧΑΡΙ, ΧΟΙΡΙΝΟ, ΑΡΝΙ, ΚΑΤΣΙΚΙ).

Αν κάποιος επιλέξει να φάει από αυτά, τουλάχιστον ας διαλέξει τα πιο άπαχα μέρη, όπως το νουά στο μοσχάρι, το μπούτι στο κατσίκι και το αρνί (με αφαίρεση του ορατού λίπους), το ψαρονέφρι στο χοιρινό.

• Συνιστάται η ΑΠΟΦΥΓΗ φαγητών και ποτών με προσθήκη ΖΑΧΑΡΗΣ.

Άλλες γλυκαντικές ουσίες όπως η Στέβια, η Σακχαρίνη, η Ασπαρτάμη επιτρέπονται ελεύθερα πλέον.

• Συνιστάται ΑΡΑΙΗ μόνο κατανάλωση σπιτικών τηγανιτών φαγητών και καθόλου εξωτερικών τηγανιτών (πάντως αν τηγανιστεί κάτι προτιμάται το ελαιόλαδο).

• Το ΝΑΤΡΙΟ επιτρέπεται μόνο μέχρι 1.5 γραμμάριο την ημέρα.

Το αλάτι αποτελείται περίπου κατά 40% (σε βάρος) από Νάτριο – Na (ακόμη και τα διάφορα εξωτικά αλάτια όπως των Ιμαλαϊων και ο ανθός αλατιού), συνεπώς επιτρέπονται μόνο 4 περίπου γραμμάρια αλατιού την μέρα.

Πρέπει όμως να διαβάζουμε και τις ετικέτες των έτοιμων τροφίμων για αναγραφή Νατρίου. Σχεδόν το 70% του Νατρίου που καταναλώνουμε βρίσκεται σε έτοιμα τρόφιμα (ψωμί, τυρί, κονσέρβες, κύβοι για νοστιμιά, ελιές και άλλα). Το Νάτριο επίσης υπάρχει σε φαγητά ή ποτά υπό μορφή διττανθρακικού νατρίου (σόδας).

ΤΟ ΣΩΜΑΤΙΚΟ ΒΑΡΟΣ

Το σωματικό μας βάρος δεν πρέπει να ξεπερνά το γινόμενο του Ύψους στο τετράγωνο, σε μέτρα, επί 25. Για παράδειγμα, αν κάποιος έχει ύψος 1.75 μέτρα, πολλαπλασιάζουμε 1.75 επί 1.75, επί 25, για να βρούμε το ανώτερο επιτρεπόμενο βάρος του (77 κιλά) ώστε να μην θεωρείται υπέρβαρος.

ΟΙ ΘΕΡΜΙΔΕΣ

Κατά μέσο όρο οι θερμίδες που χρειάζονται ημερησίως όσοι Άντρες δεν ασκούνται πολύ, είναι περίπου 2300 αν είναι 30 ως 50 ετών και 2100 αν είναι πάνω από 50 ετών. Οι αντίστοιχες θερμίδες για τις Γυναίκες είναι περίπου 1800 και 1600.

Ένα εργαλείο στο διαδίκτυο βοηθά να υπολογιστούν οι ανάγκες σε θερμίδες, ανάλογα με την ηλικία το ύψος και το βάρος:

https://www.calculator.net/calorie-calculator.html# (Πατούμε το Metric Units)

Αν καταναλώνουμε περισσότερες θερμίδες από αυτές που σπαταλούμε με την άσκηση, αυτές μετατρέπονται- αποθηκεύονται σε λίπος στα σπλάχνα και κάτω από το δέρμα, έτσι αυξάνεται το σωματικό μας βάρος.

Για να χάσει βάρος ο υπέρβαρος, πρέπει οι ολικές θερμίδες που προσλαμβάνει με τα φαγητά και τα ποτά να είναι ΛΙΓΟΤΕΡΕΣ από αυτές που σπαταλά με την άσκηση και τις καθημερινές ασχολίες του, ώστε να εξαναγκασθεί το σώμα να πάρει τις θερμίδες που του λείπουν, από το λίπος του.

Η ΑΣΚΗΣΗ

Συνιστάται οπωσδήποτε φυσική δραστηριότητα, με αερόβια κυρίως άσκηση, ιδίως το βάδισμα 180 λεπτά ανά εβδομάδα (ή τουλάχιστον 15 χιλιομέτρων την εβδομάδα), με ταχύτητα περίπου 5 χιλιόμετρα/ώρα, μοιρασμένη σε 3 με 5 μέρες.

Κατά την άσκηση, αν δεν υπάρχει ιατρική παρακολούθηση, οι παλμοί δεν πρέπει να ξεπερνούν το 75% από τον αριθμό που θα βρεθεί όταν αφαιρεθεί η ηλικία από τον αριθμό 220.

ΤΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ ΤΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ

Τα τρόφιμα, εκτός από τις βιταμίνες και τα ιχνοστοιχεία, περιέχουν 3 συστατικά. Τους υδατάνθρακες, τα λίπη και τις πρωτεΐνες. Αυτά μαζί με τα οινοπνευματώδη προσφέρουν τις θερμίδες που χρειάζεται για ενέργεια το σώμα.

Το πιάτο του φαγητού μας πρέπει να περιέχει ορισμένες ποσότητες από κάθε ομάδα τροφίμων. Περισσότερες πληροφορίες γι’ αυτό μπορούμε να δούμε στην ιστοσελίδα του Αμερικανικού Υπουργείου Γεωργίας.       http://www.choosemyplate.gov/about

Carbohydrate

Α) ΟΙ ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ:

Ειδικότερα οι Υδατάνθρακες θα πρέπει να προσφέρουν περίπου το 50% των ολικών θερμίδων, καλύτερα δε να είναι χαμηλού γλυκαιμικού δείκτη (δηλαδή να μην αυξάνουν απότομα τη γλυκόζη στο αίμα).

Από τους υδατάνθρακες ο οργανισμός παράγει την γλυκόζη που χρειάζεται για την ενέργεια των κυττάρων του. Οι θερμίδες που προσφέρει 1 γραμμάριο καθαρού υδατάνθρακα είναι περίπου 4.

Τα φαγητά περιέχουν 3 είδη υδατανθράκων, τα απλά ζάχαρα, τους σύνθετους υδατάνθρακες και τις φυτικές ίνες.

ΤΑ ΑΠΛΑ ΖΑΧΑΡΑ

Προτιμάται η πρόσληψη απλών ζαχάρων (γλυκόζης, φρουκτόζης, γαλακτόζης), όπως αυτά υπάρχουν αυτούσια στα τρόφιμα π.χ. στα φρούτα στο γάλα και αλλού.

Τα απλά ζάχαρα που επεξεργάστηκαν από τον άνθρωπο δεν περιέχουν διατροφική αξία γιατί δεν έχουν βιταμίνες, άπεπτες φυτικές ίνες και ιχνοστοιχεία, γι’ αυτό και πρέπει να αποφεύγονται. Αυτά βρίσκονται στα γλυκά, τα σιρόπια, σε ορισμένα αναψυκτικά και στην επιτραπέζια ζάχαρη.

Επίσης τρόφιμα με προσθήκη φρουκτόζης πρέπει να αποφεύγονται, γιατί το ήπαρ μετατρέπει σε τριγλυκερίδια το περίσσευμά της.

ΟΙ ΣΥΝΘΕΤΟΙ ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ (ΤΑ ΑΜΥΛΑ)

Προτιμούνται τα τρόφιμα με σύνθετους υδατάνθρακες. Αυτοί υπάρχουν:

α) στα όσπρια.

β) στα αμυλούχα λαχανικά (π.χ. πατάτα, αρακάς, καλαμπόκι).

γ) στους σπόρους ΧΩΡΙΣ αφαίρεση του περιβλήματος (αυτό περιέχει φυτικές ίνες, βιταμίνες κυρίως B και Ε και ιχνοστοιχεία). Σπόροι για παράδειγμα είναι τα δημητριακά (π.χ. σιτάρι, κριθάρι, βρώμη) και το καφέ ρύζι.

Προτιμούμε λοιπόν τα παρασκευάσματα με τον πλήρη σπόρο όπως αυτός βρίσκεται στο φυτό.

ΟΙ ΦΥΤΙΚΕΣ ΙΝΕΣ

Η πρόσληψη φυτικών ινών, που είναι άπεπτοι υδατάνθρακες, θα πρέπει να είναι τουλάχιστον 40 γραμμάρια ημερησίως, από τις οποίες οι μισές πρέπει να είναι διαλυτές.

Μια πρόσφατη μελέτη έδειξε ότι η λήψη τουλάχιστον 25 γραμμάρια φυτικών ινών τη μέρα προστατεύει από θανάτους, στεφανιαία νόσο (έμφραγμα), εγκεφαλικό, Σ. Διαβήτη τύπου 2, και καρκίνο του παχέως εντέρου.

https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(18)31809-9/fulltext

Οι φυτικές ίνες βρίσκονται στα φρούτα, τα λαχανικά, τους ξηρούς καρπούς (άψητους και ανάλατους), τους κολοκυθόσπορους (π.χ. άψητο και ανάλατο πασατέμπο) και τους ηλιόσπορους, τα όσπρια και τους σπόρους των δημητριακών και του ρυζιού χωρίς επεξεργασία (π.χ. σιτάρι, βρώμη, καστανό ρύζι, κινόα). Στα επεξεργασμένα υπάρχει μόνο το ενδοσπέρμιο χωρίς το φύτρο (germ) και το περίβλημα-πίτουρο (bran).

Οι διαλυτές φυτικές ίνες βρίσκονται κυρίως στα φασόλια, στις φακές, τα μπιζέλια, τον αρακά, τα κρεμμύδια, τους ξηρούς καρπούς, τα δαμάσκηνα, τα πορτοκάλια, τα μήλα, τα αχλάδια, τα μούρα, το καλαμπόκι και αλλού.

Οι φυτικές ίνες καθυστερούν την απορρόφηση της γλυκόζης και μειώνουν την απορρόφηση των λιπών. Έτσι με αυτά τα φαγητά γίνεται καλύτερη ρύθμιση του ζαχάρου και της χοληστερίνης του αίματος, δεν πεινούμε εύκολα και επιπλέον υποβοηθείται και η κίνηση του εντέρου.

Β) ΟΙ ΠΡΩΤΕΙΝΕΣ

Οι πρωτεΐνες θα πρέπει να προσφέρουν περίπου το 15% των ολικών θερμίδων (αν υπάρχει νεφρική ανεπάρκεια, το ποσοστό μειώνεται).

Οι θερμίδες ανά γραμμάριο καθαρής πρωτεΐνης (π.χ. στο ασπράδι του αυγού) είναι περίπου 4.

Οι πρωτεΐνες βρίσκονται κυρίως στο κρέας, στα ψάρια, στα πουλερικά, στα τυριά, στα αυγά και σε ορισμένα φυτικά προϊόντα όπως στα όσπρια στη σόγια και στους ξηρούς καρπούς.

Η διαφορά μεταξύ τους είναι στην ποσότητα των κεκορεσμένων λιπαρών (οι ζωικές τροφές) και υδατανθράκων (οι φυτικές τροφές) που περιέχουν.

Οι καλύτερες πηγές πρωτεϊνών είναι τα όσπρια, οι ξηροί καρποί (άψητοι και ανάλατοι) και άλλες φυτικές πηγές, τα ψάρια και θαλασσινά, τα πουλερικά (χωρίς πέτσα), τα τυριά με χαμηλά λιπαρά), η σόγια και τα αυγά.

Ανά 100 γραμμάρια τροφίμου, υπάρχουν τα ακόλουθα γραμμάρια πρωτεΐνης:

Κρέας μαγειρεμένο: Μοσχάρι, χωρίς λίπος: 28-36 / Κουνέλι: 30 / Αρνί χωρίς λίπος: 28 / Χοιρινό, χωρίς λίπος: 30 / Κοτόπουλο, Γαλοπούλα και άλλα πουλερικά χωρίς λίπος: 27-33

Ψάρια μαγειρεμένα: 18-31

Θαλασσινά μαγειρεμένα: Σουπιά 20-30 / Χταπόδι 18-30 / Καλαμάρι 18-25/ Γαρίδα: 18- 24 / Καβούρι: 17- 24 / Αστακός: 19 / Καραβίδα: 15-18 / Αχιβάδες: 15-20 / Χτένια: 17- 20 / Στρείδια: 15- 19 / Μύδια: 16

Τυριά: 14-38

Σπόροι π.χ. κολοκυθόσποροι ψημένοι: 18-30

Ξηροί καρποί ξεροί -ψημένοι: 14-28

Όσπρια μαγειρεμένα: 8- 10

Αυγά: 13 (Το μέτριο αυγό περιέχει περίπου 3.5 γραμμάρια πρωτεΐνης στο ασπράδι και περίπου 2.5 γραμμάρια στον κρόκο)

Ψωμί: 9

Αρακάς: 5-6

Μακαρόνια βρασμένα: 5-6

Γιαούρτι: 3- 8

Κινόα μαγειρεμένη: 5

Ρύζι μαγειρεμένο: 3- 6

Γάλα: 3- 5

Γ) ΤΑ ΛΙΠΗ:

Τα λίπη (λιπαρά) δεν πρέπει να προσφέρουν περισσότερο από το 35% των ολικών θερμίδων. Τα κορεσμένα (ζωικά λίπη), λιγότερο από το 6%, τα trans λιπαρά οξέα στο μηδέν, τα πολυακόρεστα (π.χ. αραβοσιτέλαιο) το 11% και τα μονοακόρεστα (πχ. ελαιόλαδο) 18%.

Βέβαια υπάρχουν και ωφέλημα λιπαρά που προέρχονται από τα ψάρια  και είναι τα ωμέγα-3 λιπαρά οξέα.

Οι θερμίδες που προσφέρει 1 γραμμάριο καθαρού λίπους ή λαδιού είναι περίπου 9.

Υπ’ όψιν ότι όσον αφορά τα λιπαρά στην διατροφή μας, περισσότερο ένοχα από την κατανάλωση χοληστερίνης, για την δημιουργία εμφραγμάτων και ισχαιμικών εγκεφαλικών είναι τα κεκορεσμένα και τα trans λιπαρά, από τα οποία το συκώτι μας παράγει αυξημένη ποσότητα LDL χοληστερίνης.

Ορισμένα τροπικά λάδια έχουν πολλά κεκορεσμένα λιπαρά (περίπου 80%) και πρέπει να αποφεύγονται.

Αυτά είναι το λάδι από καρύδα (coconut oil) και το λάδι από φοινίκια (φοινικέλαιο- palm oil και φοινικοπυρηνέλαιο- palm kernel oil).

ΤΑ ΚΟΡΕΣΜΕΝΑ ΛΙΠΑΡΑ

Όσον αφορά τα κορεσμένα λιπαρά, αυτά πρέπει να προσφέρουν λιγότερο από το 6% των καθημερινών θερμίδων. Δηλαδή αν κάποιος πρέπει να προσλαμβάνει 2000 θερμίδες ημερησίως, λιγότερες από 120 από αυτές μπορούν να είναι από κεκορεσμένα λιπαρά, που αντιστοιχούν σε λιγότερο από 14 (!) γραμμάρια κεκορεσμένου λίπους.

>> Τα κορεσμένα λιπαρά υπάρχουν κυρίως στο μοσχάρι, αρνί (λιγότερα στο κατσίκι), χοιρινό, πέτσα πουλερικών, τυρί (και στα υπόλοιπα πλήρη γαλακτοκομικά), στο βούτυρο, σε ορισμένα τροπικά λάδια [λάδι από καρύδα (coconut oil) και το λάδι από φοινίκια (φοινικέλαιο- palm oil και φοινικοπυρηνέλαιο- palm kernel oil)]

Πολλά ΕΤΟΙΜΑ τρόφιμα όπως σνακς, κέικς, μπισκότα, πάστες, πίτες, κράκερς, ντόνατς, κρουασάντς, κλπ. περιέχουν τρανς και κεκορεσμένα λιπαρά, γι’ αυτό πρέπει να αποφεύγονται (αφού ελέγξουμε την ετικέτα τους).

>> Η ενέργεια (οι θερμίδες) από τα Κορεσμένα Λιπαρά οξέα πρέπει να αντικατασταθεί με ενέργεια από τα Πολυακόρεστα και Μονοακόρεστα λιπαρά, όπως και από Σύνθετους Υδατάνθρακες.

Στο ανωτέρω σχεδιάγραμμα φαίνεται ότι η αντικατάσταση του 5% της ενέργειας των Κορεσμένων Λιπαρών (SFA) με Μονοακόρεστα (MUFA) ή Πολυακόρεστα (PUFA) ή Σπόρους ολικής αλέσεως (σιτηρά- καστανό ρύζι), μειώνει τις Καρδιαγγειακές παθήσεις.

Η αντικατάσταση των θερμίδων από αυτά θα γίνει με Πολυακόρεστα λιπαρά οξέα (PUFA π.χ. αραβοσιτέλαιο, ηλιέλαιο, σησαμέλαιο / αυτά περιέχουν κυρίως n-6, linoleic acid) και Μονοακόρεστα λιπαρά οξέα (MUFA, π.χ. ελαιόλαδο, φυστικέλαιο / αυτά περιέχουν κυρίως oleic acid).

Η αντικατάσταση αυτή μειώνει τόσο την LDL Χοληστερίνη όσο και τα Τριγλυκερίδια.

Η αντικατάσταση των κορεσμένων λιπαρών με PUFA μειώνει τις Καρδιαγγειακές παθήσεις κατά 30%, που είναι περίπου όσο και η μείωση από τη χορήγηση Στατινών.

Μερική αντικατάσταση της ενέργειας από τα κεκορεσμένα λιπαρά, μπορεί να γίνει και με ενέργεια από σύνθετους υδατάνθρακες (κυρίως σπόρους ΧΩΡΙΣ αφαίρεση του περιβλήματος τους όπως δημητριακά ολικής αλέσεως και το καστανό – αναποφλοίωτο ρύζι) και φυτικές ίνες.

Αν τα κεκορεσμένα λιπαρά αντικατασταθούν από χαμηλής ποιότητας υδατάνθρακες όπως λευκό ψωμί, αποφλοιωμένο ρύζι ή πατάτες δεν υπάρχει όφελος στις καρδιαγγειακές παθήσεις.

ΤΑ TRANS ΛΙΠΑΡΑ

Τα Trans λιπαρά οξέα είναι κυρίως τα υδρογονωμένα λάδια (π.χ. στερεοποιημένη μαργαρίνη). Αυτά πρέπει να αποφεύγονται τελείως. Να σημειωθεί ότι πολλά φαγάδικα χρησιμοποιούν, δυστυχώς, για τηγάνισμα αυτά τα λιπαρά οξέα. Επίσης πρέπει να ελέγχουμε τις ετικέτες των έτοιμων τροφίμων, και να διαλέγουμε όσα αναγράφουν ότι περιέχουν “0” trans λιπαρά οξέα και “0” υδρογονωμένα λάδια.

Η ΧΟΛΗΣΤΕΡΙΝΗ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

>> Η ποσότητα της χοληστερίνης που επιτρέπεται είναι μέχρι 300 mg/ημέρα, αλλά αν υπάρχει στεφανιαία νόσος ή ισχαιμικό εγκεφαλικό επεισόδιο ή αθηρωμάτωση σε άλλες αρτηρίες (π.χ. στένωση καρωτίδας, αποφρακτική αρτηριοπάθεια κάτω άκρων) ή Σ. Διαβήτης ή Καρδιακή Ανεπάρκεια, επιτρέπεται μέχρι 200 mg/ημέρα.

Πηγές χοληστερίνης είναι τα ζωικά τρόφιμα όπως οι κρόκοι των αυγών, τα τυριά, τα πλήρη γαλακτοκομικά, τα εντόσθια και ιδίως το μυαλό, τα αλλαντικά και άλλα.

>> Υπ’ όψιν ότι η Χοληστερίνη του φαγητού αυξάνει ελάχιστα ή καθόλου την LDL και την HDL του αίματος.

https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/CIR.0000000000000743

Πληροφορίες για την ύπαρξη χοληστερίνης στα φαγητά υπάρχουν στην διεύθυνση http://ndb.nal.usda.gov/ndb/search/list

 ΤΑ ΩΜΕΓΑ-3 ΛΙΠΑΡΑ ΟΞΕΑ

Τα ωμέγα-3 λιπαρά οξέα, είναι απαραίτητα για το σώμα πολυακόρεστα λιπαρά, που προσλαμβάνονται μόνο μέσω της διατροφής και πρέπει να αυξηθεί η κατανάλωσή τους.

Τα Ωμέγα-3 είναι κυρίως δύο τύπων, το α-λινολενικό οξύ (ALA) και τα “θαλασσινά” EPA με DHA (eicosapentaenoic acid and docosahexaenoic acid). Ο οργανισμός μας μετατρέπει ένα μικρό μέρος του ALA στα EPA και DHA.

Το ALA βρίσκεται σχεδόν μόνο σε φυτικά προϊόντα, όπως τον λιναρόσπορο, τα καρύδια, τα λάχανα, το φασκόμηλο, την γλιστρίδα, το μπρόκολο, τα ακτινίδια, τις φράουλες τα βατόμουρα και άλλα.

Τα EPA και DHA βρίσκονται στο λίπος των λιπαρών ψαριών (και σε άλλα θαλασσινά), τα οποία πρέπει να καταναλώνονται 2-3 φορές την εβδομάδα.

ΤΑ ΤΗΓΑΝΙΤΑ

Τα τηγανιτά φαγητά πρέπει να ελαχιστοποιηθούν γιατί περιέχουν ουσίες, τις γλυκοτοξίνες, που ευνοούν επιπλοκές, ιδίως στον Σ. Διαβήτη και επίσης αυξάνουν το σωματικό βάρος.

Το ελαιόλαδο αντέχει μερικά τηγανίσματα, τα πολυακόρεστα όμως, όπως το καλαμποκέλαιο και το σπορέλαιο, αντέχουν μόνο ένα τηγάνισμα, πριν να οξειδωθούν.

ΤΑ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΑ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΑ

Όσον αφορά στα συμπληρώματα βιταμινών και ιχνοστοιχείων (π.χ. Κάλιο, Ασβέστιο, Μαγνήσιο) αυτά πρέπει να λαμβάνονται μόνο αν η διατροφή μας περιέχει λιγότερη ποσότητα, από την συνιστώμενη ημερησία δόση τους (DRIs).

Η ποσότητα της βιταμίνης ή του ιχνοστοιχείου που θα ληφθεί με το συμπλήρωμα, είναι η ποσότητα που λείπει από τα προσλαμβανόμενα φαγητά. Βέβαια αυτά είναι προτιμότερο να λαμβάνονται μέσω αύξησης των φαγητών που τα περιέχουν (εκτός και τα τρόφιμα που τα περιέχουν απαγορεύονται για άλλους λόγους).

Για ανθρώπους με αυξημένα τριγλυκερίδια πιθανόν ωφελεί η ημερήσια λήψη 2-3 γραμμαρίων ιχθυελαίων (EPA + DHA), μετά και από συμβουλή του προσωπικού γιατρού.

Γενικά ενθαρρύνεται η πρόσληψη των αναγκαίων βιταμινών και ιχνοστοιχείων μέσω των φρούτων και των λαχανικών και όχι μέσω των συμπληρωμάτων.

Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη μόνο το συμπλήρωμα του φυλλικού οξέως και των συμπλεγμάτων βιταμίνης Β12 και Β6 προσφέρουν κάποιο όφελος στις καρδιαγγειακές παθήσεις (κυρίως στα εγκεφαλικά επεισόδια).

Τα αντιοξειδωτικά όπως και η νιασίνη (σε συνδυασμό με στατίνη) αντίθετα αυξάνουν την συνολική θνητότητα.

https://fnic.nal.usda.gov/sites/fnic.nal.usda.gov/files/uploads/recommended_intakes_individuals.pdf

# Η διατροφή των Προδιαβητικών και Διαβητικών φαίνεται σε άλλο άρθρο.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΙΚΑ: Τρώμε λιγότερο, ποιοτικότερα, βαδίζουμε περισσότερο και είμαστε πιο αισιόδοξοι.

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

• http://www.heart.org/HEARTORG/HealthyLiving/Healthy-Living_UCM_001078_SubHomePage.jsp
• http://health.gov/dietaryguidelines/2015-scientific-report/PDFs/Scientific-Report-of-the-2015-Dietary-Guidelines-Advisory-Committee.pdf
• https://health.gov/dietaryguidelines/2015/resources/2015-2020_Dietary_Guidelines.pdf

Ενημερώθηκε στις 10/11/2023

Ο ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ είναι κυρίως ο τύπου 2, ο τύπου 1 και της κυήσεως.

[Υπάρχει και ένας εξαιρετικά σπάνιος Διαβήτης που λέγεται MODY, κληρονομείται από το γονιό στο παιδί με πιθανότητα 50% και εκδηλώνεται πριν τα 25]

Ο τύπου 1 είναι πολύ σπανιότερος από τον τύπου 2, οφείλεται σε αυτοάνοση καταστροφή των β κυττάρων του παγκρέατος και συνεπώς σε ανεπάρκεια παραγωγής ινσουλίνης και παρουσιάζεται σε μικρότερες ηλικίες.]

Ο Σακχαρώδης Διαβήτης (Σ.Δ.) τύπου 2 είναι μία εξελισσόμενη σταδιακά, συνεχώς επιδεινούμενη μεταβολική νόσος, εξ’ αιτίας της οποίας παρουσιάζεται αυξημένη γλυκόζη στο αίμα.

Παρά το ότι υπάρχει κληρονομικό υπόβαθρο στον Σ.Δ. τύπου 2, αυτός είναι στην ουσία νόσος του αυξημένου σκουπιδο-φαγητού και της καθιστικής ζωής, οπότε εμφανίζεται κυρίως σε παχύσαρκους ανθρώπους.

[“Σκουπιδοφαγητό” είναι τα κεκορεσμένα και trans λιπαρά και οι πολλοί υδατάνθρακες ταχείας απορρόφησης]

>> Η διατροφή στον Σ.Δ. αναφέρεται στο αντίστοιχο άρθρο της ιστοσελίδας ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ.

>> Αυτός ξεκινά με την πρώτη φάση της μειωμένης πρόσληψης από  τα κύτταρα του σώματος της γλυκόζης που κυκλοφορεί στο αίμα (αντίσταση στην Ινσουλίνη, λόγω υπερβολικής έκκρισης φλεγμονωδών ουσιών από τον λιπώδη ιστό σε όσους έχουν αυξημένα κιλά).

>> Καταλήγει δε, στη δεύτερη φάση να πάθουν υπερκόπωση – εξάντληση τα β-κύτταρα του παγκρέατος (λόγω του ότι αναγκάζονται να παράγουν συνεχώς αυξημένη ποσότητα Ινσουλίνης).

[Η ινσουλίνη είναι η ορμόνη που χρειάζεται για την είσοδο της γλυκόζης στα κύτταρα του σώματος και παράγεται από β-κυττάρων του παγκρέατος]

# Περίπου το 8% του πληθυσμού μεταξύ 20 και 80 ετών παρουσιάζει Σακχαρώδη Διαβήτη (Σ.Δ.). Η συχνότητά του αυξάνεται με την ηλικία, έτσι σε ηλικίες άνω των 60 ετών, περίπου το 17% παρουσιάζει γνωστό Σ.Δ. και ακόμη άλλοι τόσοι έχουν ασυμπτωματικό Σ.Δ.

[Ο Σ. Διαβήτης τύπου 2 ξεκινά και συνεχίζει σαν μια χρόνια ήπια φλεγμονή, που χαρακτηρίζεται από υπερβολική έκκριση φλεγμονωδών ουσιών από τον λιπώδη ιστό.

Μια από τις κυριότερες φλεγμονώδεις ουσίες είναι Ιντερλευκίνη (IL) -1β. Αυτή συμμετέχει στην πρόκληση της αντίστασης στην Ινσουλίνη και επιπλέον προκαλεί τις αγγειακές βλάβες που συνοδεύουν τον Σ. Διαβήτη.

http://journal.frontiersin.org/article/10.3389/fphar.2017.00363/full]

Άλλο άρθρο αναφέρεται στη διάγνωση του Σ. Διαβήτη τύπου 2.

Ο ΣΤΟΧΟΣ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ Σ.Δ.

Στόχος της αντιδιαβητικής θεραπείας, κατά την ADA (Αμερικανική Διαβητολογική Εταιρία), είναι η Hb A1c να κυμαίνεται μεταξύ 6,5 και 7%, η δε γλυκόζη νηστείας και η μεταγευματική γλυκόζη να είναι μικρότερη από 130 mg/dL και 180 mg/dL αντίστοιχα.

>> Σε όσους Διαβητικούς έχουν Καρδιακή Ανεπάρκεια, η μικρότερη θνητότητα παρατηρείται σε όσους έχουν Hb A1c 7 ως 8 (!!).

https://diabetesjournals.org/care/article/doi/10.2337/dci22-0014/147048/Heart-Failure-An-Underappreciated-Complication-of

[Η Γλυκοζυλιωμένη Αιμοσφαιρίνη (Hb A1c) μας ενημερώνει για τον μέσο όρο της γλυκόζης του αίματος των τελευταίων 2.5 μηνών]

Σε νέους, χωρίς καρδιαγγειακή νόσο, ή με μικρή διάρκεια του Σ.Δ., συστήνεται τιμή 6-6,5%.

Σε μεγάλους, ή με μικρό προσδόκιμο επιβιώσεως, ή με προχωρημένες αγγειακές επιπλοκές, ή συνυπάρχουσες βαριές παθήσεις, ή συχνές υπογλυκαιμίες, συστήνεται τιμή μεταξύ 7% και 8%.

(Η συσχέτιση της Hb A1c με τον μέσο όρο γλυκόζης είναι η εξής: 6% αντιστοιχεί με 126 mg/dL , 7% αντιστοιχεί με 154 mg/dL και 8% αντιστοιχεί με 183 mg/ dL).

Η ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΟΥ Σ.Δ.

# Άλλο άρθρο αναφέρεται στη δίαιτα του διαβητικού.

Η άμεση μείωση της υπεργλυκαιμίας, όσο το δυνατόν εγγύτερα στο φυσιολογικό, χωρίς να προκαλείται υπογλυκαιμία, είναι μεγάλης σημασίας τόσο για την μείωση των μακροαγγειακών όσο και για την μείωση των μικροαγγειακών επιπλοκών του Σ.Δ..

Η θεραπεία βασίζεται στην δίαιτα, την άσκηση, την μείωση του σωματικού βάρους, στα φάρμακα, στην εκπαίδευση του διαβητικού, και επίσης στην “αμείλικτη” καταπολέμηση των άλλων παραγόντων κινδύνου, δηλαδή της αυξημένης αρτηριακής πιέσεως, της αυξημένης LDL χοληστερίνης και του καπνίσματος.

Η φαρμακευτική θεραπεία είναι εξατομικευμένη, ανάλογα με τον ασθενή. Συστήνεται επίσης αντιγριπικός εμβολιασμός ανά έτος και εμβολιασμός κατά του πνευμονιοκόκκου.

Αρχικά ο διαβητικός πρέπει επειγόντως να μειώσει τις θερμίδες που προσλαμβάνει και να αυξήσει τις θερμίδες που σπαταλά, ώστε να χάσει το 7% του Σωματικού Βάρους του. Στη συνέχεια πρέπει να φτάσει σιγά- σιγά στο ιδανικό του βάρος ανάλογα με το ύψος του, που υπολογίζεται από τον τύπο Ύψος x Ύψος (σε μέτρα) x 25.

## Ιδανική δίαιτα είναι η Μεσογειακή, αλλά με ελάχιστο λάδι για μειωθούν οι θερμίδες που προσλαμβάνονται.

ΤΑ ΦΑΡΜΑΚΑ ΓΙΑ ΤΟ ΔΙΑΒΗΤΗ

Το φάρμακο που χρησιμοποιείται ΠΡΩΤΟ (αν με τα πιο πάνω μέτρα δεν επιτευχθεί ο στόχος), είναι η Metformin (Μετφορμίνη πχ. Glucophage).

Αυτή αυξάνει την ευαισθησία των ιστών στην Ινσουλίνη, οπότε μειώνεται η ανάγκη αυξημένης παραγωγής της και επιπλέον μειώνει την παραγωγή γλυκόζης από το ήπαρ. (Η Metformin  απαγορεύεται κυρίως σε βαρειά νεφρική ανεπάρκεια με eGFR <30 mL/min)

Αν δεν επιτευχθεί ο στόχος σε 3 μήνες, σαν 2^ο φάρμακο (μετά την Metformin), σε όσους έχουν αθηρωματική καρδιαγγειακή πάθηση ή Καρδιακή Ανεπάρκεια ή Νεφρική Ανεπάρκεια, χορηγούνται οι αναστολείς SGLT2 (π.χ. η Empagliflozin – Jardiance) ή οι αγωνιστές του υποδοχέως του GLP-1 (π.χ. η Liraglutide – Victoza). Δες πιο κάτω.

>> Οι πρόσφατες οδηγίες (2022) συστήνουν από την αρχή τη χορήγηση αναστολέων SGLT2 σε συνύπαρξη Καρδιακής ανεπάρκειας (περίπου το 20% των Διαβητικών) και τη χορήγηση αγωνιστών του υποδοχέως του GLP-1 σε αθηρωματική νόσο (π.χ. Στεφανιαία Νόσο).

Αν χρειαστεί προστίθεται σαν 2^ο φάρμακο είτε η Metformin είτε το άλλο από τα δυο που αναγράφονται πιο πάνω.

https://diabetesjournals.org/care/article/doi/10.2337/dci22-0014/147048/Heart-Failure-An-Underappreciated-Complication-of

[## Οι αναστολείς SGLT2, αναστέλλουν την πρόσληψη Γλυκόζης και Νατρίου από τα νεφρά, οπότε η Γλυκόζη και το Νάτριο αποβάλλονται στα ούρα και μειώνονται στο αίμα.

## οι αγωνιστές του υποδοχέως του GLP-1 (δες πιο κάτω), μειώνουν το Σάκχαρο του αίματος (κυρίως με αύξηση της έκκρισης Ινσουλίνης από το πάγκρεας), δρουν προστατευτικά στην Καρδιά και τα αγγεία και αυξάνουν την αποβολή Νατρίου και νερού μέσω των νεφρών. Πρέπει να έχουμε υπ’ όψιν ότι αυτοί προκαλούν ταχυκαρδία]

Οι τελευταίες οδηγίες της Ευρωπαϊκής Καρδιολογικής Εταιρίας του 2019 συνιστούν σε όσους ανθρώπους έχουν ψηλό /πολύ ψηλό καρδιαγγειακό κίνδυνο και σε ανθρώπους με αθηρωματική καρδιαγγειακή νόσο που πρωτοεμφανίζεται Σ. Διαβήτης, το πρώτο φάρμακο να είναι αναστολέας SGLT2 ή/και αγωνιστής του υποδοχέως του GLP-1 και αν η Hb A1c παραμένει πάνω από 7%, τότε να προστίθεται η Μετφορμίνη.

https://academic.oup.com/eurheartj/article/41/2/255/5556890

Τα ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΚΑ ΦΑΡΜΑΚΑ ΑΝΗΚΟΥΝ ΣΕ 4 ΟΜΑΔΕΣ ανάλογα με τον τρόπο δράσης τους.

α) Η εξωγενώς χορηγούμενη Ινσουλίνη.

>> Έναρξη της Ινσουλίνης νωρίς (μόνη της ή με Μετφορμίνη ή με αγωνιστές του υποδοχέως GLP1) γίνεται σε νέο- διαγνωσμένους με Σ.Δ. που είναι συμπτωματικοί (π.χ. απώλεια κιλών ή πολυουρία και πολυδιψία) ή αν έχουν A1C ≥10% ή αν έχουν Σάκχαρο ≥300 mg/dL

>> Αν εχορηγείτο Μετφορμίνη, αυτή συνεχίζει να χορηγείται και μετά την έναρξη της Ινσουλίνης.

>> Αν συνυπάρχει Καρδιακή ανεπάρκεια αυτή χορηγείται με μεγάλη προσοχή, γιατί μπορεί να προκαλέσει κατακράτηση υγρών και αύξηση του βάρους.

β) Οι παροχείς Ινσουλίνης. Δρουν διεγείροντας τα β κύτταρα του παγκρέατος να παράγουν Ινσουλίνη. Αυτοί είναι:

i) 1) Οι Ινκρετίνες – Αγωνιστές του υποδοχέως του GLP-1, που έχουν επιπλέον δράση μειώνοντας την έκκριση Γλυκαγόνου (από τα άλφα κύτταρα του παγκρέατος) και είναι ενέσιμα ανά 7ήμερο (Τελευταίως κυκλοφορεί και Semaglutide από το στόμα – Rybelsus).

[Οι Ινκρετίνες είναι ορμόνες που εκκρίνονται μετά το φαγητό από τα κύτταρα του εντέρου και διεγείρουν τα β κύτταρα του παγκρέατος να εκκρίνουν Ινσουλίνη, ανάλογα με τη γλυκόζη του αίματος.

Αυτές είναι το  glucagon-like peptide-1 (GLP-1) που εκκρίνεται από το έντερο και το gastric inhibitory peptide (GIP ή glucose-dependent insulinotropic polypeptide) που εκκρίνεται από το δωδεκαδάκτυλο]

>> Οι Ινκρετίνες αγωνιστές του υποδοχέως του GLP-1 προτιμούνται από την Ινσουλίνη αν είναι εφικτό. Αν χρειάζεται και Ινσουλίνη, αυτή προστίθεται.

Αυτοί είναι η Lixisenatide (Lyxumia), η Exenatide (Byetta), Dulaglutide (Trulicity), Albiglutide (Eperzan), η Liraglutide (Victoza) η Semaglutide (Ozempic ή Wegovy ή Rybelsus από το στόμα) κλπ.

Οι 3 τελευταίες βρέθηκε πρόσφατα ότι μειώνουν την καρδιαγγειακή θνητότητα και νοσηρότητα σε αυξημένου κινδύνου ασθενείς. (Δες στο τέλος) και προτιμούνται σε αθηρωματική νόσο (π.χ. Στεφανιαία Νόσο, Ισχαιμικό εγκεφαλικό)

[Επίσης δοκιμάζεται από το στόμα το Orforglipron για απώλεια βάρους σε μη Διαβητικούς

https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMoa2302392]

Αυτά μειώνουν το σωματικό βάρος, προστατεύουν τα β-κύτταρα του παγκρέατος, έχουν προστατευτική δράση στην καρδιά και τα αγγεία και αντιφλεγμονώδη δράση στα νεύρα, όμως προκαλούν ταχυκαρδία.

Έμμεσα λόγω μείωσης του σωματικού βάρους και της αρτηριακής πίεσης μειώνεται ο κίνδυνος Καρδιακής ανεπάρκειας.

>> Αυτά ΔΕΝ χορηγούνται ταυτόχρονα με τους αναστολείς του DPP-4.

i) 2) Οι Ινκρετίνες – Διπλοί Αγωνιστές των υποδοχέων του GLP-1 και του GIP, με πρώτο εκπρόσωπο την Τirzepatide (Mounjaro). 

>>> Υπ’ όψιν ότι έχουν εγκριθεί για απώλεια Σωματικού Βάρους σε ΜΗ Διαβητικούς, ταυτόχρονα με δίαιτα και άσκηση, η Semaglutide (Wegovy) και η Τirzepatide (Mounjaro):  α) σε παχύσαρκους με Δείκτη Μάζας Σώματος (ΔΜΣ) πάνω από 30 kg/m² και β) σε υπέρβαρους με ΔΜΣ 27 ως 30 kg/m² που έχουν Υπέρταση ή Υπερλιπιδαιμία ή Σ. Διαβήτη τύπου 2.

ii) Οι αναστολείς του DPP-4 έχουν και αυτοί επιπλέον δράση στο έντερο και δεν προκαλούν υπογλυκαιμία (Sitagliptin π.χ. Januvia/ ή Vildagliptin π.χ. Galvus και ότι λήγει σε gliptin).

>> Αυτοί απαγορεύονται ταυτόχρονα με αγωνιστές του υποδοχέως του GLP-1.

Η Saxogliptin (π.χ. Onglyza) αυξάνει τον κίνδυνο Καρδιακής Ανεπάρκειας ιδίως αν συνυπάρχει Νεφρική ή Καρδιακή Νόσος. Η Αlogliptin (π.χ. Vipidia) πιθανώς αυξάνει τον κίνδυνο Καρδιακής Ανεπάρκειας. 

https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/ejhf.1673

iii) οι Sulphonylureas (Σουλφονυλουρίες) όπως η Glibenclamide (π.χ. Daonil) ή Glimepiride (π.χ. Solosa).

Αυτές αυξάνουν τον κίνδυνο υπογλυκαιμίας και αύξησης του σωματικού βάρους.

Έτσι δεν συνιστάται η χορήγηση τους από την ADA (2021), παρά μόνο αν δεν μπορεί να πληρώσει ο ασθενής άλλα φάρμακα ή αν χορηγηθούν όλα τα άλλα φάρμακα και δεν επιτυγχάνεται ο στόχος της θεραπείας. Αν χορηγηθούν, συνιστάται κυρίως η Glimepiride.

iv) οι Meglitinides οι οποίες αυξάνουν το σωματικό βάρος (Repaglinide/Nateglinide-Starlix). (Μπορούν να δοθούν αντί των Σουλφονυλουριών αν αυτές προκαλούν αλλεργίες ή αν προκαλούν επιβραδυμένη υπογλυκαιμία).

Αυτές δεν χορηγούνται σήμερα.

γ) Οι αναστολείς της πρόσληψης γλυκόζης. Είναι δύο ειδών,

i) Οι αναστολείς SGLT2: Οι αναστολείς SGLT2, αναστέλλουν την πρόσληψη γλυκόζης (και Νατρίου) από το εγγύς τμήμα του σπειράματος του νεφρού, συνεπώς αποβάλλεται Ζάχαρο και Νάτριο στα ούρα: Αυτές είναι κυρίως η Empagliflozin (Jardiance), Canagliflozin (Invokana) και Dapagliflozin (Farxiga), Sotagliflozin (Zynquista) και ότι λήγει σε gliflozin.

Οι αναστολείς SGLT2 συστήνονται από την αρχή σε συνύπαρξη Καρδιακής ανεπάρκειας ή/και Νεφρικής Ανεπάρκειας. Μειώνουν τις νοσηλείες από Καρδιακή Ανεπάρκεια κατά 40% και τους θανάτους από όλες τις αιτίες κατά 50% συγκρινόμενοι με άλλα αντιδιαβητικά φάρμακα.

ii) οι αναστολείς της α-γλυκοζιδάσης που είναι αναστολείς της πρόσληψης γλυκόζης από το έντερο (Acarbose- Glucobay/ Miglitol- Diastabol)

δ) Οι ευαισθητοποιητές της Ινσουλίνης. Αυξάνουν την ευαισθησία περιφερικών ιστών στην Ινσουλίνη, οπότε μειώνεται η ανάγκη αυξημένης παραγωγής της. Επιπλέον μειώνουν την παραγωγή γλυκόζης από το ήπαρ. Αυτοί είναι:

i) η Metformin (Μετφορμίνη πχ. Glucophage) που είναι σχεδόν πάντα και η πρώτη επιλογή του γιατρού.

Η Μετφορμίνη, σε μονοθεραπεία, παρουσιάζει λιγότερο κίνδυνο υπογλυκαιμίας από τα άλλα.

Αυτή απαγορεύεται σε βαρειά νεφρική ανεπάρκεια με eGFR <30 mL/min/1.73 m², σε βαρειά ηπατική ανεπάρκεια, σε κατάχρηση αλκοόλ, σε αποσταθεροποιημένη συμφορητική καρδιακή ανεπάρκεια, σε μειωμένη αιμάτωση των ιστών και σε οτιδήποτε μπορεί να προκαλέσει γαλακτική οξέωση.

Σε κάθαρση κρεατινίνης μεταξύ 30 και 45 ml/min, αυτή χορηγείται στη μισή δόση (NICE). Μακροχρόνια μειώνει την βιταμίνη Β12 στο σώμα οπότε συστήνεται ο περιοδικός έλεγχος της.

[Η Μετφορμίνη (Metformin) σύμφωνα με τις οδηγίες της ADA (2022) μπορεί να χορηγηθεί και για ΠΡΟΛΗΨΗ του Σ. Διαβήτη είτε σε γυναίκες που είχαν Διαβήτη της Κυήσεως είτε σε ενήλικες με Προδιαβήτη (ιδίως αν αν είναι 25 ως 60 ετών με Δείκτη μάζας σώματος >35 kg/m2, γλυκόζη νηστείας >110 mg/dL και Hb A1C mg/dL >6.0%.]

https://diabetesjournals.org/clinical/article/doi/10.2337/cd22-as01/139035/Standards-of-Medical-Care-in-Diabetes-2022

ii) Οι TZD (thiazolidinedions) ή Γλιταζόνες:

Η Pioglitazone (π.χ. Actos). Αυτή προκαλεί κατακράτηση υγρών, συνεπώς είναι επικίνδυνη σε καρδιακή ανεπάρκεια, ή μπορεί να την προκαλέσει, αν είναι ώριμη να δημιουργηθεί αυτή. Επίσης αυξάνει το σωματικό βάρος και επιπλέον ενοχοποιείται για αυξημένο κίνδυνο καρκίνου της ουροδόχου κύστεως.

Η άλλη TZD, η Rosiglitazone (Avandia), καλύτερα να μην χρησιμοποιείται λόγω του ότι αυξάνει τον κίνδυνο για καρδιακή ανεπάρκεια και ίσως οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου.

https://care.diabetesjournals.org/content/44/Supplement_1/S111

Το πιο πάνω σχεδιάγραμμα αφορά τους Διαβητικούς με Καρδιακή Ανεπάρκεια. (Ιούνιος 2022)

https://diabetesjournals.org/care/article/doi/10.2337/dci22-0014/147048/Heart-Failure-An-Underappreciated-Complication-of

Η ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ Η ΑΠΩΛΕΙΑ ΒΑΡΟΥΣ ΣΤΟΝ Σ.Δ.

Συνιστάται οπωσδήποτε φυσική δραστηριότητα, με αερόβια κυρίως άσκηση, ιδίως το βάδισμα, περισσότερο από 150 λεπτά ανά εβδομάδα, με ταχύτητα περίπου 5 χιλιόμετρα/ώρα, μοιρασμένη σε 3 ημέρες. Οι παλμοί δεν πρέπει να ξεπερνούν το 70% από τον αριθμό που θα βρεθεί όταν αφαιρεθεί η ηλικία από τον αριθμό 220.

Αρχικά πρέπει επειγόντως να χάσει το 7% του Σωματικού Βάρους του και μετά στη συνέχεια να φτάσει σιγά- σιγά στο ιδανικό του βάρος ανάλογα με το ύψος του, που υπολογίζεται από τον τύπο Ύψος χΎψος (σε μέτρα) χ 25.

Πρόσφατη μελέτη έδειξε ότι αν κάποιος με πρωτοεμφανιζόμενο (λιγότερο από 3 χρόνια) Σ. Διαβήτη, χάσει πάνω από 10 κιλά (και παραμείνει σ’ αυτά), έχει πολλές πιθανότητες να υποχωρήσει ο Διαβήτης (χωρίς φάρμακα / αποτελέσματα 2ετίας).

 ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΕΣ

Φάρμακο πρώτης επιλογής είναι σχεδόν πάντα η Metformin 

Όμως βάσει των Ευρωπαϊκών οδηγιών του 2019, σε ανθρώπους με ψηλό /πολύ ψηλό καρδιαγγειακό κίνδυνο και σε ανθρώπους με αθηρωματική καρδιαγγειακή νόσο που πρωτοεμφανίζεται Σ. Διαβήτης, το πρώτο φάρμακο που χορηγείται είναι αναστολέας SGLT2 ή αγωνιστής του υποδοχέως του GLP-1 και αν χρειαστεί (αν η Hb A1c παραμένει >7%), τότε προστίθεται Μετφορμίνη.

* Αν μετά 3 μήνες δεν έχουμε το επιθυμητό αποτέλεσμα στην τιμή της Hb A1c (στην καταπολέμηση της υπεργλυκαιμίας), με τη μέγιστη ανεκτή δόση της Metformin, θα προσθέσουμε και 2^ο φάρμακο.

Αν όμως η πρώτη, με τη διάγνωση, Hb A1c είναι ≥9% θα χορηγήσουμε διπλή θεραπεία από την αρχή.

Προτιμούνται σαν 2^ο φάρμακο (μετά την Metformin), σε όσους έχουν αθηρωματική καρδιαγγειακή πάθηση ή Καρδιακή Ανεπάρκεια ή Νεφρική Ανεπάρκεια οι αναστολείς SGLT2 (προς το παρόν την Empagliflozin – Jardiance) ή οι αγωνιστές του υποδοχέως του GLP-1 (Liraglutide – Victoza / Semaglutide (Ozempic) ενέσιμο μία φορά την εβδομάδα).

Αν στις πιο πάνω παθήσεις χρειάζονται 3 φάρμακα για τη μείωση του σακχάρου, χορηγούνται η Metformin + η Empagliflozin + η Liraglutide (ή η Semaglutide)

* Καρδιαγγειακή πάθηση είναι: H Στεφανιαία Νόσος, η Καρδιακή Ανεπάρκεια το παλαιό Αγγειακό Εγκεφαλικό Επεισόδιο, το Παροδικό Ισχαιμικό Εγκεφαλικό Επεισόδιο, η ύπαρξη ανευρύσματος της θωρακικής ή κοιλιακής αορτής, η στένωση των έσω καρωτίδων, όπως και η ύπαρξη αποφρακτικής αρτηριοπάθειας των κάτω άκρων.

Για όσους ΔΕΝ έχουν Καρδιαγγειακή πάθηση, το δεύτερο φάρμακο μπορεί να επιλεγεί από οποιαδήποτε από τις επόμενες 5 κατηγορίες φαρμάκων: sulfonylurea, DPP-4 αναστολέας, SGLT2 αναστολέας, αγωνιστές του υποδοχέως του GLP-1 ή βασική Ινσουλίνη.

Η thiazolidinedione, Pioglitazone (π.χ. Actos) καλύτερα να αποφεύγεται λόγω κατακράτησης υγρών.

Στις οδηγίες συστήνεται ότι οι θεραπευτικές αποφάσεις πρέπει να λαμβάνονται σε συνεργασία με τον ασθενή, αφού του εξηγηθούν ακριβώς τα υπέρ και τα κατά, κάθε επιλογής.

ADA 2019:  http://care.diabetesjournals.org/content/42/Supplement_1/S90

* Αν με τον διπλό συνδυασμό εξακολουθούμε να μην έχουμε το επιθυμητό αποτέλεσμα στην υπεργλυκαιμία, μετά από άλλους 3 μήνες, θα προσθέσουμε και 3^ο φάρμακο.

* Αν και με τον τριπλό συνδυασμό δεν έχουμε το επιθυμητό αποτέλεσμα μετά από 3 μήνες, θα καταφύγουμε στην Ινσουλίνη, είτε μόνη της, είτε μαζί με χάπι από το στόμα, συνήθως την Metformin.

Σκεφτόμαστε τη έναρξη Ινσουλίνης (μόνη της ή με Μετφορμίνη ή με αγωνιστές του υποδοχέως GLP1):

a) σε νέο- διαγνωσμένους με Σ.Δ. που είναι συμπτωματικοί (π.χ. πολυουρία, πολυδιψία) ή/και έχουν A1C ≥10% ή/και έχουν Σάκχαρο ≥300 mg/dL

b) αν με την μέγιστη ανεκτή θεραπεία  δεν επιτυγχάνεται ο γλυκαιμικός στόχος (π.χ. A1C <7%).

http://care.diabetesjournals.org/content/42/Supplement_1/S90

ΛΙΓΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΑΓΩΝΙΣΤΕΣ ΤΟΥ ΥΠΟΔΟΧΕΩΣ ΤΟΥ GLP-1

# Οι άλλοι αγωνιστές του υποδοχέως του GLP-1 (GLP-1RAs) πέρα από την Liraglutide, τη Semaglutide, και τη Albiglutide, δεν έδειξαν μείωση των καρδιαγγειακών επεισοδίων.

H Semaglutide (Ozempic) αρχίζει με 0,25 mg χορηγούμενα με ένεση μία φορά την εβδομάδα.

H Dulaglutide (Trulicity) αρχίζει με 0,75 mg χορηγούμενα με ένεση μία φορά την εβδομάδα

Η Albiglutide (π.χ.  Eperzan ή Τanzeum) αρχίζει με 30 mg χορηγούμενα με ένεση μία φορά την εβδομάδα.

H Liraglutide (Victoza) αρχίζει με 0.6 mg εφάπαξ ημερησίως.

H Lixisenatide (Lyxumia) αρχίζει με 10 mcg εφάπαξ ημερησίως.

H Exenatide (Byetta) αρχίζει με 5 μg, δις ημερησίως.

H GLP-1 είναι ορμόνη που εκκρίνεται από το τελικό τμήμα του λεπτού εντέρου και το παχύ έντερο, όταν ληφθεί φαγητό.

H GLP-1 και οι GLP-1RAs μειώνουν το Σάκχαρο του αίματος (κυρίως με αύξηση της έκκρισης Ινσουλίνης από το πάγκρεας), δρουν προστατευτικά στην Καρδιά και τα αγγεία, αυξάνουν την αποβολή Νατρίου και νερού μέσω των νεφρών και επίσης έχουν πολλές άλλες δράσεις σε διάφορα άλλα συστήματα του οργανισμού.

# Οι συχνότερες παρενέργειες των GLP-1RAs είναι η ναυτία, οι εμετοί και οι διάρροιες.

# Η Semaglutide βρέθηκε να αυξάνει την διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια.

# Η Semaglutide ξεκινά με 0.25 mg υποδορίως ανά εβδομάδα και σε 1 μήνα μπορεί να αυξηθεί σταδιακά μέχρι το 1 mg υποδορίως ανά εβδομάδα. (Τελευταίως κυκλοφορεί και Semaglutide από το στόμα – Rybelsus).

# Η Liraglutide είναι ενέσιμη υποδορίως κάθε μέρα και τα υπόλοιπα είναι ενέσιμα υποδορίως κάθε 7 μέρες.

# Οι GLP-1RAs δεν πρέπει να συγχορηγούνται με οι αναστολείς του DPP-4 (π.χ. Sitagliptin– Januvia, Vildagliptin–Galvus και ότι λήγει σε gliptin).

# Από μόνοι τους οι GLP-1RA δύσκολα προκαλούν υπογλυκαιμία, αν όμως συνδυαστούν με Ινσουλίνη ή Σουλφονυλουρίες (π.χ. Glibenclamide–Daonil, Glimepiride–Solosa), μπορεί να προκληθεί υπογλυκαιμία.

ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΒΗΤΗΣ

Στους Διαβητικούς σύμφωνα με τις τελευταίες οδηγίες της Ευρωπαϊκής Καρδιολογικής Εταιρίας (2018), η αρτηριακή πίεση πρέπει να κυμαίνεται (στόχος) στα 125-135/ 70-80 mm Hg.

Ειδικότερα, για τους Διαβητικούς τους > 65 ετών η αρτηριακή πίεση πρέπει να κυμαίνεται στα 130-140/ 70-80  mm Hg.

https://academic.oup.com/eurheartj/article/39/33/3021/5079119#123461204

Ο πιο πάνω πίνακας της ADA, του 2019, αφορά τη θεραπεία της Υπέρτασης στους Διαβητικούς.

Η ΜΕΙΩΣΗ ΤΗΣ LDL ΧΟΛΗΣΤΕΡΙΝΗΣ ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟΥΣ

Α) Σύμφωνα με τις AACE/ACE

# Όσοι έχουν μόνο Διαβήτη, χωρίς άλλους παράγοντες κινδύνου θεωρούνται υψηλού κινδύνου και θα πρέπει να έχουν LDL Χοληστερίνη <100 mg/dL.

# Αν έχουν και έναν ή περισσότερους παράγοντες κινδύνου, θεωρούνται πολύ υψηλού κινδύνου και θα πρέπει να έχουν LDL Χοληστερίνη <70 mg/dL.

# Όσοι έχουν Διαβήτη και είχαν Έμφραγμα, Ισχαιμικό Εγκεφαλικό ή χρόνια Νεφροπάθεια 3^ου– 4^ου σταδίου, θεωρούνται εξαιρετικά υψηλού κινδύνου και θα πρέπει να έχουν LDL Χοληστερίνη <55 mg/dL.

https://www.aace.com/sites/all/files/diabetes-algorithm-executive-summary.pdf]

Β) Σύμφωνα με τις AHA/ACC

# Για πρωτογενή πρόληψη σε Διαβητικούς 40 ως 75 ετών με LDL Χοληστερίνη >70 mg/dL, ξεκινά Στατίνη μέτριας ισχύος και αν υπάρχουν και άλλοι παράγοντες κινδύνου, ξεκινά Στατίνη μεγάλης ισχύος.

Για >75 ετών το όφελος είναι ελαφρώς μεγαλύτερο του κινδύνου για έναρξη Στατίνης, αν όμως λαμβάνουν ήδη Στατίνη, συνιστάται η συνέχιση της.

# Για δευτερογενή πρόληψη, σε Διαβητικούς ή μη Διαβητικούς.

Σε όλους με κλινική Αθηρωματική νόσο, χορηγείται Ισχυρή Στατίνη. (Αν υπάρξουν παρενέργειες αλλάζουμε σε μέτριας ισχύος. Αν > 75 ετών μέτρια ή ισχυρή Στατίνη)

Σε όσους παραμένει η LDL > 70 mg/dL, παρά το ότι λαμβάνουν τη μέγιστη ανεκτή δόση Στατίνης, προσθέτουμε Εζετιμίμπη (π.χ. Ezetrol).

Σε όσους είναι πολύ υψηλού κινδύνου*, αν με τη διπλή θεραπεία (Στατίνη +Εζετιμίμπη) δεν μειωθεί η LDL < 70 mg/dL, προσθέτουμε επιπλέον και αναστολέα του ενζύμου PCSK9 (τριπλή θεραπεία).

 https://www.ahajournals.org/doi/pdf/10.1161/CIR.0000000000000624

Η ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΗ ΑΣΠΙΡΙΝΗ ΣΤΟΥΣ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟΥΣ

Βάσει της μελέτης ASCEND, το όφελος είναι περίπου ίδιο με τον κίνδυνο. Έτσι η σύσταση της ADA 2019, είναι ότι αν ο καρδιαγγειακός κίνδυνος είναι μεγάλος και ο κίνδυνος αιμορραγίας μικρός, πιθανώς μπορεί να χορηγηθεί προληπτική Ασπιρίνη (75–162 mg/ημέρα), όχι όμως σε ηλικιωμένους.

http://care.diabetesjournals.org/content/42/Supplement_1/S103

Μελέτη ASCEND: Όσον αφορά την προληπτική χορήγηση Ασπιρίνης σε Διαβητικούς > 40 ετών (μέσος όρος 63 ετών), μετά από 7.4 χρόνια τα σοβαρά καρδιαγγειακά επεισόδια (έμφραγμα, εγκεφαλικό, θάνατος από αυτά) μειώθηκαν κατά 1.1% (8.5% vs 9.6%) συγκριτικά με ψευδοφάρμακο (απόλυτη μείωση) αλλά αυξήθηκαν οι σοβαρές αιμορραγίες κατά 0.9% (4.1% vs 3.2%) συγκριτικά με ψευδοφάρμακο (απόλυτη αύξηση).

https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMoa1804988

Για τη θεραπεία του Προδιαβήτη δες το άρθρο ο ΠΡΟΔΙΑΒΗΤΗΣ

(Ο προ-διαβήτης θεωρείται παράγοντας κινδύνου για Σ.Δ. και καρδιαγγειακές νόσους.

Η ADA συνιστά απώλεια βάρους τουλάχιστον 7% και άσκηση.

Αν δε ο δείκτης μάζας σώματος είναι μεγαλύτερος από 35 (κιλά δια το τετράγωνο του ύψους, σε μέτρα) ή η ηλικία είναι μικρότερη από 60 ετών πιθανώς πρέπει να χορηγηθεί και Μetformine.)

### Τελικά είναι φανερό ότι ο Σακχαρώδης Διαβήτης είναι στην ουσία νόσος του αυξημένου φαγητού και της καθιστικής ζωής, οπότε σε ανθρώπους με θέληση είναι ευκολότερο να ρυθμιστεί. Αλλιώς αναμένεται στο μέλλον να εξελιχθεί σε επιδημία, στις δυτικού τύπου κοινωνίες.

Βιβλιογραφία:

• https://care.diabetesjournals.org/content/diacare/suppl/2019/12/20/43.Supplement_1.DC1/Standards_of_Care_2020.pdf
• http://care.diabetesjournals.org/content/40/Supplement_1/S64
• http://professional.diabetes.org/sites/professional.diabetes.org/files/media/dc_40_s1_final.pdf
• http://www.ndei.org/uploadedFiles/Common/NDEI/Treatment_Guidelines/ADA%202015%20Summary%20PDF.pdf
• http://eurheartj.oxfordjournals.org/content/ehj/34/39/3035.full.pdf
• The American Journal of Clinical Nutrition,2002, International table of glycemic index and load values. /on line: ajcn.nutrition.org/content/76/1/5.full.pdf
• Ελληνική Διαβητολογική Εταιρία, 2013. Οδηγός διατροφής για τη ρύθμιση του Διαβήτη. gr/wp-content/uploads/2013/diatrofi.pdf