Η πρωτεΐνη ANGPTL3, που παράγεται στο ήπαρ, δημιουργήθηκε από τη φύση – το Θεό, για να μπορούμε να επιβιώνουμε σε περιόδους πείνας.

Έτσι σε περιόδους που υπάρχει τροφή, με τη βοήθεια της ANGPTL3, η τροφή αποθηκεύεται σαν λίπος – ενέργεια, για τις περιόδους που δεν θα υπάρχει τροφή.

Η αποθήκευση της τροφής γίνεται επειδή η ANGPTL3 αναστέλλει λιπολυτικά ένζυμα, τη λιποπρωτεινική λιπάση (LPL) και τη ενδοθηλιακή λιπάση (EL).

[Η Λιποπρωτεϊνική Λιπάση (LPL) αφαιρεί τα Τριγλυκερίδια από τα Χυλομικρά (και προσφέρει τα λιπαρά οξέα τους στον λιπώδη ιστό για αποθήκευση) και από τις πολύ χαμηλής πυκνότητας λιποπρωτεΐνες –VLDL (και προσφέρει τα λιπαρά οξέα τους στην καρδιά και τους μυς για άμεση χρήση). Αυτή παράγεται σ’ αυτούς τους ιστούς.

https://www.mdpi.com/2077-0383/13/17/5229

H Ενδοθηλιακή Λιπάση (EL) δρα με παρόμοιο τρόπο με την LPL, αλλά κυρίως και επιπλέον διασπά τα Φοσφωλιπίδια στα σωματίδια των HDL, οπότε προκαλεί μείωση της HDL στο αίμα. Αυτή παράγεται στα ενδοθηλιακά κύτταρα των αγγείων]

Έτσι με τη δράση της ANGPTL3, δεν αποδομούνται τα Τριγλυκερίδια και συνεπώς και η Χοληστερίνη, αυτά αυξάνονται στο αίμα, και είναι διαθέσιμα για αποθήκευση.

Υπ’ όψιν ότι η εκ γενετής έλλειψη της ANGPTL3 προστατεύει από Στεφανιαία Νόσο.

>> Αν μειώσουμε τη δράση της ANGPTL3 με φάρμακα, αυξάνεται η δραστικότητα των δυο λιπολυτικών ενζύμων, οπότε αυξάνεται η ταχύτητα της μετατροπής των Τριγλυκεριδίων  (VLDL και χυλομικρά), σε ΙDL και αυτής σε LDL Χοληστερίνη. Τελικά αυξάνεται η πρόσληψη της τελευταίας από το ήπαρ, οπότε μειώνονται και οι τρεις αυτές Λιποπρωτείνες στο αίμα.

Όμως μειώνεται επιπλέον ελαφρά και η ΗDL λόγω της δράσης της EL.

Όπως βλέπουμε οι δράσεις αυτές δεν εξαρτώνται από τη λειτουργία του υποδοχέα LDL στα ηπατοκύτταρα.

[Η Λιποπρωτεΐνη a (Lp a) δεν προέρχεται από τον προηγούμενο κύκλο, οπότε δεν μειώνεται όπως οι προηγούμενες 4 λιποπρωτεΐνες]

Σήμερα όμως που πολλοί υπερκαταναλώνουμε φαγητό, η πρωτεΐνη ANGPTL3 βοηθά στη δημιουργία αθηροσκληρωτικών πλακών που οδηγούν σε Έμφραγμα, Εγκεφαλικό, Αποφρακτική αρτηριοπάθεια των κάτω άκρων κλπ.

Έτσι αν αναστείλουμε τη δράση της με φάρμακα, μειώνονται στο αίμα οι Λιποπρωτείνες VLDL (πολύ χαμηλής πυκνότητας) και τα απομεινάρια τους. Αυτό οδηγεί σε μείωση των Τριγλυκεριδίων και της LDL Χοληστερίνης στο αίμα οπότε μειώνεται η δημιουργία αθηροσκληρωτικών πλακών.

Η ΑΝΑΣΤΟΛΗ ΤΗΣ ΠΡΩΤΕΙΝΗΣ ANGPTL3

Η πρωτεΐνη ANGPTL3 μπορεί να ανασταλεί με διάφορες νέες ιατρικές τεχνολογίες:

α) Με μονοκλωνικά αντισώματα: Είναι ήδη εγκεκριμένο το μονοκλωνικό αντίσωμα Evinacumab (Evkeeza) για όσους έχουν Ομόζυγο Οικογενή Υπερχοληστεριναιμία – HoFH (ενδοφλέβια χορήγηση ανά 30 μέρες).

Σε διαδικασία ελέγχου βρίσκεται το ανθρώπινο μονοκλωνικό αντίσωμα LY3475766 κατά του συμπλέγματος ANGPTL3/8 που αναστέλλει μόνο την LPL, οπότε δεν μειώνεται η HDL.

β) Μέσω αδρανοποίησης του mRNA της πρωτεΐνης ANGPTL3:

i) Με τεχνολογία siRNA: Τα Ζodasiran και Solbinsiran.

ii) Με τεχνολογία συμπληρωματικού ολιγονουκλεοτιδίου – ASO: Το Vupanorsen (η Pfizer το διέκοψε).

γ) Με εμβόλιο που οδηγεί το ανοσοποιητικό σύστημα να παράγει αντισώματα που ενώνονται με την πρωτεΐνη ANGPTL3 και εξουδετερώσουν τη δράση της.

δ) Με απ’ ευθείας δράση στο DNA. Αναστέλλεται μόνιμα η παραγωγή λειτουργικής πρωτεΐνης ANGPTL3 μέσω της τεχνολογίας CRISPR/Cas9 με το ενδοφλέβιο CTX310™ που χορηγείται εφ’ άπαξ και μεταβάλλει το γονίδιο ANGPTL3.

Σιγά – σιγά αναπτύσσονται νέες τεχνολογίες – νέα φάρμακα, για να μειώνεται όπου χρειάζεται η LDL Χοληστερίνη και επιπλέον τα απομεινάρια των TRL (triglyceride-rich lipoproteins) ακόμη περισσότερο.

[Τα Τριγλυκερίδια  μεταφέρονται στο πλάσμα με τις TRL (triglyceride-rich lipoproteins). Αυτές είναι κυρίως οι VLDLs (very-low-density lipoproteins) και σε μικρότερο βαθμό οι IDLs (intermediate-density lipoproteins)]

>> Πρόσφατα βρέθηκε ότι το όφελος από τη μείωση της ANGPTL3 είναι μεγαλύτερο από τη μείωση της APOC3 πρωτεΐνης.

https://www.atherosclerosis-journal.com/article/S0021-9150(25)01369-3/fulltext

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

https://e-jla.org/DOIx.php?id=10.12997/jla.2025.14.e35

https://www.acc.org/Latest-in-Cardiology/Articles/2025/05/27/10/55/Emerging-Gene-Therapies-For-Familial-Hypercholesterolemia

https://www.jacc.org/doi/10.1016/j.jacc.2017.02.030

https://www.cambridge.org/core/journals/expert-reviews-in-molecular-medicine/article/advancing-crispr-genome-editing-into-gene-therapy-clinical-trials-progress-and-future-prospects/75DB28FCC5D678AF1EBE1D94639BA3C6

Η Βιταμίνη Β3 (Νιασίνη) είναι μια υδατοδιαλυτή βιταμίνη (σε μορφή Νικοτινικού οξέως και Νικοτιναμίδης), απαραίτητη για το ανθρώπινο σώμα.

# Η Βιταμίνη Β3 (Νιασίνη), σαν Νικοτινικό οξύ, πέρα από βιταμίνη είναι και φάρμακο (π.χ. ΝIACIN Ι.Φ.Ε.Τ. 50 mg), που σε μεγάλες – φαρμακολογικές δόσεις (π.χ. 2 γραμμαρίων) αυξάνει την HDL χοληστερίνη και μειώνει την LDL Χοληστερίνη, μειώνει τα Τριγλυκερίδια και μειώνει τη Λιποπρωτείνη α ή Lp(a), ωφελώντας σε μείωση των καρδιαγγειακών επεισοδίων (έμφραγμα, εγκεφαλικό).

Δυστυχώς η Νικοτιναμίδη και η inositol hexanicotinate δεν προκαλεί ωφέλιμες δράσεις στα λιπίδια (!) παρ’ όλο που σαν βιταμίνες έχουν την ίδια αποτελεσματικότητα με το Νικοτινικό οξύ.

Πάντως η χορήγηση του Νικοτινικού οξέως μαζί με Στατίνη, δεν βρέθηκε να ωφελεί περισσότερο από τη Στατίνη μόνη της.

# Η Νιασίνη είναι πρόδρομη βιταμίνη που μετατρέπεται στο σώμα στις ενεργές μορφές της, το NAD (Νicotinamide Αdenine Dinucleotide) και το παράγωγο του, το NADP (NAD Phosphate).

Επιπλέον η Τρυπτοφάνη (απαραίτητο αμινοξύ) μετατρέπεται σε NAD (60 mg Τρυπτοφάνης δημιουργούν 1 mg NAD), συνεπώς και αυτή είναι πρόδρομη μορφή της NAD και της NADP.

# Το NAD και το NADP χρειάζονται σαν συνένζυμα* σε περισσότερα από 400 (!!) ένζυμα του μεταβολισμού μας.

[*Συνένζυμο = μη πρωτεϊνικό οργανικό μόριο που συμμετέχει μαζί με το (απο)ένζυμο στη διευκόλυνση των βιοχημικών μετατροπών]

Η Νιασίνη βοηθά στην καλή λειτουργία των νευρώνων και καθυστερεί την εκφύλιση τους στο Κεντρικό Νευρικό Σύστημα, βοηθά επίσης στην υγεία του γαστρεντερικού συστήματος και του δέρματος.

Το NAD χρησιμοποιείται κυρίως για τη μετατροπή (καταβολισμό) των υδατανθράκων, λιπών, πρωτεϊνών και αλκοόλ, σε ενέργεια (ΑΤΡ) και επιπλέον για την  ακεραιότητα – επιδιόρθωση του DNA (συνεπώς και στη μείωση της πιθανότητας καρκινογένεσης. Χρειάζεται για την παραγωγή της αντικαρκινικής πρωτεΐνης p53), στον κυτταρικό κύκλο, για τον έλεγχο της έκφρασης των γονιδίων και για την επικοινωνία μεταξύ των κυττάρων.

Το NADP χρησιμοποιείται κυρίως για τη σύνθεση (αναβολισμό) χοληστερίνης, λιπαρών οξέων, στεροειδών ορμονών (π.χ. κορτικοστεροειδών, οιστρογόνων, τεστοστερόνης) και άλλων μακρομορίων και επιπλέον για την αναγέννηση συστατικών του αντιοξειδωτικού συστήματος (και της αποτοξίνωσης).

# Έλλειψη της Νιασίνης παρατηρείται κυρίως σε όσους υποσιτίζονται (ιδίως σε μείωση λήψης ζωικής πρωτεΐνης), σε χρόνιο αλκολισμό, σε σύνδρομο δυσαπορρόφησης (π.χ. Νόσος Crohn), σε μειωμένη απορρόφηση Τρυπτοφάνης (π.χ. νόσος Hartnup ), σε μειωμένη μετατροπή της Τρυπτοφάνης σε NAD αν υπάρχει έλλειψη βιταμίνης Β6 ή βιταμίνης Β2 ή Σιδήρου, σε Καρκινοειδές σύνδρομο, σε παρατεταμένη λήψη Ισονιαζίδης (για φυματίωση), Αζαθειοπρίνης, ή 5-fluorouracil για καρκίνο, σε λήψη Λεβοντόπα / Καρβιντόπα (Sinemet) για νόσο Πάρκινσον, σε ανθρώπους που υποβάλλονται σε αιμοκάθαρση κλπ.

# Επιθυμητή τιμή της Lp (a) είναι η < 30mg/dL (ή < 62-75 nmol/l ). Άλλοι θεωρούν ότι το όριο πρέπει να είναι < 50 mg/dL (ή < 100-125 nmol/l ).

# Τα συμπτώματα από την έλλειψη της Νιασίνης, αφορούν κυρίως σε φωτοευαίσθητη δερματίτιδα, σε συμπτώματα του γαστρεντερικού (γλωσσίτιδα, εμετοί, κοιλιακός πόνος, διάρροια κλπ.) και σε νευρολογικά συμπτώματα (πονοκέφαλοι, κατάθλιψη, απάθεια, απώλεια μνήμης κλπ.), αναιμία κλπ.

Το τελικό στάδιο της έλλειψης της Νιασίνης λέγεται Πελάγρα και μπορεί να οδηγήσει σε θάνατο, αν δεν αντιμετωπιστεί.

# Η Νιασίνη του αίματος δεν αντικατοπτρίζει αξιόπιστα τη Νιασίνη του αίματος. Έτσι προτιμάται η μέτρηση των μεθυλιωμένων μεταβολιτών της στα ούρα 24ώρου (τιμή > 17.5 micromol/24ωρο δείχνει επάρκεια της βιταμίνης και τιμή < 5.8 micromol/24ωρο δείχνει ανεπάρκεια της).

Άλλη μέθοδος που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για εύρεση μειωμένης Νιασίνης στο σώμα είναι η μείωση της σχέσης του NAD προς το παράγωγο του NADP. Το NAD μειώνεται ενώ το παράγωγο του NADP παραμένει σχετικά αμετάβλητο σε μείωση της Νιασίνης στο σώμα.

# Από τα εξής κυρίως τρόφιμα προκύπτουν οι δραστικές μορφές NAD και NADP: Διατροφική Μαγιά, μοσχαρίσιο συκώτι, κοτόπουλο, γαλοπούλα (περιέχει Τρυπτοφάνη), τόνο, σολωμό, γαύρο, σκουμπρί, μοσχάρι, ψαρονέφρι, καστανό ρύζι, φιστίκια, όσπρια κλπ. Επιπλέον από τα εμπλουτισμένα προϊόντα (π.χ. δημητριακά).

Μικρότερες ποσότητες προκύπτουν από τα εξής: Πατάτες, φακές, ηλιόσποροι, κολοκυθόσποροι, μανιτάρια, αρακάς, αβοκάντο, καφές, τσάι, καστανό ρύζι, ταχίνι, ντομάτες κλπ.

# Η συνιστώμενη συνήθης ημερήσια δόση (RDI) της βιταμίνης Β3 (Νιασίνης), σε mg για υγιείς ανθρώπους > 4 ετών είναι 16 mg.

[< 1 έτους: 4 mg / 1-4 ετών: 6 mg / εγκυμονούσες και θηλάζουσες: 18 mg]

# Η μέγιστη καθημερινή επιτρεπόμενη δόση (UL) της βιταμίνης Β3 (Νιασίνης), δεν πρέπει να ξεπερνά τα 35 mg για τους > 18 ετών.

Αυτή είναι η δόση για αποτροπή δερματικής αγγειοδιαστολής με αίσθημα καψίματος ή Flushing, που όμως είναι ακίνδυνο.

Το flushing οφείλεται στο ότι το Νικοτινικό οξύ, προκαλεί παραγωγή της προσταγλανδίνης D2, και Σεροτονίνης που δημιουργεί τη διαστολή των αγγείων.

Η συγχορήγηση του Νικοτινικού οξέως με Laropiprant (ανταγωνιστής του υποδοχέα της προσταγλανδίνης D2) εμποδίζει το flushing. Επίσης η χορήγηση Ασπιρίνης μισή ώρα πριν, εμποδίζει το flushing.

Επιπλέον σκευάσματα που περιέχουν inositol hexanicotinate ή Νικοτιναμίδη δεν προκαλούν flushing (όμως αυτά δεν είναι αποτελεσματικά για δράση στα λιπίδια). 

# Η συγχορήγηση Νικοτινικού οξέως και ορισμένων φαρμάκων, όπως Στατίνης, Χολεστηραμίνης, Γεμφιμπροζίλης, αυξάνει τον κίνδυνο μυοπάθειας.

Η συγχορήγηση Νικοτινικού οξέως και Παρακεταμόλης, Αμιοδαρόνης, Καρβαμαζεπίνης, αυξάνει τον κίνδυνο ηπατοτοξικότητας.

Η χορήγηση Νικοτινικού οξέως σε μεγάλες δόσεις μπορεί να αυξήσει το ουρικό οξύ (μειώνει την αποβολή του), να προκαλέσει υπόταση, να αυξήσει τον κίνδυνο Σακχαρώδους Διαβήτη, να προκαλέσει οίδημα αμφιβληστροειδούς, έλκος στομάχου, θρομβοκυτοπενία (συνεπώς μπορεί να αυξήσει τη δράση αντιαιμοπεταλιακών και αντιπηκτικών φαρμάκων), αρρυθμίες κλπ.

Υπ’ όψιν ότι η Νιασίνη σε φαρμακολογικές δόσεις, απαγορεύεται στο πρώτο τρίμηνο της εγκυμοσύνης.

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

https://ods.od.nih.gov/factsheets/Niacin-HealthProfessional/

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6412771/

Ενημερώθηκε στις 20/12/2019

Πριν λίγες μέρες (16/12/2019) η Αμερικανική Καρδιολογική Εταιρία (AHA) ανακοίνωσε συμβουλές για τη χοληστερίνη της διατροφής, τα αυγά και τον καρδιαγγειακό κίνδυνο.

Dietary Cholesterol and Cardiovascular Risk. A Science Advisory From the American Heart Association

https://www.ahajournals.org/doi/pdf/10.1161/CIR.0000000000000743

ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΡΟΚΟ ΤΟΥ ΑΥΓΟΥ (δες πιο κάτω)

# Στον υγιή πληθυσμό, η Αμερικανική Καρδιολογική Εταιρία (ΑΗΑ), συνιστά μέχρι 7 κρόκους ανά εβδομάδα.

# Για όσους όμως έχουν Υπερχοληστεριναιμία, Στεφανιαία νόσο, Αγγειακό Εγκεφαλικό Επεισόδιο,  Στένωση καρωτίδων, Αποφρακτική αρτηριοπάθεια κάτω άκρων ή Σ. Διαβήτη ή Καρδιακή ανεπάρκεια, επιτρέπονται μέχρι 3 κρόκοι ανά εβδομάδα.

# Για όσους είναι χορτοφάγοι ή είναι μεγαλύτερης ηλικίας με φυσιολογική χοληστερίνη επιτρέπονται μέχρι 2 κρόκοι/ημέρα.

ΑΥΓΑ ΚΑΙ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΣ ΚΙΝΔΥΝΟΣ

### Γενικά τα αυγά ΔΕΝ σχετίζονται με αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο.

Όσον αφορά τα ισχαιμικά εγκεφαλικά είτε δεν αυξάνουν τον κίνδυνο (είτε και τον μειώνουν, σε δόση > 7 αυγά/εβδομάδα).

Όσον αφορά τα εμφράγματα, δεν αυξάνουν τον κίνδυνο.

# Αν αντικατασταθούν δε οι θερμίδες από το κόκκινο κρέας (του χοιρινού συμπεριλαμβανομένου) και από το επεξεργασμένο κρέας με ίσες θερμίδες από αυγά (ή λιπαρά ψάρια ή τυρί με λίγα λιπαρά ή γιαούρτι με λίγα λιπαρά),  μειώνεται ο κίνδυνος κατά 20% περίπου,

Η ΥΓΙΕΙΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ

Παραδείγματα πολύ καλής δίαιτας είναι η παλιά Κρητική Μεσογειακή Δίαιτα,  η Χορτοφαγική δίαιτα (με λήψη επιπλέον βιταμίνης Β12) και η εκκλησιαστική νηστεία.

# Μεγάλης σημασίας είναι η ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΗ των κεκορεσμένων ζωικών ΛΙΠΩΝ, ΜΕ φυτικά λάδια και κυρίως με ελαιόλαδο.

# ΑΥΞΑΝΟΥΜΕ την κατανάλωση θαλασσινών (ιδίως λιπαρών ψαριών / Ω-3 λιπαρά), μη αμυλωδών λαχανικών, φρούτων (αντιοξειδωτικά και φυτικές ίνες), οσπρίων, σπόρων όπως π.χ. κολοκυθόσπορων (άψητων και ανάλατων), γαλακτοκομικών με λίγα λιπαρά και χρησιμοποιούμε αναποφλοίωτα  δημητριακά και ρύζι και πουλερικά χωρίς πέτσα.

Το ελαιόλαδο και τα μη τροπικά λάδια σε υγρή μορφή, η μαγιονέζα και τα αυγά και οι ξηροί καρποί (άψητοι και ανάλατοι) συστήνονται σε μέτριες ποσότητες για να μην αυξηθεί το σωματικό βάρος.

# Επίσης πρέπει να ΜΕΙΩΘΕΙ ΣΤΟ ΕΛΑΧΙΣΤΟ  η κατανάλωση: α) ΚΕΚΟΡΕΣΜΕΝΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ (βρίσκονται στο μοσχάρι, αρνί, χοιρινό, πέτσα πουλερικών, τυρί και στα υπόλοιπα πλήρη γαλακτοκομικά, στο βούτυρο, σε ορισμένα τροπικά λάδια όπως coconut oil, palm oil κλπ) και β) “εξευγενισμένων” απλών υδατανθράκων.

# Επιπλέον πρέπει να μηδενιστεί η κατανάλωση ΤΡΑΝΣ ΛΙΠΑΡΩΝ (κυρίως τα μερικώς υδρογονωμένα στερεοποιημένα λάδια). Τα τρανς λιπαρά πέρα από την αύξηση της LDL («κακή») προκαλούν και μείωση της HDL («καλή») χοληστερίνης.

Υπ’ όψιν ότι πολλά ΕΤΟΙΜΑ τρόφιμα όπως σνακς, τηγανιτά, κέικς, μπισκότα, πάστες, πίτες, κράκερς, ντόνατς, κρουασάνς, κλπ. περιέχουν τρανς και κεκορεσμένα λιπαρά, γι’ αυτό πρέπει να ελέγχουμε την ετικέτα τους. Τα τηγανητά (κυρίως έξω από το σπίτι) περιέχουν συνήθως τρανς λιπαρά γι’ το πρέπει να αποφεύγονται.

# Η Χοληστερίνη στη διατροφή πρέπει να είναι <300 mg/ημέρα ιδίως σε όσους έχουν αυξημένη LDL.

ΛΙΓΑ ΓΙΑ ΤΗ ΧΟΛΗΣΤΕΡΙΝΗ

Η Χοληστερίνη (είδος λιπιδίου) είναι φίλος αν κυκλοφορεί στο αίμα σε χαμηλά επίπεδα, γιατί χρειάζεται για την καλή λειτουργία του οργανισμού και εχθρός αν κυκλοφορεί στο αίμα σε αυξημένες τιμές, γιατί δημιουργεί αθηρωματικές πλάκες στις αρτηρίες της καρδιάς που οδηγούν σε έμφραγμα.

Η χοληστερίνη χρειάζεται κυρίως για την κατασκευή και καλή λειτουργία της μεμβράνης που περιβάλλει τα κύτταρα μας και για την παραγωγή ορμονών όπως ανδρογόνων και οιστρογόνων, κορτιζόνης, αλδοστερόνης. Eπίσης χρειάζεται για την παραγωγή βιταμίνης D, για την παραγωγή χολής, για το σχηματισμό νευρικών κυττάρων κ.λ.π.

Η χοληστερίνη που κυκλοφορεί στο αίμα μας, προέρχεται σε μικρό μόνο ποσοστό, περίπου 20%, από τα φαγητά. Το υπόλοιπο 80% παράγεται από τα κύτταρα του ήπατος.

Η ενδογενής χοληστερίνη συντίθεται από όλα τα κύτταρα αλλά κυρίως στο ήπαρ, το έντερο και τα όργανα αναπαραγωγής.

Όλα τα κύτταρα μας παράγουν χοληστερίνη για τις ανάγκες τους, αλλά μόνο τα κύτταρα του ήπατος παράγουν επιπλέον χοληστερίνη από αυτήν που χρειάζονται.

Η χοληστερίνη (από το ήπαρ και το φαγητό) δεν μπορεί να κυκλοφορήσει στο αίμα μόνη της, έτσι κυκλοφορεί συνδεδεμένη σε λιποπρωτεΐνες σε 5 μορφές (χυλομικρά, VLDL, IDL, LDL και HDL).

Οι σπουδαιότερες από αυτές είναι η “καλή” χοληστερίνη ή HDL και η “κακή” χοληστερίνη ή LDL.

Οι Λιποπρωτεΐνες είναι σωματίδια, κυρίως σφαιρικά, που αποτελούνται από Χοληστερίνη (ελεύθερη και εστεροποιημένη), Τριγλυκερίδια, Φωσφολιπίδια και Πρωτεΐνες (Απo-πρωτεΐνες).

Η LDL εισχωρεί κάτω από το ενδοθήλιο των αγγείων (μαζί με τις άλλες που προέρχονται από το ήπαρ) και δημιουργεί τις αθηρωματικές πλάκες.

Cholesterol plaque in artery

Η HDL χοληστερίνη είναι αυτή που απομακρύνεται από τις αθηρωματικές πλάκες και επιστρέφει στο ήπαρ (αντίστροφη μεταφορά χοληστερίνης).

Επίσης από το ήπαρ παράγεται η Λιποπρωτεΐνη α (Lp a) που είναι περισσότερο επιβλαβής από την LDL χοληστερίνη (πέρα από τη δημιουργία αθηρωματικών πλακών, αυξάνει επιπλέον τη δημιουργία θρόμβων).

Κυρίως η αυξημένη LDL Χοληστερίνη στο αίμα δημιουργεί τα εμφράγματα (θανατηφόρα και μη), συνεπώς η μείωση της τα μειώνει.

Έχει υπολογιστεί ότι κάθε 38 mg/dL μείωσης της LDL σχετίζεται 20 – 25% μείωση της καρδιακής θνητότητας και των μη θανατηφόρων εμφραγμάτων.

# Για πολλά χρόνια πιστευόταν ότι η χοληστερίνη της διατροφής αυξάνει τη χοληστερίνη του αίματος (Η χοληστερίνη υπάρχει σε ζωικά τρόφιμα όπως στα κρέατα στους κρόκους των αυγών, στα τυριά, στα πλήρη γαλακτοκομικά, στα εντόσθια και ιδίως στο μυαλό, στα θαλασσινά).

Φαίνεται όμως ότι η αύξηση της χοληστερίνης του αίματος γινόταν λόγω της συνύπαρξης στα ίδια τρόφιμα κεκορεσμένων λιπών και χοληστερίνης.

[Για παράδειγμα ανά 100 γραμμάρια τροφίμου:

Το Μοσχάρι έχει 99 mg Χοληστερίνης (ΧΟΛ) και 29.5 γρ. Κεκορεσμένων λιπαρών (SFA). Αντίστοιχα το Τυρί έχει 107 mg ΧΟΛ και 19.6 γρ. SFA, το κοτόπουλο (μαζί με την πέτσα) έχει 101 mg ΧΟΛ και 4.3 γρ. SFA, το βούτυρο έχει 214 mg ΧΟΛ και 50 γρ. SFA, οι γαρίδες έχουν 124 mg ΧΟΛ και 0 γρ. SFA και τα 2 αυγά (100 γραμμάρια) έχουν 370 mg ΧΟΛ και 3.1 γρ. SFA.]

Τα θαλασσινά (ιδίως οι γαρίδες) και τα αυγά είναι εξαιρέσεις, περιέχουν σχεδόν μόνο χοληστερίνη με ελάχιστα κεκορεσμένα λίπη.

[Ανά 100 γραμμάρια άψητα: Χοληστερίνη, σε mg / Κεκορεσμένα λίπη, σε gr

Γαρίδα: 150/0,  Καλαμάρι: 233/0.36,  Σουπιά: 110/0.2,  Χταπόδι: 45/0.2,  Μύδια: 47/1.2

Πηγή: Αμερικανική Κυβέρνηση: https://fdc.nal.usda.gov/fdc-app.html#/food-search]

Στα 2/3 των ανθρώπων η κατανάλωση φαγητών με χοληστερίνη (διατροφική) προκαλεί μείωση της απορρόφησης χοληστερίνης από το έντερο, μείωση της παραγωγής χοληστερίνης από το ήπαρ (ενδογενής) και αύξηση της αποβολή της μέσω της χολής, οπότε δεν υπάρχει μεταβολή της ολικής χοληστερίνης, της  LDL και της HDL στο αίμα.

Στο υπόλοιπο 1/3 των ανθρώπων, αυξάνονται ελαφρά τόσο η LDL όσο και η HDL στο αίμα όμως ο  λόγος LDL/HDL (δείκτης δημιουργίας αθηρωματικών πλακών) παραμένει σχεδόν αμετάβλητος.

Γνωρίζουμε ότι η χοληστερίνη της διατροφής δεν είναι όσο επιβλαβής θεωρούνταν παλιότερα.

ΤΑ ΑΥΓΑ

Τα αυγά και οι γαρίδες όπως αναφέρθηκε πιο πάνω, έχουν μόνο Χοληστερίνη, με ελάχιστα κεκορεσμένα λιπαρά και υπάγονται στις πρωτεΐνες (Αμερικανικές οδηγίες).

Σε ένα μεσαίο αυγό (περίπου 50 γραμμαρίων) υπάρχουν περίπου 70 θερμίδες, 175 mg χοληστερίνης και λιγότερο από 2 γραμμάρια κεκορεσμένου λίπους.

Το αυγό στο ασπράδι του περιέχει υψηλής αξίας πρωτεΐνη στον δε κρόκο του περιέχει Χολίνη (χρειάζεται για τον μεταβολισμό και τους μυς), βιταμίνες D, Α και Β12, Lutein και Zeaxanthin  (θεωρούνται καλές για μάτια) Σελήνιο κλπ.

[Για τα ασπράδια χωρίς τον κρόκο, το όριο κατανάλωσης είναι όσο επιτρέπεται για τις πρωτεΐνες αν δεν γίνει κατανάλωση άλλης μορφής πρωτεϊνών.

Για παράδειγμα αν επιτρέπεται κατανάλωση 2000 θερμίδων, το 15% των ολικών θερμίδων από πρωτεΐνες = περίπου 300 θερμίδες = 75 γραμμάρια πρωτεΐνης/ ημέρα (1 γραμμάριο καθαρής πρωτείνης = 4 θερμίδες).

Το μέτριο αυγό περιέχει περίπου 3.5 γραμμάρια πρωτεΐνης στο ασπράδι και περίπου 2.5 γραμμάρια στον κρόκο. Έτσι αν δεν γίνει κατανάλωση άλλων πρωτεϊνών, επιτρέπονται μέχρι 15 ασπράδια και ένας κρόκος τη μέρα.

 Κατά μέσο όρο οι θερμίδες που χρειάζονται ημερησίως όσοι Άντρες δεν ασκούνται πολύ, είναι περίπου 2300 αν είναι 30 ως 50 ετών και 2100 αν είναι πάνω από 50 ετών. Οι αντίστοιχες θερμίδες για τις Γυναίκες είναι περίπου 1800 και 1600.

Ένα εργαλείο στο διαδίκτυο βοηθά να υπολογιστούν οι ανάγκες σε θερμίδες, ανάλογα με την ηλικία το ύψος και το βάρος:

https://www.calculator.net/calorie-calculator.html# (Πατούμε το Metric Units)]

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

https://academic.oup.com/eurheartj/advance-article/doi/10.1093/eurheartj/ehz455/5556353#165442471

https://www.ahajournals.org/doi/pdf/10.1161/CIR.0000000000000678

https://academic.oup.com/ajcn/article/87/4/964/4633437

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6024687/

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/28146063/

https://www.canadianjournalofdiabetes.com/article/S1499-2671(16)30562-7/fulltext

https://www.nature.com/articles/ejcn2017153

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/30280988

https://www.mdpi.com/2072-6643/9/2/89/htm

https://www.mdpi.com/2072-6643/10/6/780/htm

Ενημερώθηκε στις 14/9/2019

Η HDL ΧΟΛΗΣΤΕΡΙΝΗ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ

Οι Λιποπρωτεΐνες ΗDL είναι τα οχήματα μεταφοράς Χοληστερίνης από τα μακροφάγα κύτταρα των αθηρωματικών πλακών των αρτηριών (και από άλλα κύτταρα που έχουν περίσσευμα χοληστερίνης), προς το ήπαρ, για αποβολή μέσω της χολής ή επαναχρησιμοποίηση.

H διαδικασία αυτή λέγεται αντίστροφη μεταφορά χοληστερίνης (reverse cholesterol transport- RCT).

# Οι Λιποπρωτεΐνες ΗDL προστατεύουν από Καρδιαγγειακές παθήσεις, γι’ αυτό η Χοληστερίνη που υπάρχει σ’ αυτές, θεωρείται “καλή” Χοληστερίνη.

ΛΙΓΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ 

Τα Τριγλυκερίδια, όπως και η Χοληστερίνη, δεν μπορούν να κυκλοφορήσουν στο αίμα στη μορφή που είναι, έτσι κυκλοφορούν συνδεδεμένα με απολιποπρωτεΐνες  κυρίως σε 5 μορφές Λιποπρωτεϊνών (Χυλομικρά, VLDL, IDL, LDL και HDL).]

Οι Λιποπρωτεΐνες χρησιμεύουν: 1) για τη μεταφορά των Τριγλυκεριδίων από το λεπτό έντερο και το ήπαρ στους μυς για ενέργεια και 2) για τη μεταφορά της Χοληστερίνης από το ήπαρ στα κύτταρα, όπου χρησιμοποιείται σαν δομικό υλικό για την κατασκευή των μεμβρανών τους (εξωτερικής και εσωτερικών), για τη σύνθεση ορισμένων ορμονών και για τη δημιουργία χολικών οξέων.

η  λιποπρωτεΐνη LDL (“κακή” Χοληστερίνη) δημιουργεί τις αθηρωματικές πλάκες που προκαλούν στενώσεις στις αρτηρίες και μείωση της ροής του αίματος μετά.

Γνωρίζουμε ότι αν η τιμή της HDL Χοληστερίνης είναι χαμηλή (περίπου κάτω από 40 mg/dL στους Άντρες και κάτω από 45-50 mg/dL στις Γυναίκες) υπάρχει αυξημένος κίνδυνος πρόωρης αθηροσκλήρωσης (αποφρακτικής αρτηριοπάθειας κάτω άκρων, στένωσης καρωτίδων κλπ.) και Καρδιαγγειακών επεισοδίων (π.χ. έμφραγμα, ισχαιμικό εγκεφαλικό κλπ).

Εννοείται ότι όσο χαμηλότερη είναι η τιμή της τόσο μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος. Αντίθετα αν η τιμή της είναι ψηλή (περίπου πάνω από 60-65 mg/dL) μειώνεται ο κίνδυνος για Καρδιαγγειακά επεισόδια.

[Όμως πολύ ψηλές τιμές HDL (π.χ. σε Άντρες με τιμές > 116 mg/dl, σε γυναίκες με τιμές > 135 mg/dl) ενδεχομένως μπορεί να μην είναι αντι-αθηρογόνες ή και να αυξάνουν ακόμη και την γενική θνητότητα  αν δυσλειτουργεί η HDL.]

## Υπ’ όψιν ότι τα σωματίδια HDL έχουν και άλλες ωφέλιμες δράσεις, όπως αντιοξειδωτικές, αντιφλεγμονώδεις, αντιαιμοπεταλιακές, αντιπηκτικές, αγγειοδιασταλτικές κ.λ.π.

## Υπάρχουν πολλές μορφές των σωματιδίων ΗDL κυρίως ανάλογα με την περιεκτικότητα τους σε χοληστερίνη (ελεύθερη και εστεροποιημένη).

## Μεγαλύτερη σημασία για τη μείωση της αθηροσκληρωτικής πλάκας έχει η ικανότητα αφαίρεσης χοληστερίνης (cholesterol efflux capacity ή CEC) από την apoA-I και λιγότερο από τις υπόλοιπες μορφές HDL μέσα από τα μακροφάγα και αφρώδη κύτταρα της πλάκας και μικρότερη σημασία έχει η ποσότητα της ΗDL Χοληστερίνης στο αίμα (η ποιότητα αντί της ποσότητας).

Ο λόγος είναι ότι ικανότητα για αφαίρεση χοληστερίνης από τα μακροφάγα της αθηρωματικής πλάκας, έχουν μόνο οι δισκοειδείς μορφές των HDL, η apoA-I (προέρχονται από το ήπαρ και το έντερο), που δεν έχει Χοληστερίνη και η προ-β2 HDL που έχει Χοληστερίνη σε μικρή ποσότητα.

# Τα σωματίδια της λιποπρωτεΐνης HDL ξεκινούν τη ζωή τους από το ήπαρ σαν δίσκοι apoA-I χωρίς χοληστερίνη.

Τα σωματίδια της apoA-I μπαίνουν στα μακροφάγα και τα αφρώδη κύτταρα των αθηρωματικών πλακών (απ’ όπου παραλαμβάνουν οξειδωμένη Χοληστερίνη) και εξέρχονται σαν προ-β2 HDL σωματίδια με λίγη ποσότητα Χοληστερίνης.

Τα σωματίδια προ-β2 HDL αρχίζουν να αποκτούν σφαιρικό σχήμα με το γέμισμα τους με επιπλέον Χοληστερίνη και μετατρέπονται στα πιο ώριμα HDL α3 και στη συνέχεια στα ΗDL α2.

Τελικά η εστεροποιημένη Χοληστερίνη από τα σωματίδια ΗDL α2 αφαιρείται στο ήπαρ για να αποβληθεί μέσω της χολής και των κοπράνων ή για να ξαναχρησιμοποιηθεί όπου χρειάζεται.

(Λεπτομέρειες για την αντίστροφη μεταφορά χοληστερίνης υπάρχουν πιο κάτω)

ΠΩΣ ΑΥΞΑΝΕΤΑΙ Η ΧΑΜΗΛΗ HDL ΧΩΡΙΣ ΦΑΡΜΑΚΑ ?

Αν η HDL Χοληστερίνη είναι χαμηλή δυστυχώς για να την αυξήσουμε δεν έχουμε προς το παρόν κάτι αξιόλογο από φάρμακα εκτός ίσως του Νικοτινικού οξέως, οπότε μας μένουν οι Υγεινοδιαιτητικές αλλαγές.

Αυτές είναι κυρίως:

1) η αποφυγή των trans λιπαρών γιατί μειώνουν την HDL (υδρογονωμένα μερικώς ή ολικώς φυτικά λάδια, οπότε αυτά στερεοποιούνται)

2) η απώλεια σωματικού βάρους (για να φτάσουν τα κιλά στον αριθμό που προκύπτει από τον πολλαπλασιασμό του 25 με το ύψος επί το ύψος, εκφρασμένα σε μέτρα. π.χ. για ύψος 1.70, πολλαπλασιάζουμε 25 χ 1.7 χ 1.7)

3) η αύξηση του βαδίσματος (πάνω από 20 χιλιόμετρα την βδομάδα)

4) η διακοπή του καπνίσματος

5) η λήψη μικρής ποσότητας κρασιού (π.χ. μέχρι 3 ποτηράκια ημερησίως για του άντρες και μέχρι 2 για τις γυναίκες)

Τα Μούρα και το κόκκινο κρασί αυξάνουν τους μεταφορείς ABCA1 and ABCG1 (δες πιο κάτω) μέσω της πολυφαινόλης Cy-3-G που περιέχουν και μέσω μείωσης του miR-10b.

6) η μείωση της λήψης υδατανθράκων. Από αυτούς προτιμούμε όσους έχουν πολλές φυτικές ίνες και μικρό γλυκαιμικό δείκτη. Καταναλώνουμε αναψυκτικά χωρίς ζάχαρη.

ΦΑΡΜΑΚΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΥΞΗΣΗ ΤΗΣ HDL ΧΟΛΗΣΤΕΡΙΝΗΣ

# Όταν η HDL Χοληστερίνη είναι χαμηλή και ήδη υπάρχει καρδιαγγειακή πάθηση ή άλλοι παράγοντες κινδύνου, μειώνουμε την LDL Χοληστερίνη με Στατίνες, ώστε αφού έχουμε μικρή μόνο αφαίρεση Χοληστερίνης από τις αθηρωματικές πλάκες, να έχουμε και την ελάχιστη δυνατή προσθήκη Χοληστερίνης σ’ αυτές.

# Με τα υπάρχοντα φάρμακα που αυξάνουν την HDL χοληστερίνη, δεν έχει φανεί να μειώνεται ο Καρδιαγγειακός Κίνδυνος.

Οι Στατίνες αυξάνουν την HDL Χοληστερίνη κατά 5-10%.

Οι Φιμπράτες την αυξάνουν κατά 10-15% και μακροχρόνια σε Σ. Διαβητικούς κατά 5%.

Το Νικοτινικό οξύ (Niacin ή Βιταμίνη Β3) αυξάνει την HDL Χοληστερίνη, μέσω αύξησης της παραγωγής από το ήπαρ (και μείωσης της αποδόμησης) της apo A1 και φαίνεται ότι είναι το καλύτερο, προκαλεί όμως ακίνδυνη δερματική αγγειοδιαστολή με αίσθημα καψίματος.

Η Νιασίνη (ή Β3) υπάρχει κυρίως στα εξής: Τόνο, σολωμό, γαύρο, σκουμπρί, κοτόπουλο, γαλοπούλα, ήπαρ, φυστίκια, κολοκυθόσποροι, μανιτάρια, αρακάς, αβοκάντο κλπ.

Όμως σε συγχορήγηση του Νικοτινικού οξέως με Στατίνη και δραστική μείωση της LDL από αυτήν, δεν φάνηκε να προσφέρει επιπλέον οφέλη σε μείωση Καρδιαγγειακών συμβαμάτων.

# Ελπίζουμε μελλοντικά σε πειραματικά φάρμακα όπως το FAMP ή το CSL112 που μοιάζουν με την apoA-I και σε ολιγονουκλεοτίδια εναντίον ορισμένων miRΝΑ (π.χ. κατά του miR-33).

ΟΙ ΑΘΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΠΛΑΚΕΣ ΚΑΙ Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΗΣ HDL ΧΟΛΗΣΤΕΡΙΝΗΣ (RCT), ΓΙΑ ΟΠΟΙΟΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΕΤΑΙ

Η αθηρωματική πλάκα δημιουργείται από την φλεγμονή που προκαλεί η είσοδος LDL χοληστερίνης κάτω από το ενδοθήλιο των αρτηριών και τη μετατροπή της σε οξειδωμένη LDL (ox-LDL).

Η τελευταία θεωρείται εχθρική για τον οργανισμό και έτσι επιστρατεύονται μονοκύτταρα από το αίμα που μετατρέπονται σε μακροφάγα κύτταρα για να “φάνε” την ox-LDL.

Τα μακροφάγα στη συνέχεια είτε θα αποδώσουν την ox LDL στα apo A1 σωματίδια είτε θα μεταναστεύσουν από το αρτηριακό τοίχωμα στους λεμφαδένες.

Όταν η είσοδος της ox-LDL υπερβαίνει την έξοδο της από τα φαγοκύτταρα, αυτά  μετατρέπονται σε αφρώδη κύτταρα, γεμάτα χοληστερίνη.

Tα αφρώδη κύτταρα που έχουν απορροφήσει μεγάλη ποσότητα οx-LDL, διαλύονται-νεκρώνονται (απόπτωση) και δημιουργούν τον λιπώδη πυρήνα της αθηρωματικής πλάκας.

## Όμως ο Θεός πρόβλεψε και τρόπο να αφαιρείται Χοληστερίνη από τις αθηρωματικές πλάκες των αρτηριών:

a) Η διαδικασία ξεκινά με την παραγωγή δίσκων απολιποπρωτεΐνης Α-Ι (apoA-I), χωρίς χοληστερίνη, από το ήπαρ (και το λεπτό έντερο).

b) Τα σωματίδια της apoA-I μπαίνουν στα μακροφάγα / αφρώδη κύτταρα των αθηρωματικών πλακών (απ’ όπου παραλαμβάνουν οξειδωμένη Χοληστερίνη) και εξέρχονται σαν προ- β 2 HDL (ή nascent) σωματίδια με λίγη Χοληστερίνη.

c) Τα σωματίδια προ-β2 HDL αρχίζουν να αποκτούν σφαιρικό σχήμα με το γέμισμα τους με επιπλέον χοληστερίνη (με την παραλαβή και άλλης χοληστερίνης από τα φαγοκύτταρα / αφρώδη κύτταρα και επίσης με τη βοήθεια του ενζύμου LCAT που παράγεται στο ήπαρ) οπότε μετατρέπονται στα πιο ώριμα HDL α3.

d) Τα σωματίδια HDL α3 συνεχίζουν την κυκλοφορία τους στο αίμα και μετατρέπονται στην τελική μορφή τους την HDL α2, αφού παραλάβουν και άλλη χοληστερίνη, από τα φαγοκύτταρα / αφρώδη κύτταρα και από τις λιποπρωτεΐνες apoB 100, μέσω του ενζύμου PLTP.

e) Επιπλέον το ένζυμο CEPT ανταλλάσσει Χοληστερίνη που αφαιρεί από τα σωματίδια ΗDL α2 και α3 και προσθέτει Τριγλυκερίδια σ’ αυτά. (δες πιο κάτω)

f) Τελικά η εστεροποιημένη χοληστερίνη από τα σωματίδια ΗDL α2 αφαιρείται στο ήπαρ, για να αποβληθεί μέσω της χολής στο έντερο και τα κόπρανα ή για να ξαναχρησιμοποιηθεί.

# Επίσης ελεύθερη Χοληστερίνη από όλες τις μορφές HDL, μπορεί να μεταφερθεί κατ’ ευθείαν στο ήπαρ και ένα μικρό ποσοστό κατ’ ευθείαν στο έντερο μέσω των ερυθροκυττάρων.

Structure and Metabolism of Nascent HDL

Η HDL ΧΟΛΗΣΤΕΡΙΝΗ ΕΚΤΕΤΑΜΕΝΑ

Οι Λιποπρωτεΐνες ΗDL είναι τα οχήματα μεταφοράς Χοληστερίνης από τα μακροφάγα κύτταρα των αθηροσκληρωτικών πλακών (και από άλλα κύτταρα που έχουν περίσσευμα χοληστερίνης), προς το ήπαρ (κυρίως) για αποβολή μέσω της χολής ή επαναχρησιμοποίηση.

H διαδικασία αυτή λέγεται αντίστροφη μεταφορά χοληστερίνης (reverse cholesterol transport- RCT).

Οι Λιποπρωτεΐνες ΗDL προστατεύουν από Καρδιαγγειακές παθήσεις, γι’ αυτό η Χοληστερίνη που υπάρχει σ’ αυτές, θεωρείται “καλή” Χοληστερίνη.

[Το ήπαρ παράγει αρχικά την VLDL που καταλήγει τελικά στην αθηρογόνο-“κακή” LDL Χοληστερίνη. Αυτή διεισδύει κάτω από το ενδοθήλιο, στο εσωτερικό τοίχωμα των αρτηριών και μετατρέπεται σε οξειδωμένη LDL (ox LDL) που δημιουργεί τοπική φλεγμονή.

Για την εξάλειψη της  επιστρατεύονται μονοκύτταρα που διεισδύουν και αυτά στην περιοχή και μετατρέπονται σε μακροφάγα για να φάνε την οξειδωμένη LDL  που θεωρείται εισβολέας.

Όμως για να μην φορτωθούν με υπερβολική ox LDL τα μακροφάγα και στη συνέχεια δημιουργηθεί αθηροσκληρωτική πλάκα, δημιουργήθηκε ο μηχανισμός της αντίστροφης μεταφοράς χοληστερίνης.]

Υπάρχουν πολλές μορφές των Λιποπρωτεϊνών ΗDL κυρίως ανάλογα με την περιεκτικότητα τους σε χοληστερίνη.

Λέγονται Υψηλής Πυκνότητας Λιποπρωτεΐνες ή HDL (High Density Lipoproteins) γιατί έχουν την μεγαλύτερη αναλογία πρωτεϊνών (κυρίως απολιποπρωτεΐνης apo A–I και apo A–II) προς Λιπίδια.

Όμως ικανότητα για αφαίρεση χοληστερίνης από τα μακροφάγα, μέσα από τον μεταφορέα τους ABC A1, έχουν κυρίως οι δισκοειδείς μορφές των HDL (κυρίως η apoA-I) που δεν έχουν Χοληστερίνη ή την έχουν σε μικρή ποσότητα.

Μεγαλύτερη σημασία για τη μείωση της αθηροσκληρωτικής πλάκας έχει ο βαθμός αφαίρεσης χοληστερίνης από την apoA-I μέσα από τα μακροφάγα και μικρότερη σημασία έχει η ποσότητα της ΗDL Χοληστερίνης στο αίμα (η ποιότητα αντί της ποσότητας).

Ο βαθμός αφαίρεσης χοληστερίνης από τα μακροφάγα και προσθήκης της στις apoA-I, που προέρχονται από το ήπαρ και το έντερο, λέγεται ικανότητα για εξαγωγή Χοληστερίνης – cholesterol efflux capacity (CEC).

http://www.acc.org/latest-in-cardiology/articles/2017/02/01/07/34/quality-over-quantity

Για τη μέτρηση της CEC υπάρχουν διάφορες μέθοδοι που περιγράφονται στα ακόλουθα άρθρα.

http://www.jlr.org/content/52/12/2332.full.pdf

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2866499/

http://jalm.aaccjnls.org/content/early/2017/05/29/jalm.2016.022913

Η μεταφορά της ΗDL χοληστερίνης γίνεται κυρίως προς το ήπαρ για αποβολή στη χολή ή για επαναχρησιμοποίηση. Επίσης αυτή μεταφέρεται σε όργανα που χρειάζονται χοληστερίνη για την παραγωγή στεροειδών ορμονών, όπως στα επινεφρίδια, στους όρχεις και στις ωοθήκες.

Όμως τα σωματίδια HDL μεταφέρουν και άλλες ουσίες όπως ορμόνες, βιταμίνες, ένζυμα, λιπώδεις διαβιβαστές (όπως το S-1-P Sphingosine-1-phosphate  που προέρχεται από τα Κεραμίδια) και miRNA. Μέσω αυτών ασκούν και επιπλέον δράσεις πέρα από την αντίστροφη μεταφορά χοληστερίνης.

Οι επιπλέον δράσεις των σωματιδίων HDL είναι αντιοξειδωτικές (μειώνουν την οξείδωση της LDL), αντιφλεγμονώδεις (μειώνουν φλεγμονώδεις ουσίες που παράγονται από τα ενδοθηλιακά κύτταρα), αντιαιμοπεταλιακές, αντιπηκτικές (δρουν στην παραγωγή Μονοξειδίου του Αζώτου- ΝΟ, από τα ενδοθηλιακά κύτταρα), αγγειοδιασταλτικές (μειώνουν την ενδοθηλίνη ET-1 που είναι ισχυρή αγγειοσυσπαστική ουσία) και επίσης δρουν εναντίον της νέκρωσης κυττάρων (απόπτωση).

Πρόσφατα φάνηκε ότι στο γενικό πληθυσμό οι λοιμώξεις που χρειάζονται εισαγωγή σε νοσοκομείο είναι αυξημένες κατά 75% σε τιμή HDL κάτω από 31 mg/dl. Επίσης αυτές είναι αυξημένες κατά 43% σε τιμή HDL πάνω από 100 mg/dl. Και οι δυο περιπτώσεις συγκρίθηκαν με τιμή HDL 90 mg/dl.

Τα miRNAs (μικρο- RNAs) είναι αγγελιοφόρα ολιγονουκλεοτίδια επικοινωνίας μεταξύ των κυττάρων. Χρησιμεύουν σαν λεπτομερείς ρυθμιστές (κάτι σαν fine tuning) της ποσότητας της παραγόμενης πρωτεΐνης από το DNA.

Αυτά προκαλούν καταστροφή περίπου του 20% του mRNA και μειώνουν αντίστοιχα  τη δημιουργία πρωτεϊνικών μορίων από το DNA.

http://circres.ahajournals.org/content/114/1/183

Γνωρίζουμε ότι αν η τιμή της HDL Χοληστερίνης είναι χαμηλή (περίπου κάτω από 40 mg/dL στους Άντρες και κάτω από 45 mg/dL στις Γυναίκες) υπάρχει αυξημένος κίνδυνος πρόωρης αθηροσκλήρωσης (αποφρακτικής αρτηριοπάθειας κάτω άκρων, στένωσης καρωτίδων κλπ.) και Καρδιαγγειακών επεισοδίων (π.χ. έμφραγμα, ισχαιμικό εγκεφαλικό κλπ).

Εννοείται ότι όσο χαμηλότερη είναι η τιμή της τόσο μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος. Αντίθετα αν η τιμή της είναι ψηλή (περίπου πάνω από 60-65 mg/dL) μειώνεται ο κίνδυνος για Καρδιαγγειακά επεισόδια.

Όμως Ψηλές τιμές HDL, ενδεχομένως μπορεί να μην είναι αντι-αθηρογόνες, αν δυσλειτουργεί η HDL.

ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ HDL

*Η δυσλειτουργία της HDL γίνεται κυρίως μέσω μείωσης ή μεταμόρφωσης της apoA-1 σε περίπτωση φλεγμονής (αυξάνεται ταυτόχρονα και ο δείκτης φλεγμονής CRP) ή σε οξειδωτικό stress ή σε Σ. Διαβήτη (γλυκοζυλίωση του αντιοξειδωτικού ενζύμου ΡΟΝ-1).

*Επίσης έχει βρεθεί ότι ένα μικρό ποσοστό των σωματιδίων της ΗDL περιέχουν και την απολιποπρωτεΐνη C 3.

Όσο μεγαλύτερο είναι το ποσοστό των σωματιδίων της ΗDL με απολιποπρωτεΐνη C 3, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος αθηροσκλήρωσης, πιθανώς λόγω μειωμένης ικανότητας για εξαγωγή Χοληστερίνης από τα μακροφάγα της αθηροσκληρωτικής πλάκας.

Η απολιποπρωτεΐνη C 3 παράγεται από το ήπαρ και το έντερο και σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο καρδιαγγειακών συμβαμάτων, κυρίως μέσω των VLDL, IDL, των υπολειμμάτων τους και των μικρών πυκνών LDL Λιποπρωτεϊνών. Επίσης βρέθηκε ότι αυξάνει τον δείκτη φλεγμονής CRP.

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5443776/#CR17

http://atvb.ahajournals.org/content/early/2017/05/04/ATVBAHA.117.309007

*Επιπλέον μπορεί να έχουμε ψηλές τιμές HDL, χωρίς αντιαθηρογόνο δράση αν η ικανότητα της για αφαίρεση χοληστερίνης από τις αθηροσκληρωτικές πλάκες είναι μειωμένη από γονιδιακές μεταλλάξεις (π.χ. μειωμένη δράση του ενζύμου CETP από γονιδιακή μετάλλαξη της μορφής του).

ΛΙΓΑ ΓΙΑ ΤΑ ΛΙΠΙΔΙΑ ΚΑΙ ΤΙΣ ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΙΝΕΣ

Τα Λιπίδια (χοληστερίνη, τριγλυκερίδια και φωσφολιπίδια) που διακινούνται μέσα από το αίμα μας, μπορούν να κυκλοφορούν μόνο συνδεδεμένα με πρωτεΐνες, σε μορφή Λιποπρωτεϊνών.

Οι λιποπρωτεΐνες χωρίζονται σε δυο βασικά είδη, ανάλογα με την αποπρωτεΐνη που περιέχουν.

α) Όσες είναι αθηρογόνες περιέχουν την πρωτεΐνη apo B 100.

Το ήπαρ παράγει αρχικά την VLDL. Αυτή μετατρέπεται στη IDL και αυτή στη συνέχεια στην κυρίως αθηρογόνο LDL.

(Επίσης η Lp-a περιέχει την πρωτεΐνη apo B 100, είναι η περισσότερο αθηροθρομβογόνος και παράγεται από το ήπαρ.)

Αυτές μπορούν να διεισδύουν κάτω από το ενδοθήλιο (η στοιβάδα των κυττάρων που έρχεται σε επαφή με το αίμα), στον εσωτερικό χιτώνα της αρτηρίας, όπου η χοληστερίνη τους οξειδώνεται (ox- LDL χοληστερίνη) και αρχίζει η δημιουργία της αθηροσκληρωτικής πλάκας που στενεύει τον αυλό της αρτηρίας (το εσωτερικό της όπου κινείται το αίμα).

β) Όσες είναι αντι-αθηρογόνες περιέχουν την πρωτεΐνη apo Α-Ι

Αυτές είναι οι μορφές της ΗDL (με διαφορετική αντι-αθηρογενετική ικανότητα η κάθε μια) και είναι αυτές που αναλαμβάνουν να αφαιρέσουν την επιπλέον χοληστερίνη από τα μακροφάγα (για να μην μετατραπούν σε αφρώδη κύτταρα) και να την επαναφέρουν στο ήπαρ από όπου θα αποβληθεί στη χολή ή θα ξαναχρησιμοποιηθεί. Υπ’ όψιν ότι ένα σωματίδιο ΗDL μπορεί να έχει 1 ως 4 πρωτεΐνες apo Α-Ι.

ΛΙΓΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΘΗΡΟΣΚΛΗΡΩΤΙΚΕΣ ΠΛΑΚΕΣ

Η αθηροσκληρωτική πλάκα δημιουργείται από την φλεγμονή που προκαλεί η είσοδος LDL χοληστερίνης κάτω από το ενδοθήλιο και τη μετατροπή της σε οξειδωμένη LDL (ox-LDL).

Η τελευταία θεωρείται εχθρική για τον οργανισμό και έτσι επιστρατεύονται μονοκύτταρα από το αίμα που μετατρέπονται σε μακροφάγα κύτταρα για να “φάνε” την ox-LDL.

Όμως για να μην γεμίσουν τα μακροφάγα κύτταρα από ox-LDL (και μετατραπούν σε αφρώδη κύτταρα που θα νεκρωθούν και θα δημιουργήσουν τον λιπώδη πυρήνα της αθηροσκληρωτικής πλάκας), αφαιρείται χοληστερίνη από αυτά και ενώνεται με δίσκους apoA-I “κενούς” χοληστερίνης (που παράγονται κυρίως στο ήπαρ).

Από την ένωση αυτή δημιουργούνται τελικά τα ώριμα σφαιρίδια της HDL α2 χοληστερίνης που μεταφέρονται κυρίως στο ήπαρ για αποβολή της Χοληστερίνης στα χοληφόρα και στα κόπρανα.

Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΗΣ HDL ΧΟΛΗΣΤΕΡΙΝΗΣ (RCT)

1) Η ΗDL ξεκινά τη ζωή της από το ήπαρ (και το λεπτό έντερο) σαν απολιποπρωτεΐνη Α-Ι (apoA-I), σε δίσκους “κενούς” χοληστερίνης.

2) Στην πορεία των σωματιδίων apoA-I στο αίμα, προστίθενται και άλλες απολιποπρωτεΐνες (με κυριότερες τις apoC-I και apoE) και επιπλέον προστίθενται και άλλα μόρια και ορισμένα ένζυμα.

3) Στη συνέχεια παραλαμβάνει ελεύθερη χοληστερίνη (FC) και οξειδωμένα φωσφολιπίδια μέσα από τα μακροφάγα κύτταρα των αθηροσκληρωτικών πλακών κυρίως μέσω των μεταφορέων τους ABC A1 (ATP binding cassette transporters A1).

Έτσι τα σωματίδια της apoA-I μετατρέπονται σε εμπλουτισμένα με χοληστερίνη pre- β 2-HDL (ή nascent). (Η διαδικασία γίνεται με την είσοδο των apoA-I σωματιδίων στα μακροφάγα και την έξοδο τους σαν pre- β 2-HDL σωματιδίων).

Επιπλέον παράγονται τοπικά (από τα μακροφάγα) δίσκοι apo E  κενοί λιπιδίων που και αυτοί παραλαμβάνουν FC και οξειδωμένα φωσφολιπίδια και μετατρέπονται σε εμπλουτισμένα με χοληστερίνη σωματίδια apo E (ή nascent).

4) Μετά ένα ένζυμο που παράγεται στο ήπαρ, η LCAT (Lecithin Cholesterol AcylTransferace) μετατρέπει την ελεύθερη χοληστερίνη στην επιφάνεια των σωματιδίων HDL σε εστεροποιημένη χοληστερίνη (cholesterol ester- CE), που μετακινείται στο κέντρο των σωματιδίων (λόγω υδροφοβίας).

Έτσι τα σωματίδια προ-β HDL αρχίζουν να αποκτούν σφαιρικό σχήμα, με την παραλαβή και άλλης χοληστερίνης από τα φαγοκύτταρα (μέσω των μεταφορέων ABC G1) και επίσης με τη βοήθεια του ενζύμου LCAT, οπότε μετατρέπονται στα πιο ώριμα HDL α3.

5) Τα σωματίδια HDL α3 συνεχίζουν την κυκλοφορία τους στο αίμα και μετατρέπονται στην τελική μορφή τους HDL α2, αφού παραλάβουν και άλλη χοληστερίνη, από δυο πηγές:

α) από τα φαγοκύτταρα μέσω των μεταφορέων τους ABC G1 και

β) από τις λιποπρωτεΐνες apoB 100, μέσω του ενζύμου PLTP (PhosphoLipid Transport Protein).

Το ένζυμο PLTP προέρχεται από τα ηπατοκύτταρα και τα λιποκύτταρα και αφαιρεί χοληστερίνη και φωσφολιπίδια από τις αθηρογόνες apoB 100.

Επίσης το ίδιο ένζυμο PLTP, ενώνει 2 σωματίδια HDL α3 σε 1 μεγαλύτερο HDL α2 και ελευθερώνει Apo A1 για να συνεχίσει η διαδικασία από την αρχή.

6) Επιπλέον το ένζυμο CEPT (Cholesterol Ester Transfer Protein) που παράγεται κυρίως στο ήπαρ, ανταλλάσσει εστεροποιημένη Χοληστερίνη που αφαιρείται από τα σωματίδια ΗDL (και μεταφέρεται στα σωματίδια VLDL και στα σωματίδια ΙDL, αυξάνοντας τελικά την LDL), με Τριγλυκερίδια που αφαιρούνται από τα σωματίδια VLDL και ΙDL και μεταφέρονται στα σωματίδια ΗDL.

Τα Τριγλυκερίδια που μεταφέρθηκαν στα σωματίδια ΗDL α2, διασπώνται με τη βοήθεια της Ηπατικής Λιπάσης (ΗL) και ενδοθηλιακής Λιπάσης,  οπότε αυτά μετατρέπονται ξανά σε Apo A1 και προ-β HDL, για να ξαναρχίσει ο κύκλος.

7) Μετά η εστεροποιημένη χοληστερίνη από τα σωματίδια ΗDL α2 αφαιρείται στο ήπαρ από τους υποδοχείς SR-BI (Scavenger Receptor-BI), χωρίς να μπεί το σωματίδιο μέσα στο ηπατοκύτταρο.

Έτσι μένει προ-β HDL για να ξαναρχίσει το γέμισμα της με χοληστερίνη, να μετατραπεί αυτή σε ΗDL α3 και τελικά σε ΗDL α2.

8) Τελικά η Χοληστερίνη από το ήπαρ αποβάλλεται στα χοληφόρα και στα κόπρανα.

Structure and Metabolism of Nascent HDL

# Επίσης ελεύθερη Χοληστερίνη από όλες τις μορφές HDL, μπορεί να μεταφερθεί κατ’ ευθείαν στο ήπαρ και ένα μικρό ποσοστό κατ’ ευθείαν στο έντερο μέσω των ερυθροκυττάρων.

Βλέπουμε ότι υπάρχουν πολλές μορφές των σωματιδίων ΗDL κυρίως ανάλογα με την περιεκτικότητα τους σε χοληστερίνη (ελεύθερη και εστεροποιημένη).

ΦΑΡΜΑΚΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΥΞΗΣΗ ΤΗΣ HDL XOΛΗΣΤΕΡΙΝΗΣ    

Μέχρι στιγμής με τα υπάρχοντα φάρμακα, δεν έχουμε απόδειξη ότι μειώνεται ο Καρδιαγγειακός Κίνδυνος, αν αυξήσουμε την ΗDL Χοληστερίνη.

Όταν η HDL Χοληστερίνη είναι χαμηλή και ήδη υπάρχει καρδιαγγειακή πάθηση ή άλλοι παράγοντες κινδύνου πέρα από τις Υγιεινοδιαιτητικές αλλαγές (που περιγράφονται πιο πάνω) πρέπει να μειώσουμε την LDL Χοληστερίνη με Στατίνες, ώστε αφού έχουμε μικρή μόνο αφαίρεση Χοληστερίνης από τις αθηροσκληρωτικές πλάκες, να έχουμε και την ελάχιστη δυνατή προσθήκη Χοληστερίνης σ’ αυτές.

Ορισμένα πειραματικά ακόμη φάρμακα όπως το FAMP (από την Ιαπωνία) ή το CSL112 που μοιάζουν με την apoA-I, υπόσχονται αντι-αθηρογόνο δράση μέσω αφαίρεσης χοληστερίνης από τα μακροφάγα.

Άλλα πειραματικά φάρμακα για αντι-αθηρογόνο δράση είναι ολιγονουκλεοτίδια εναντίον ορισμένων miRΝΑ.

Για παράδειγμα το miR-33 μειώνει την πρωτείνη-μεταφορέα ABCA1, οπότε αν χορηγηθεί ένα ολιγονουκλεοτίδιο anti–miR-33, αυξάνεται τόσο η έξοδος απολιποπρωτεΐνης apo A-I από το ήπαρ, όσο και η έξοδος χοληστερίνης από τα μακροφάγα των αθηροσκληρωτικών πλακών.

Οι Στατίνες αυξάνουν την HDL Χοληστερίνη κατά 5-10%.

Οι Φιμπράτες την αυξάνουν κατά 10-15% και μακροχρόνια σε Σ. Διαβητικούς κατά 5%.

Το Νικοτινικό οξύ αυξάνει την HDL Χοληστερίνη, κυρίως μέσω αύξησης της παραγωγής apo A1 από το ήπαρ και φαίνεται ότι είναι το καλύτερο, προκαλεί όμως δερματική αγγειοδιαστολή με αίσθημα καψίματος.

Σε συγχορήγηση του με Στατίνη και δραστική μείωση της LDL από αυτήν, δεν φάνηκε να προσφέρει επιπλέον οφέλη σε μείωση Καρδιαγγειακών συμβαμάτων.

Προσπάθεια γίνεται με αναστολείς του ενζύμου CETP, όπως η Dalcetrapib και η Anacetrapib.

Με την Dalcetrapib βρέθηκε όφελος (μείωση 39% στα καρδιαγγειακά συμβάματα) μόνο σε όσους έχουν τον γονότυπο ΑΑ του γονιδίου ADCY9 (20% του πληθυσμού) που αφορά το ένζυμο Αdenylate Cyclase. Αυτό μετατρέπει το ΑΤΡ σε cAMP και έχει σχέση με πολλές λειτουργίες του οργανισμού (π.χ. φλεγμονή).

Η Anacetrapib στη μελέτη REVEAL (Αύγουστος 2017) έδειξε μείωση κατά 1% (11.8% το ψευδοφάρμακο vs 10.8% η Anacetrapib) των στεφανιαίων επεισοδίων, χορηγούμενη επιπλέον της Ατορβαστατίνης, μετά από 4 χρόνια χορήγησης. Αυτή μειώνει την χοληστερίνη των αθηρογόνων λιποπρωτεϊνών. Το αποτέλεσμα μάλλον κρίνεται πενιχρό, κατά την άποψη μου.

Τρόπος λειτουργίας του ενζύμου CEPT (Cholesterol Ester Transfer Protein): Αυτό αφαιρεί εστεροποιημένη χοληστερίνη από τα σωματίδια ΗDL και τη μεταφέρει στα σωματίδια VLDL και στα σωματίδια ΙDL, αυξάνοντας τελικά την LDL. (Ταυτόχρονα αφαιρεί Τριγλυκερίδια από τα σωματίδια VLDL και ΙDL και τα μεταφέρει στα σωματίδια ΗDL.)

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4982759/

https://clinicaltrials.gov/show/NCT01252953

http://professional.heart.org/idc/groups/ahamah-public/@wcm/@sop/@scon/documents/downloadable/ucm_495955.pdf

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΙΚΑ

# Αν η τιμή της HDL Χοληστερίνης είναι χαμηλή υπάρχει αυξημένος κίνδυνος πρόωρης αθηροσκλήρωσης και Καρδιαγγειακών επεισοδίων (π.χ. έμφραγμα, ισχαιμικό εγκεφαλικό κλπ).

# Τα σωματίδια της λιποπρωτεΐνης HDL ξεκινούν τη ζωή τους από το ήπαρ σαν δίσκοι apoA-I χωρίς χοληστερίνη.

Στη συνέχεια παραλαμβάνουν οξειδωμένη χοληστερίνη από τα μακροφάγα που είναι στις αθηροσκληρωτικές πλάκες (οπότε αυτές δεν αυξάνονται) και καταλήγουν τελικά σε σφαιρίδια HDL 2 γεμάτα χοληστερίνη. Αυτά την ξαναμεταφέρουν στο ήπαρ. (Αντίστροφη μεταφορά χοληστερίνης).

# Ικανότητα για αφαίρεση χοληστερίνης από τα μακροφάγα, έχουν οι δισκοειδείς μορφές των HDL (κυρίως η apoA-I και λιγότερο η pre-β-2) που δεν έχουν Χοληστερίνη ή την έχουν σε μικρή ποσότητα.

# Τα σωματίδια HDL έχουν και επιπλέον ωφέλιμες δράσεις, αντιοξειδωτικές, αντιφλεγμονώδεις, αντιαιμοπεταλιακές, αντιπηκτικές, αγγειοδιασταλτικές κ.λ.π.

# Για να αυξηθούν τα σωματίδια της λιποπρωτεΐνης HDL χρειάζονται Υγεινοδιαιτητικές αλλαγές, όπως απώλεια σωματικού βάρους, αύξηση του βαδίσματος, διακοπή του καπνίσματος, λήψη μικρής ποσότητας κόκκινου κρασιού κ.λ.π.

# Όταν η HDL Χοληστερίνη είναι χαμηλή και ήδη υπάρχει καρδιαγγειακή πάθηση ή άλλοι παράγοντες κινδύνου, μειώνουμε την LDL Χοληστερίνη με Στατίνες, ώστε αφού έχουμε μικρή μόνο αφαίρεση Χοληστερίνης από τις αθηροσκληρωτικές πλάκες, να έχουμε και την ελάχιστη δυνατή προσθήκη Χοληστερίνης σ’ αυτές.

# Με τα υπάρχοντα φάρμακα που αυξάνουν την HDL χοληστερίνη, δεν έχει φανεί να μειώνεται ο Καρδιαγγειακός Κίνδυνος.

# Ελπίζουμε μελλοντικά σε πειραματικά φάρμακα όπως το FAMP ή το CSL112 που μοιάζουν με την apoA-I και σε ολιγονουκλεοτίδια εναντίον ορισμένων miRΝΑ (π.χ. κατά του miR-33).

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

• https://www.lipidjournal.com/article/S1933-2874(18)30199-5/fulltext
• https://www.ahajournals.org/doi/full/10.1161/CIRCRESAHA.119.312617
• http://circres.ahajournals.org/content/circresaha/119/6/751.full.pdf
• https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4923405/
• http://atvb.ahajournals.org/content/early/2017/04/13/ATVBAHA.116.308193
• https://www.aace.com/files/lipid-guidelines.pdf
• https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5356788/
• http://atvb.ahajournals.org/content/30/8/1657
• https://themedicalbiochemistrypage.org/lipoproteins.php#hdl
• https://www.escardio.org/static_file/Escardio/Guidelines/publications/DYSLIPguidelines-dyslipidemias-FT.pdf
• http://www.acc.org/latest-in-cardiology/articles/2017/02/01/07/34/quality-over-quantity
• http://circres.ahajournals.org/content/circresaha/early/2016/07/20/CIRCRESAHA.116.308685.full.pdf
• http://www.atherosclerosis-journal.com/article/S0021-9150(16)31267-9/pdf
• 

Ενημερώθηκε στις 9/9/2018

Η Χοληστερίνη (είδος λιπιδίου) είναι φίλος αν κυκλοφορεί στο αίμα σε χαμηλά επίπεδα, γιατί χρειάζεται για την καλή λειτουργία του οργανισμού και εχθρός αν κυκλοφορεί στο αίμα σε αυξημένες τιμές, γιατί δημιουργεί αθηρωματικές πλάκες στις αρτηρίες της καρδιάς που οδηγούν σε έμφραγμα.

Η χοληστερίνη χρειάζεται κυρίως για την κατασκευή και καλή λειτουργία της μεμβράνης που περιβάλλει τα κύτταρα μας και για την παραγωγή ορμονών όπως ανδρογόνων και οιστρογόνων, κορτιζόνης, αλδοστερόνης. Eπίσης χρειάζεται για την παραγωγή βιταμίνης D, για την παραγωγή χολής, για το σχηματισμό των περιβλημάτων των νευρικών κυττάρων κ.λ.π.

Η χοληστερίνη που κυκλοφορεί στο αίμα μας, προέρχεται σε μικρό μόνο ποσοστό, περίπου 25%, από τα φαγητά. Το υπόλοιπο 75% παράγεται από τα κύτταρα του ήπατος.

Όλα τα κύτταρα μας παράγουν χοληστερίνη για τις ανάγκες τους, αλλά μόνο τα κύτταρα του ήπατος παράγουν επιπλέον χοληστερίνη από αυτήν που χρειάζονται.

Η χοληστερίνη (από το ήπαρ και το φαγητό) δεν μπορεί να κυκλοφορήσει στο αίμα μόνη της, έτσι κυκλοφορεί συνδεδεμένη σε λιποπρωτεΐνες σε 5 μορφές (χυλομικρά, VLDL, IDL, LDL και HDL).

Οι σπουδαιότερες από αυτές είναι η “καλή” χοληστερίνη ή HDL και η “κακή” χοληστερίνη ή LDL.

Οι Λιποπρωτεΐνες είναι σωματίδια, κυρίως σφαιρικά, που αποτελούνται από Χοληστερίνη (ελεύθερη και εστεροποιημένη), Τριγλυκερίδια, Φωσφολιπίδια και Πρωτεΐνες (Απo-πρωτεΐνες).

Η LDL εισχωρεί κάτω από το ενδοθήλιο των αγγείων (μαζί με τις άλλες που προέρχονται από το ήπαρ) και δημιουργεί τις αθηρωματικές πλάκες.

 Η HDL χοληστερίνη είναι αυτή που απομακρύνεται από τις αθηρωματικές πλάκες και επιστρέφει στο ήπαρ (αντίστροφη μεταφορά χοληστερίνης).

[Επίσης από το ήπαρ παράγεται η Λιποπρωτεΐνη α (Apo-a) που είναι περισσότερο επιβλαβής από την LDL χοληστερίνη (πέρα από τη δημιουργία αθηρωματικών πλακών, αυξάνει επιπλέον τη δημιουργία θρόμβων).]

Κυρίως η αυξημένη LDL Χοληστερίνη στο αίμα δημιουργεί τα εμφράγματα (θανατηφόρα και μη), συνεπώς η μείωση της τα μειώνει.

Έχει υπολογιστεί ότι κάθε 38 mg/dL μείωσης της LDL σχετίζεται 20 – 25%μείωση της καρδιακής θνητότητας και των μη θανατηφόρων εμφραγμάτων.

Η LDL χοληστερίνη στο αίμα αυξάνεται από την κατανάλωση ΚΕΚΟΡΕΣΜΕΝΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ και ΤΡΑΝΣ ΛΙΠΑΡΩΝ (κυρίως τα υδρογονωμένα στερεοποιημένα λάδια) και αυξάνεται ελάχιστα από τη Χοληστερίνη της διατροφής.

Η θεραπεία της αυξημένης Χοληστερίνης εμφανίζεται σε άλλο άρθρο.

# Όσο μεγαλύτερη η μείωση της LDL, τόσο μεγαλύτερη η μείωση του Καρδιαγγειακού Κινδύνου.

# Δεν έχει βρεθεί κάποιο όριο LDL Χοληστερίνης κάτω από το οποίο το όφελος μειώνεται ή αρχίζει ζημιά.

# Τα υπολιπιδαιμικά φάρμακα και κυρίως οι Στατίνες  μειώνουν και σταθεροποιούν τις αθηροσκληρωτικές πλάκες ώστε να μειωθεί ο κίνδυνος εμφράγματος και εγκεφαλικού επεισοδίου.

# Πέρα από την LDL Χοληστερίνη πρέπει να υπολογίζεται ο συνολικός Καρδιαγγειακός Κίνδυνος συνυπολογίζοντας όλους τους παράγοντες Κινδύνου.

# Η φαρμακευτική θεραπεία των δυσλιπιδαιμιών και ειδικότερα για την αυξημένη LDL, γίνεται με την χορήγηση Στατινών. Αν αυτές δεν επαρκούν στην μέγιστη τους δόση, προστίθεται και Εζετιμίμπη.

Επίσης έχουμε τα παλιότερα φάρμακα, δεσμευτές χολικών αλάτων (BAS), τη Νιασίνη και τα νεότερα φάρμακα, τους αναστολείς του ενζύμου PCSK9.

[Ειδικότερα για τα αυξημένα Τριγλυκερίδια πάνω από 500-900 mg/dL χορηγείται Φιμπράτη.]

Cartoon illustration of a heart running to keep healthy

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

ΟΙ ΜΟΡΦΕΣ ΤΗΣ ΧΟΛΗΣΤΕΡΙΝΗΣ

Η χοληστερίνη δεν μπορεί να κυκλοφορήσει στο αίμα μόνη της, έτσι κυκλοφορεί συνδεδεμένη σε λιποπρωτεΐνες σε 5 μορφές (χυλομικρά, VLDL, IDL, LDL και HDL). Οι σπουδαιότερες από αυτές είναι η “καλή” χοληστερίνη ή HDL και η “κακή” χοληστερίνη ή LDL.

Οι Λιποπρωτεΐνες είναι σωματίδια, κυρίως σφαιρικά, που αποτελούνται από Χοληστερίνη (ελεύθερη και εστεροποιημένη), Τριγλυκερίδια, Φωσφολιπίδια και Πρωτεΐνες (Από-πρωτεΐνες).

Διαχωρίζονται βάσει της πυκνότητας τους σε:

1) Χυλομικρά (προέρχοντα από το έντερο και η αποπρωτεΐνη τους είναι η αρο-Β48),

2) Πολύ χαμηλής πυκνότητας Λιποπρωτεΐνες- VLDL (παράγονται από το ήπαρ, περιέχουν κυρίως Τριγλυκερίδια και η αποπρωτεΐνη τους είναι η αρο-Β100),

3) Ενδιάμεσης πυκνότητας Λιποπρωτεΐνες–  IDL (προέρχονται από τις προηγούμενες και η αποπρωτεΐνη τους είναι η αρο-Β100)

4) Χαμηλής πυκνότητας Λιποπρωτεΐνες- LDL (προέρχονται από τις προηγούμενες και είναι οι κυρίως αθηρογόνες με τη μεγαλύτερη περιεκτικότητα σε Χοληστερίνη. Η αποπρωτεΐνη τους είναι η αρο-Β100)

5) Ψηλής πυκνότητας Λιποπρωτεΐνες- HDL (αυτές είναι προστατευτικές- μεταφέρουν χοληστερίνη από τους ιστούς στο ήπαρ και η αποπρωτεΐνη τους είναι η Αρο-Α-1)

Η Ολική Χοληστερίνη αποτελεί το άθροισμα της Χοληστερίνης που υπάρχει στην HDL, στην LDL, στην  ΙDL και στην VLDL και εκφράζεται σε mg/dL.

Η ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΙΝΗ Α – Lp (a)

Επίσης αθηρογόνα και επιπλέον θρομβογόνα είναι και τα σωματίδια της Λιποπρωτείνης a (Lp-a) που είναι ένα μόριο LDL Χοληστερίνης ενωμένο με ένα μόριο απολιποπρωτείνης a (Apo- a).

Επιδημιολογικές και γενετικές μελέτες έδειξαν ότι τα αυξημένα επίπεδα Lp(a), πάνω από 50 mg/dL, είναι ανεξάρτητος παράγοντας κινδύνου για τις Καρδιαγγειακές παθήσεις.

Περισσότερα για την Lp(a) μπορείτε να δείτε σε άλλο άρθρο της ιστοσελίδας.

ΣΕ ΤΙ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ Η ΧΟΛΗΣΤΕΡΙΝΗ;

Η χοληστερίνη χρειάζεται κυρίως για την κατασκευή και καλή λειτουργία της μεμβράνης που περιβάλλει τα κύτταρα μας και για την παραγωγή ορμονών όπως ανδρογόνων και οιστρογόνων, κορτιζόνης, αλδοστερόνης κλπ. Eπίσης χρειάζεται για την παραγωγή βιταμίνης D, για την παραγωγή χολής και για άλλες λειτουργίες.

ΑΠΟ ΠΟΥ ΠΡΟΕΡΧΕΤΑΙ Η ΧΟΛΗΣΤΕΡΙΝΗ;

Η χοληστερίνη που κυκλοφορεί στο αίμα μας, προέρχεται σε μικρό μόνο ποσοστό, περίπου 25%, από τα φαγητά. Το υπόλοιπο 75% παράγεται από τα κύτταρα του ήπατος. Όλα τα κύτταρα μας παράγουν χοληστερίνη για τις ανάγκες τους, αλλά μόνο τα κύτταρα του ήπατος παράγουν επιπλέον χοληστερίνη από αυτήν που χρειάζονται. Η περίσσεια χοληστερίνη από το ήπαρ διακινείται μέσω του αίματος υπό την μορφή VLDL, IDL, και LDL χοληστερίνης.

Το σώμα μας μπορεί να παράγει την χοληστερίνη που χρειάζεται ανεξάρτητα από την διατροφή μας, ακόμη και αν κάποιος είναι αυστηρά χορτοφάγος.

Σε μερικούς ανθρώπους τα γονίδια που κληρονόμησαν από την μητέρα ή τον πατέρα τους κάνουν το ήπαρ τους να παράγει μεγάλες ποσότητες LDL χοληστερίνης (πρωτοπαθής υπερχοληστεριναιμία).

Σε άλλες περιπτώσεις παράγεται αυξημένη χοληστερίνη λόγω κάποιας νόσου, π.χ., υποθυρεοειδισμός, οπότε έχουμε δευτεροπαθή υπερχοληστεριναιμία.

ΠΩΣ ΠΑΡΑΓΕΤΑΙ Η LDL ΧΟΛΗΣΤΕΡΙΝΗ;

Η διαδικασία παραγωγής της LDL χοληστερίνης είναι σύνθετη. Πρωταγωνιστικό ρόλο παίζει το ένζυμο HMG-CoA reductase. Η μείωση της LDL χοληστερίνης στο αίμα το ενεργοποιεί ώστε να παραχθεί χοληστερίνη και η αύξηση της LDL χοληστερίνης μειώνει την δραστικότητα του, ώστε να σταματήσει η παραγωγή χοληστερίνης.

ΠΩΣ ΠΡΟΚΑΛΕΙ ΤΙΣ ΒΛΑΒΕΣ Η ΑΥΞΗΜΕΝΗ ΧΟΛΗΣΤΕΡΙΝΗ;

Οι Αθηροσκληρωτικές Πλάκες οφείλονται στην φλεγμονή που προκαλεί η είσοδος LDL χοληστερίνης αμέσως κάτω από το ενδοθήλιο και η μετατροπή της τοπικά, σε οξειδωμένη LDL (ox-LDL).

Οι Αθηροσκληρωτικές Πλάκες στενεύουν τον αυλό των μεσαίου μεγέθους αρτηριών και προκαλούν τη σταθερή στεφανιαία νόσο, την αποφρακτική αρτηριοπάθεια των κάτω άκρων και τη στένωση των έσω καρωτίδων.

Από την ρήξη τους προκαλούνται τα οξέα Καρδιαγγειακά νοσήματα, δηλαδή το οξύ έμφραγμα μυοκαρδίου (STEMI ή NSTEMI), το ισχαιμικό εγκεφαλικό επεισόδιο ή και o θάνατος από αυτά.

Η είσοδος της LDL χοληστερίνης και άλλων λιποπρωτεϊνών που περιέχουν αποπρωτεΐνη apo- Β100, κάτω από το ενδοθήλιο (το στρώμα των κυττάρων της αρτηρίας που έρχεται σε επαφή με το αίμα) οφείλεται κυρίως στην αυξημένη ποσότητα της, στο αίμα.

Έχουμε έτσι μια συνεχή διαδικασία, “βουλώματος” (με την LDL) και “ξεβουλώματος” (με την HDL) των αρτηριών. Όσο πιο αυξημένη βρίσκεται στο αίμα η HDL, τόσο πιο πολύ “ξεβούλωμα” γίνεται.

Οι αθηροσκληρωτικές πλάκες προκαλούν στένωση στον αυλό της αρτηρίας και αν υπερβαίνουν κάποιο όριο, συνήθως το 50% ως 70% της διαμέτρου του αυλού, μειώνεται η ροή του αίματος που τροφοδοτεί το τμήμα του οργάνου μετά την στένωση.

Αν σπάσει το ενδοθήλιο πάνω από την πλάκα, ο οργανισμός στην προσπάθειά του να σταματήσει την αιμορραγία δημιουργεί θρόμβο (πήγμα αίματος). Ο θρόμβος όμως κλείνει και το υπόλοιπο του αυλού της αρτηρίας, σταματώντας τελείως την ροή του αίματος προκαλώντας έτσι τον θάνατο των κυττάρων που αρδεύονται από αυτήν την αρτηρία. Με αυτόν τον τρόπο γίνεται το έμφραγμα είτε στην καρδιά είτε στον εγκέφαλο.

Ο ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΕΜΦΑΝΙΣΗΣ ΑΘΗΡΩΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΗΣ ΝΟΣΟΥ

Όσο ψηλότερη η LDL χοληστερίνη στο αίμα, τόσο αυξάνεται η πιθανότητα για έμφραγμα του μυοκαρδίου ή για αγγειακό θρομβωτικό εγκεφαλικό επεισόδιο ή για περιφερική αρτηριοπάθεια. Αν δε συνυπάρχουν και άλλοι παράγοντες κινδύνου, τότε ο κίνδυνος αυξάνεται γεωμετρικά.

Οι υπόλοιποι παράγοντες κινδύνου είναι: α) Το κάπνισμα, β) η κληρονομικότητα (ύπαρξη εμφράγματος ή εγκεφαλικού επεισοδίου στον πατέρα ή τον αδελφό σε ηλικία μικρότερη των 55 ετών είτε στην μητέρα ή την αδελφή σε ηλικία μικρότερη των 65 ετών), γ) αρτηριακή πίεση μεγαλύτερη από 140/90 mm Hg (ή λήψη αντι-υπερτασικής θεραπείας), δ) ο σ. διαβήτης, ε) η ηλικία του άντρα πάνω από 45 ετών, της γυναίκας πάνω από 55 ετών, ζ) HDL μικρότερη από 40 mg/dL για τον άντρα, μικρότερη από 50 mg/dL για την γυναίκα.

Αν η HDL είναι μεγαλύτερη από 60 mg/dL, υπάρχει σχετική προστασία και αφαιρείται ένας από τους προηγούμενους παράγοντες κινδύνου. Παρ’ όλο που στην προηγούμενη λίστα δεν υπάρχει η παχυσαρκία και η καθιστική ζωή, αυτές οι καταστάσεις πρέπει να διορθωθούν επειγόντως.

Η ΜΗ- HDL ΧΟΛΗΣΤΕΡΙΝΗ

Αντί της LDL χοληστερίνης, είναι καλύτερα να υπολογίζεται η μη-HDL χοληστερίνη, η οποία δείχνει ακριβέστερα τα αθηρογενή σωματίδια χοληστερίνης (VLDL+IDL+LDL+Lp-a) που κυκλοφορούν στο αίμα.

Περισσότερα για την μη-HDL χοληστερίνη μπορείτε να δείτε σε άλλο άρθρο της ιστοσελίδας.

ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΨΗΛΗ ΧΟΛΗΣΤΕΡΙΝΗ;

Συμπτώματα από την ψηλή LDL χοληστερίνη, δεν υπάρχουν, παρά μόνο όταν είναι αργά. Δηλαδή όταν η προσφορά του αίματος μετά την πλάκα που δημιουργήθηκε, είναι μικρότερη από την ζήτηση του, οπότε υπάρχει ισχαιμία, ή αν σταματήσει τελείως η προσφορά αίματος οπότε δημιουργείται έμφρακτο, δηλαδή νέκρωση των κυττάρων, λόγω ρήξης της πλάκας και δημιουργίας θρόμβου.

Είναι λοιπόν επιτακτικό να ελέγχουμε περιοδικά την LDL και την HDL χοληστερίνη μας. Η γνώση μόνο της ολικής χοληστερίνης δεν προσφέρει χρήσιμες πληροφορίες.

ΑΠΟ ΠΟΙΑ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΠΟΣΟ ΣΥΧΝΑ ΕΛΕΓΧΟΥΜΕ ΤΗΝ ΧΟΛΗΣΤΕΡΙΝΗ ΜΑΣ;

Συνιστάται ο έλεγχος της LDL και της HDL χοληστερίνης, όπως και των Τριγλυκεριδίων ανά 5 χρόνια από την ηλικία των 20 ετών και από την παιδική ηλικία αν υπάρχει κληρονομικό ιστορικό αυξημένης χοληστερίνης.

Αν βέβαια χρειαστεί να χορηγηθεί φαρμακευτική θεραπεία, ελέγχουμε συχνότερα, ένα μήνα μετά την έναρξη της θεραπείας και ακολούθως ανά 6μηνο.

ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΕΙΔΙΚΗ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΠΡΙΝ ΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ ΤΗΣ ΧΟΛΗΣΤΕΡΙΝΗΣ;

Η αιμοληψία γίνεται μετά από αποχή φαγητού και ποτού για 9 ως 12 ώρες (όπως αναφέρθηκε πιο πάνω, για τη μη HDL χοληστερίνη, δεν χρειάζεται η αναμονή αυτή) και τρώγοντας ότι τρώμε κάθε βράδυ.

Σε περίπτωση υπερτριγλυκεριδαιμίας χρειάζεται οπωσδήποτε η αιμοληψία γίνεται με νηστικό τον άνθρωπο.

Αν τρώμε κάθε βράδυ για παράδειγμα αρνί ή χοιρινό ή πίτσα ή burgers και εμείς το αλλάξουμε το βράδυ πριν την αιμοληψία και φάμε μήλα, η τιμή της χοληστερίνης θα είναι πολύ μικρότερη από ότι στην καθημερινή ζωή μας, οπότε κοροϊδεύουμε τον εαυτό μας.

ΠΟΙΟ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΟΦΕΛΟΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΜΕΙΩΣΗ ΤΗΣ LDL ΧΟΛΗΣΤΕΡΙΝΗΣ;

Με κάθε περίπου 38 mg/dL  μειώσεως της LDL χοληστερίνης ελαττώνονται τα καρδιαγγειακά επεισόδια κατά 27% περίπου.

Η ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΑΥΞΗΜΕΝΗΣ ΧΟΛΗΣΤΕΡΙΝΗΣ

Η θεραπεία της αυξημένης χοληστερίνης εμφανίζεται σε άλλο άρθρο της ιστοσελίδας.

 ΤΑ ΤΡΙΓΛΥΚΕΡΙΔΙΑ

Τα Τριγλυκερίδια πρέπει να είναι λιγότερα από 150 mg/dL.

Τα αυξημένα Τριγλυκερίδια θεωρούνται ασθενής παράγοντας κινδύνου για καρδιαγγειακά επεισόδια. Σε τιμές πάνω από 500 και ιδίως πάνω από 900 mg/dL μπορεί να προκαλέσουν παγκρεατίτιδα. Συνεπώς σε αυτή την περίπτωση χορηγούμε Φιμπράτες.

Περισσότερα για τα Τριγλυκερίδια μπορείτε να δείτε σε άλλο άρθρο της ιστοσελίδας.

Η μειωμένη HDL χοληστερίνη

Όσον αφορά τη μειωμένη HDL χοληστερίνη, κάτω από 40 mg/dL για τους άντρες, κάτω από 48-50 mg/dL για τις γυναίκες, δυστυχώς προς το παρόν, η μόνη θεραπεία της πέραν του βαδίσματος, της διακοπής του καπνίσματος, της δίαιτας και της απώλειας βάρους, είναι η λήψη μικρής ποσότητας κρασιού (π.χ. μέχρι 2 ποτηράκια για τον άντρα και μέχρι 1 ποτηράκι για τη γυναίκα) και ίσως η λήψη Νιασίνης (Niacin).

Περισσότερα για την HDL χοληστερίνη μπορείτε να δείτε εδώ.

Η ΧΟΛΗΣΤΕΡΙΝΗ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

Από πολλά χρόνια υπάρχει μια αμφισβήτηση όσον αφορά την ποσότητα της επιτρεπομένης να καταναλωθεί ημερησίως χοληστερίνης.

Το όριο της ημερήσιας κατανάλωσης χοληστερίνης παραμένει στα 300 mg  βάσει των τελευταίων οδηγιών της Ευρωπαϊκής Καρδιολογικής Εταιρίας για τις Δυσλιπιδαιμίες.

(Πληροφορίες για την ύπαρξη χοληστερίνης στα φαγητά υπάρχουν στην διεύθυνση http://ndb.nal.usda.gov/ndb/search/list βάζοντας Nutrients: Cholesterol)

Πάντως σε άλλες πρόσφατες (2016) οδηγίες της Ευρωπαϊκής Καρδιολογικής Εταιρίας για την Καρδιαγγειακή Πρόληψη αποφεύγεται να τεθεί κάποιο όριο στην ημερήσια κατανάλωση χοληστερίνης.

Σε άλλο άρθρο της ιστοσελίδας αναφέρονται περισσότερα για τη Χοληστερίνη της Διατροφής.

Ενδεικτική Βιβλιογραφία:

# https://academic.oup.com/eurheartj/article/37/29/2315/1748952/2016-European-Guidelines-on-cardiovascular-disease

# https://academic.oup.com/eurheartj/article/37/39/2999/2414995/2016-ESC-EAS-Guidelines-for-the-Management-of

# http://eurheartj.oxfordjournals.org/content/early/2016/06/08/eurheartj.ehw106

# http://content.onlinejacc.org/article.aspx?articleid=2510936&_ga=1.104093449.863746538.1421564178

# http://cardiovascres.oxfordjournals.org/content/103/3/423

# Circulation. 12 Nov. 2013 ACC/AHA Guideline on the Treatment of Blood Cholesterol to Reduce Atherosclerotic Cardiovascular Risk in Adults. Stone NJ. Et al.

# Am Heart J.2015 Mar;169(3):387-395.e3. doi: 10.1016/j.ahj.2014.12.018. Epub 2015 Jan 6. Implications of the new American College of Cardiology/American Heart Association cholesterol guidelines for primary atherosclerotic cardiovascular disease event prevention in a multi ethnic cohort: Multi-Ethnic Study of Atherosclerosis (MESA).

# http://www.atherosclerosis-journal.com/article/S0021-9150(16)31267-9/pdf