Η μυοκαρδιοπάθεια ΜΗ συμπαγούς αριστερής κοιλίας είναι μια αταξινόμητη γενετική πρωτοπαθής νόσος του καρδιακού μυ (μυοκαρδιοπάθεια) που χαρακτηρίζεται από πολλές έντονες προεξοχές του μυοκαρδίου προς το εσωτερικό της αριστερής κοιλίας με βαθιές εσοχές ανάμεσα τους, ενώ στο εξωτερικό του μυοκαρδίου υπάρχει ένα λεπτό φυσιολογικό συμπαγές στρώμα.

>> Στις τελευταίες οδηγίες της Ευρωπαϊκής Καρδιολογικής Εταιρίας του 2023, αυτή ΔΕΝ θεωρείται ακριβώς μυοκαρδιοπάθεια με την ευρεία έννοια του όρου.

https://academic.oup.com/eurheartj/article/44/37/3503/7246608

(Αυτή παλιότερα λεγόταν σπογγώδης μυοκαρδιοπάθεια)

Η μυοκαρδιοπάθεια ΜΗ συμπαγούς αριστερής κοιλίας (Left Ventricular Noncompaction Cardiomyopathy ή LVNC) μπορεί να είναι ασυμπτωματική ή να προκαλέσει καρδιακή ανεπάρκεια, κοιλιακές  ταχυαρρυθμίες, συγκοπτικά επεισόδια, θρομβοεμβολικά επεισόδια σε αρτηρίες και αιφνίδιο θάνατο.

[Τα εμβολικά επεισόδια σε αρτηρίες, όπως το ισχαιμικό εμβολικό εγκεφαλικό, προέρχονται από θρόμβους που γίνονται λόγω βραδείας ροής του αίματος της αριστερής κοιλίας στις βαθιές “χαράδρες” ανάμεσα στις προεξοχές του μυοκαρδίου.]

Η μυοκαρδιοπάθεια ΜΗ συμπαγούς αριστερής κοιλίας εμφανίζεται σε παιδιά και ενήλικες, κυρίως άντρες, με συχνότητα περίπου 1 ανά 400 ως 7.000 ανθρώπους και μπορεί να είναι μεμονωμένη, όμως στο 40% των περιπτώσεων είναι γενετική οικογενής.

Επίσης αυτή μπορεί και να συνυπάρχει με άλλες μυοκαρδιοπάθειες (κυρίως τη Διατατική και την Υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια), ή με νευρομυικές νόσους (π.χ. μυοτονική δυστροφία) ή με συγγενή καρδιοπάθεια (π.χ. μεσοκολπική ή μεσοκοιλιακή επικοινωνία, ανοικτό αρτηριακό πόρο, σύνδρομο WPW) κλπ.

Σ’ αυτήν το μυοκάρδιο της αριστερής κοιλίας παρουσιάζει 2 στρώματα – στοιβάδες, την εξωτερική φυσιολογική (συμπαγή) που είναι λεπτή (< 8 mm) και την παχύτερη εσωτερική με περισσότερες από 3 βαθιές προεκβολές (μη συμπαγές στρώμα) που γίνονται εμφανείς στο υπερηχοκαρδιογράφημα και στην καρδιακή μαγνητική τομογραφία.

[Ενώ σε περιπτώσεις φυσιολογικής προσαρμογής που υπάρχει μακροχρόνια φόρτιση της αριστερής κοιλίας, όπως σε αθλητές, εγκύους κλπ., το εξωτερικό συμπαγές τμήματος του μυοκαρδίου είναι παχύτερο, > 8 χιλιοστά]

Πάντως σε ασυμπτωματικούς υγιείς εθελοντές > 40 ετών, φάνηκε ότι 1 στους 77 είχε τα κριτήρια  της LVNC στην καρδιακή μαγνητική τομογραφία, οπότε φαίνεται ότι τα διαγνωστικά κριτήρια γι’ αυτήν δεν είναι ακριβή και οδηγούν σε υπερδιάγνωση της.

ΔΙΑΓΝΩΣΗ

Η διάγνωση θα τεθεί με το Υπερηχοκαρδιογράφημα, όπου το πάχος της εσωτερικής στιβάδας με τις βαθιές προεξοχές είναι μεγαλύτερο από 2 φορές (στο τέλος της συστολής), συγκριτικά με το πάχος της εξωτερικής φυσιολογικής στοιβάδας.

Μετά το Υπερηχοκαρδιογράφημα θα ακολουθήσει καρδιακή μαγνητική τομογραφία για επιβεβαίωση.

Στην καρδιακή μαγνητική τομογραφία το πάχος της εσωτερικής στιβάδας με τις βαθιές προεξοχές είναι μεγαλύτερο από 2.3 φορές (στο τέλος της διαστολής), συγκριτικά με το πάχος της εξωτερικής φυσιολογικής στοιβάδας.

Επιπλέον όμως το φυσιολογικό συμπαγές εξωτερικό στρώμα του μυοκαρδίου πρέπει να έχει πάχος μικρότερο από 8 χιλιοστά στη συστολή (ή < από 5 χιλιοστά στη διαστολή), ώστε να μην γίνεται υπερδιάγνωση της νόσου.

ΠΡΟΓΝΩΣΗ

Σε ηλικίες συνήθως άνω των 35 ετών, πολλοί παραμένουν ασυμπτωματικοί αλλά και πολλές φορές εμφανίζεται καρδιακή ανεπάρκεια (19% στην 5ετία), κοιλιακές  ταχυαρρυθμίες (15% στην 5ετία), υπερκοιλιακές αρρυθμίες (π.χ. κολπική μαρμαρυγή), θρομβοεμβολικά επεισόδια σε αρτηρίες (3% στην 5ετία) και θάνατοι (6% στην 5ετία).

Ο κίνδυνος  για τις πιο πάνω επιπλοκές αυξάνεται όσο μειώνεται η σύσπαση της αριστερής κοιλίας (το κλάσμα εξωθήσεως της), όσο μεγαλύτερη είναι η έκταση του μυοκαρδίου με της προεξοχές**, όσο μεγαλύτερη ίνωση εμφανίζεται στην καρδιακή μαγνητική τομογραφία (LGE +), όσο αυξάνεται η ηλικία, αν είναι αυξημένο το ΒΝΡ, αν είναι αυξημένες οι διαστάσει της αριστερής κοιλίας, αν υπάρχει απότομη μεγάλη λέπτυνση του συμπαγούς μυοκαρδίου, αν υπάρχουν πρόωροι αιφνίδιοι καρδιακοί θάνατοι στην οικογένεια κλπ.

** Είναι μεγάλη, α) αν οι προεξοχές και εσοχές επεκτείνονται πέραν της κορυφής της αριστερής κοιλίας (προς τα ελεύθερα τοιχώματα ή/και προς τη δεξιά κοιλία) και β) αν το πάχος αυτής της στιβάδας ξεπερνά την αναλογία το 2.3 (στη διαστολή), συγκριτικά με την εξωτερική φυσιολογική συμπαγή στοιβάδα.

ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΑΓΜΕΝΑ ΓΟΝΙΔΙΑ

Η μυοκαρδιοπάθεια μη συμπαγούς αριστερής κοιλίας (Left Ventricular Noncompaction Cardiomyopathy ή LVNC) δημιουργείται κυρίως λόγω μεταλλάξεων γονιδίων που σχετίζονται είτε με τη διακοπή της συμπαγοποίησης του μυοκαρδίου είτε με την μη φυσιολογική εξέλιξη του συμπαγούς τμήματος του μυοκαρδίου στην εμβρυογένεση και τελικά οδηγούν στην παραμονή των έντονων  προεξοχών και εσοχών στο εσωτερικό τμήμα του μυοκαρδίου.

[Οι προεξοχές χρειάζονται για να τραφεί το μυοκάρδιο από το αίμα στο εσωτερικό της αριστερής κοιλίας μέχρι να δημιουργηθούν οι στεφανιαίες αρτηρίες περίπου τη 18^η εβδομάδα της κυήσεως.]

Τα μεταλλαγμένα γονίδια αφορούν κυρίως στις πρωτεΐνες των σαρκομεριδίων (π.χ. MYH7, TTN , MYBPC3), αλλά και των Λαμινών (LMNA), των Δεσμοσωμάτων (π.χ. DSP), των διαύλων Νατρίου (SCN5A) κλπ.

[Το γονίδιο MYBPC3 εκφράζει (δημιουργεί) τη δεσμευτική πρωτεΐνη C της καρδιακής μυοσίνης (cardiac myosin binding protein C) η οποία μειώνει τη δύναμη της σύσπασης της καρδιάς και βοηθά στην πλήρη χάλαση της στη διαστολή]

## Γονιδιακός έλεγχος θα γίνει σε όλους όσους τεθεί η διάγνωση της μυοκαρδιοπάθεια ΜΗ συμπαγούς αριστερής κοιλίας, και αν βρεθεί κάποιο υπεύθυνο γονίδιο θα ελεγχθούν και οι απόγονοι.

Η ΘΕΡΑΠΕΙΑ

>> Αν υπάρχει καρδιακή ανεπάρκεια με μειωμένο κλάσμα εξωθήσεως, θα δοθεί η θεραπεία της καρδιακής ανεπάρκειας.

>> Αν υπάρχουν κοιλιακές  ταχυαρρυθμίες ή κολπική μαρμαρυγή, θα δοθεί η αντίστοιχη αντιαρρυθμική θεραπεία.

>> Αντιπηκτική θεραπεία θα δοθεί αν έχει συμβεί θρομβοεμβολικό επεισόδιο, αν υπάρχει θρόμβος στην αριστερή κοιλία, αν υπάρχει κολπική μαρμαρυγή ή αν το κλάσμα εξωθήσεως είναι μικρότερο από 40%.

>> Τοποθέτηση αυτόματου εμφυτεύσιμου απινιδωτή (ICD) θα χρειαστεί:

# Αν έχει συμβεί ήδη επιμένουσα κοιλιακή ταχυκαρδία ή κοιλιακή μαρμαρυγή και ο ασθενής επιβίωσε (δευτερογενής πρόληψη), εφ’ όσον αναμένεται αξιοπρεπής ζωή πάνω από 1 χρόνο.

# Πρωτογενώς σύμφωνα με τις υπάρχουσες οδηγίες ο ICD τοποθετείται σε ανθρώπους που έχουν συμπτώματα σταδίου ΙΙ ή ΙΙΙ (κατά NYHA) και κλάσμα εξωθήσεως < 35%, εφ’ όσον έχει προηγηθεί  βέλτιστη φαρμακευτική θεραπεία τουλάχιστον για 3 μήνες και εφ’ όσον αναμένεται αξιοπρεπής ζωή πάνω από 1 χρόνο.

# Αν υπάρχουν μεταλλάξεις στα γονίδια LMNA, DSP, PLN, SCN5A και RBM20,  που προκαλούν συχνά επικίνδυνες κοιλιακές ταχυαρρυθμίες, μπορεί να τοποθετηθεί ICD ακόμη και με ψηλότερο από 35% κλάσμα εξωθήσεως.

# Ίσως στο μέλλον τοποθετείται ICD  και αν βρεθεί ότι υπάρχει μεγάλη έκταση ίνωσης (LGE+) στην αριστερή κοιλία, ακόμη και αν δεν υπάρχει μείωση του κλάσματος εξωθήσεως.

Φαίνεται γραμμική LGE στη μέση του μυοκαρδίου του μεσοκοιλιακού διαφράγματος (κόκκινο βέλος)

https://www.nature.com/articles/s41598-021-86695-0

>> Επιπλέον το σωματικό βάρος δεν πρέπει να υπερβαίνει το προβλεπόμενο από το ύψος (ύψος, σε μέτρα, στο τετράγωνο επί 25), και να γίνεται κάποια ελαφρά άσκηση όπως το βάδισμα. Αν όμως το κλάσμα εξωθήσεως είναι > 50% και δεν υπάρχουν αρρυθμίες ούτε συμπτώματα, ίσως επιτρέπεται και πιο έντονη άσκηση.

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

https://www.jacc.org/doi/pdf/10.1016/j.jacc.2021.06.016

https://www.mdpi.com/2077-0383/10/11/2457/htm

https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/JAHA.120.019209

https://www.ahajournals.org/doi/pdf/10.1161/01.CIR.82.2.507

https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/JAHA.120.018815

https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/JAHA.119.015563

https://www.journal-of-cardiology.com/article/S0914-5087(14)00297-4/fulltext

https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0735109716344813?via%3Dihub

https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0735109716353190?via%3Dihub

https://academic.oup.com/eurheartj/article/41/14/1428/5506056

https://www.ahajournals.org/doi/pdf/10.1161/01.CIR.82.2.507

https://www.jacc.org/doi/10.1016/j.jcmg.2016.03.014

https://academic.oup.com/eurheartj/article/42/1/17/5898937#278710843

https://jmedicalcasereports.biomedcentral.com/articles/10.1186/s13256-021-02862-x

Η Διατατική μυοκαρδιοπάθεια (Dilated cardiomyopathy ή DCM) είναι ένας όρος που χρησιμοποιείται για πολλές διαφορετικές αιτίες που προκαλούν πρωτοπαθή βλάβη του καρδιακού μυ και έχουν τελικό αποτέλεσμα τη διάταση της αριστερής κοιλίας (ή και των δυο κοιλιών) και καρδιακή ανεπάρκεια με μειωμένη σύσπαση του καρδιακού μυ.

(Πρωτοπαθής βλάβη του καρδιακού μυ = ΔΕΝ οφείλεται σε στεφανιαία νόσο, βαλβιδοπάθεια, υπερτασική ή συγγενή καρδιοπάθεια)

Η Διατατική μυοκαρδιοπάθεια οφείλεται κυρίως σε γονιδιακές οικογενείς (περίπου 30% των περιπτώσεων) ή σποραδικές μεταλλάξεις, σε  περιβαλλοντικούς παράγοντες (π.χ. κατανάλωση αλκοόλ, μυοκαρδίτιδα από ίωση κλπ.), σε συστηματικές παθήσεις (π.χ. Υποθυρεοειδισμός και Υπερθυρεοειδισμός, Ρευματοειδής αρθρίτιδα κλπ.), και σε άγνωστες ακόμη αιτίες, οπότε αυτή λέγεται ιδιοπαθής. (Δες πιο κάτω)

Η Διατατική μυοκαρδιοπάθεια αυξάνει τον κίνδυνο του αιφνιδίου θανάτου από επικίνδυνες κοιλιακές αρρυθμίες και καταλήγει τελικά σε σφαιρική διάταση της αριστερής (ή και των δυο κοιλιών) με λέπτυνση του τοιχώματος, μειωμένη συσπαστικότητα και συμπτώματα καρδιακής ανεπάρκειας.

Η Διατατική μυοκαρδιοπάθεια εμφανίζεται σε περίπου 1 ανά 250 – 500 ανθρώπους, με τα συμπτώματα (επικίνδυνες κοιλιακές αρρυθμίες, δύσπνοια, εξάντληση) να πρωτοεμφανίζονται κυρίως σε ηλικίες 20-60 ετών και έχει διαφορετικό ρυθμό επιδείνωσης ανάλογα με την αιτιολογία της.

(Στα παιδιά εμφανίζεται περίπου 1 περίπτωση ανά 200.000/έτος)

Η πρωτοπαθής βλάβη του καρδιακού μυ οφείλεται σε βλάβη των μυοκαρδιακών κυττάρων που αφορούν τις πρωτεΐνες που σχετίζονται με τη σύσπαση (και τη χάλαση) της καρδιάς και τη δομική ακεραιότητα των κοιλιών.

ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ

Τα  συμπτώματα της Διατατικής μυοκαρδιοπάθειας είναι τα συμπτώματα της καρδιακής ανεπάρκειας: Δύσπνοια, εξάντληση, βήχας, οίδημα, πόνος στο θώρακα κλπ. (Αυτά μπορεί να εμφανιστούν ξαφνικά ή να είναι χρόνια.)

Επίσης μπορεί να υπάρχει αίσθημα παλμών από τις αρρυθμίες, συγκοπτικό επεισόδιο και αιφνίδιος θάνατος.

Η ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΔΙΑΤΑΤΙΚΗΣ ΜΥΟΚΑΡΔΙΟΠΑΘΕΙΑΣ

Η Διατατική μυοκαρδιοπάθεια είναι το τελικό εμφανές αποτέλεσμα γονιδιακών οικογενών ή σποραδικών μεταλλάξεων (προκαλούν κατασκευαστικές, μεταβολικές και λειτουργικές δυσλειτουργίες), περιβαλλοντικών παραγόντων, συστηματικών παθήσεων, ταχυμυοπάθειας και άγνωστων ακόμη αιτίων, οπότε αυτή λέγεται ιδιοπαθής.

Πολλές φορές η Διατατική μυοκαρδιοπάθεια οφείλεται σε συνδυασμό γενετικής προδιάθεσης και επιγενετικών περιβαλλοντικών παραγόντων.

>> Οι μεταλλάξεις αφορούν κυρίως σε γονίδια των σαρκομεριδίων (π.χ. TTN, MYH7), του κυτταροσκελετού (πχ. FLNC), των δεσμοσωμάτων (DSP), της εσωτερικής πυρηνικής μεμβράνης (LMNA), των διαύλων Νατρίου SCN5A κλπ.

Οι συχνότερες μεταλλάξεις γονιδίων που την προκαλούν είναι του γονιδίου TTN σε ποσοστό σχεδόν 20%, του γονιδίου  LMNA σε ποσοστό 5% (αυτό προκαλεί συχνά αρρυθμίες) και του γονιδίου MYH7 σε ποσοστό 3% (αυτό προκαλεί και υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια). (Δες πιο κάτω)

https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/CIRCULATIONAHA.120.053033

>> Οι περιβαλλοντικοί παράγοντες είναι λοιμώξεις – μυοκαρδίτιδες,** τοξικές ουσίες π.χ. αλκοόλ, κοκαΐνη, αμφεταμίνες, άλλα ναρκωτικά, βαρέα μέταλλα (π.χ. Κοβάλτιο, Υδράργυρος, Μόλυβδος), Μονοξείδιο του Άνθρακα,  φάρμακα (π.χ. αντικαρκινικά όπως οι Ανθρακυκλίνες όπως η doxorubicin, η 5-fluorouracil, ψυχιατρικά π.χ. Λίθιο κλπ.), ελλείψεις στη διατροφή (π.χ. στη βιταμίνη Β1 ή Θειαμίνη, στην Καρνιτίνη, στο Σελήνιο) κλπ.

[** Διάφοροι ιοί, με συχνότερους τους εντεροϊούς (π.χ. ιός Coxsackie Β2), αποτελούν συχνή αιτία της διατατικής μυοκαρδιοπάθειας. Όμως υπάρχουν και άλλοι μικροοργανισμοί που την προκαλούν π.χ. το παράσιτο Τρυπανόσωμα cruzi (νόσος Chaga) κλπ.]

>> Οι συστηματικές παθήσεις είναι ενδοκρινολογικές παθήσεις (π.χ. νόσος του Cushing, Φαιοχρωμοκύττωμα,  Υπόθυρεοειδισμός, Υπερθυρεοειδισμός κλπ.), αυτοάνοσες παθήσεις (π.χ. ρευματοειδής αρθρίτιδα, νεανικός διαβήτης, θυρεοειδοπάθειες κλπ.), νευρομυϊκές νόσοι κλπ.

>> Η  μυοκαρδιοπάθεια από επιμένουσες ταχυκαρδίες – ταχυαρρυθμίες (ή ταχυμυοπάθεια ή TIC ή AiCM) είναι μια δυνητικά αναστρέψιμη αιτία Διατατικής μυοκαρδιοπάθειας. Αυτή μπορεί να γίνει από επιμένουσα Ταχυκαρδία από οποιαδήποτε περιοχή της καρδιάς, από επιμένουσα γρήγορη κολπική μαρμαρυγή και από συχνές έκτακτες κοιλιακές συστολές, πάνω από 10.000/ 24ωρο (ή πάνω από το 10% των συστολών του 24ώρου).

https://www.escardio.org/Journals/E-Journal-of-Cardiology-Practice/Volume-7/Tachycardia-induced-cardiomyopathy

https://www.acc.org/latest-in-cardiology/ten-points-to-remember/2019/05/06/14/40/arrhythmia-induced-cardiomyopathy-jacc

https://www.nature.com/articles/s41572-019-0084-1

Η ΔΙΑΓΝΩΣΗ

Η διάγνωση της βασίζεται κυρίως στο Ιστορικό (οικογενειακό 3 γενεών και ατομικό), στη φυσική εξέταση, στο Υπερηχοκαρδιογράφημα και σε γονιδιακό έλεγχο (δες πιο κάτω) με next-generation sequencing (NGS).

Το Υπερηχοκαρδιογράφημα θα δείξει τη σφαιρική διάταση της αριστερής κοιλίας και τη μείωση του κλάσματος εξωθήσεως κάτω από 45%.

[Κλάσμα εξωθήσεως ή Ejection Fraction (EF) ονομάζεται το πόσο ποσοστό από το αίμα που μπήκε στην αριστερή κοιλία (κατά τη διαστολή της), εκτοξεύθηκε στην αορτή (κατά τη συστολή της). Αυτό φυσιολογικά πρέπει να είναι μεγαλύτερο από 50%.]

Άλλες εξετάσεις που θα χρειαστούν είναι το ΗΚΓφημα, βιοχημικός έλεγχος (π.χ. BNP ή pro-NT-BNP κλπ.), το συνεχόμενο ΗΚΓφημα Holter (για ανεύρεση επικίνδυνων αρρυθμιών) και η καρδιακή μαγνητική τομογραφία (CMR) με σκιαγραφικό και τεχνική καθυστερημένης ενίσχυσης Γαδολινίου (Late Gadolinium Enhancement LGE) όπου ανιχνεύεται ινώδης ιστός περίπου στο 30% των ασθενών.

Στις πιο πάνω καρδιακές μαγνητικές τομογραφίες ανθρώπων με Διατατική μυοκαρδιοπάθεια, στην Α εικόνα δεν υπάρχει καθυστερημένη ενίσχυση Γαδολινίου (LGE -), ενώ στη C εικόνα φαίνεται καθυστερημένη ενίσχυση Γαδολινίου (LGE +), δηλαδή ίνωση, στο μέσον του μυϊκού τοιχώματος.

Επιπλέον σε όσους είναι > 35 ετών θα χρειαστεί να αποκλειστεί η στεφανιαία νόσος κυρίως με αναίμακτη στεφανιογραφία.

Αν υπάρχει υποψία φλεγμονής – μυοκαρδίτιδας θα γίνει και ενδομυοκαρδιακή βιοψία για ανεύρεση του υπεύθυνου αιτίου.

[Οι ιστολογικές αλλοιώσεις που παρατηρούνται στη Διατατική μυοκαρδιοπάθεια είναι μη ειδικές και συνήθως είναι η εύρεση κυττάρων του ανοσοποιητικού που επιστρατεύτηκαν για επιδιόρθωση της βλάβης – φλεγμονής, η απώλεια της παράλληλης διάταξης των μυοκυττάρων, η εκφύλιση και η νέκρωση τους, η εναπόθεση κολλαγόνου και ινώδους ιστού ανάμεσα στα κύτταρα]

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29323059/

Η ΠΡΟΓΝΩΣΗ

Η πρόγνωση της Διατατικής μυοκαρδιοπάθειας εξαρτάται από την αιτιολογία της, από το πόσο μειωμένο είναι το κλάσμα εξωθήσεως της, από την ύπαρξη και έκταση του ινώδη ιστού, από τη συνύπαρξη και άλλων παθήσεων κλπ.

Η πρόγνωση για τους ανθρώπους με καρδιακή ανεπάρκεια μπορεί να υπολογιστεί και στο διαδίκτυο με τα σκορ της Βαρκελώνης και του Σιάτλ.

http://ww2.bcnbiohfcalculator.org/web/calculations

https://depts.washington.edu/shfm/?width=1280&height=800

Η 5ετής θνητότητα από αυτήν ήταν 50%, μειώθηκε όμως στο 20-25% σήμερα με τις τελευταίες προόδους τις Ιατρικής.

Η ΘΕΡΑΠΕΙΑ

>> Η θεραπεία της Διατατικής μυοκαρδιοπάθειας είναι στην ουσία η θεραπεία της χρόνιας καρδιακής ανεπάρκειας.

>> Όμως υπάρχουν και περιπτώσεις που μπορεί να αποφευχθεί η Διατατική μυοκαρδιοπάθεια (π.χ. κατανάλωση αλκοόλ, ναρκωτικά, με αποφυγή ορισμένων φαρμάκων π.χ. για τον καρκίνο κλπ.) ή να καταπολεμηθεί η αιτία (π.χ. με φάρμακα κατά των ιών) ή να χορηγηθεί η ουσία που η έλλειψη της την προκάλεσε (π.χ. βιταμίνη Β1).

>> Επιπλέον πρέπει το σωματικό βάρος να μην υπερβαίνει το προβλεπόμενο από το ύψος (ύψος, σε μέτρα, στο τετράγωνο επί 25), και να γίνεται κάποια ελαφρά άσκηση όπως το βάδισμα (π.χ. > 15 χιλιόμετρα τη βδομάδα).

>> Επίσης πρέπει να προληφθούν οι κοιλιακές αρρυθμίες που είναι επικίνδυνες για τη ζωή.

Αυτές εμφανίζονται στους ανθρώπους με Διατατική μυοκαρδιοπάθεια σε ποσοστό 4-5% ανά έτος και μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις η προληπτική τοποθέτηση αυτόματου εμφυτεύσιμου απινιδωτή (ICD) ή αμφικοιλιακού βηματοδότη με ICD (CRT-D) να τις σταματήσει πριν να συμβεί αιφνίδιος θάνατος.

Πάντως με τη σύγχρονη φαρμακευτική θεραπεία φαίνεται ότι σε όσους έχουν καρδιακή ανεπάρκεια που ΔΕΝ οφείλεται σε ισχαιμία, η τοποθέτηση ICD, ΔΕΝ μειώνει τους ΣΥΝΟΛΙΚΟΥΣ θανάτους, παρ’ όλο που ο κίνδυνος αιφνιδίου θανάτου μειώνεται στο 50%.

Με μείωση των συνολικών θανάτων με ICD σε αυτή την περίπτωση (NICM), ωφελούνται μόνο οι νεώτεροι των 59 χρονών (συνολικοί θάνατοι 10% vs 19%), όσοι έχουν ίνωση στο μέσο τοίχωμα της αριστερής κοιλίας (ΜWF) και γενικά όσο περισσότερη η ίνωση, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος αιφνιδίου θανάτου.

# Ίσως στο μέλλον να χρησιμοποιείται περισσότερο η ύπαρξη και έκταση της ίνωσης (LGE) για την εύρεση όσων κινδυνεύουν περισσότερο με αιφνίδιο θάνατο, άσχετα με τη μείωση του κλάσματος εξωθήσεως.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28017348/

# Αν έχει συμβεί ήδη επιμένουσα κοιλιακή ταχυκαρδία ή κοιλιακή μαρμαρυγή και ο ασθενής επιβίωσε, τότε χρειάζεται να τοποθετηθεί ICD οπωσδήποτε (δευτερογενής πρόληψη), εφ’ όσον αναμένεται αξιοπρεπής ζωή πάνω από 1 χρόνο.

# Πρωτογενώς σύμφωνα με τις υπάρχουσες οδηγίες ο ICD τοποθετείται σε ανθρώπους με Διατατική μυοκαρδιοπάθεια αν έχει συμπτώματα σταδίου ΙΙ ή ΙΙΙ (κατά NYHA) και κλάσμα εξωθήσεως < 35% (εφ’ όσον έχει προηγηθεί  βέλτιστη φαρμακευτική θεραπεία τουλάχιστον για 3 μήνες και εφ’ όσον αναμένεται να ζήσει αξιοπρεπώς περισσότερο από 1 χρόνο).

# Όμως αν υπάρχουν ορισμένες μεταλλάξεις σε γονίδια που προκαλούν συχνά επικίνδυνες κοιλιακές ταχυαρρυθμίες πριν να μειωθεί το κλάσμα εξωθήσεως κάτω από 35%, μπορεί να τοποθετηθεί σε ύπαρξη τους ICD ακόμη και με ψηλότερο κλάσμα εξωθήσεως.

Αυτές οι συγκεκριμένες μεταλλάξεις αφορούν τα γονίδια LMNA, DSP, PLN, FLNC και το SCN5A. (Επίσης τα γονίδια BAG3, TMEM43 και RBM20).

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΓΙΑ ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΑΓΜΕΝΑ ΓΟΝΙΔΙΑ ΣΤΗΝ ΔΙΑΤΑΤΙΚΗ ΜΥΟΚΑΡΔΙΟΠΑΘΕΙΑ

> Γονιδιακός έλεγχος θα χρειαστεί σε όλες τις περιπτώσεις με Διατατική μυοκαρδιοπάθεια.

Η μη ανεύρεση μεταλλαγμένου γονιδίου δεν αποκλείει την ύπαρξη άλλου, άγνωστου ακόμη μεταλλαγμένου γονιδίου.

Η κληρονομικότητα της DCM είναι σχεδόν πάντα  αυτοσωματική επικρατούσα με μειωμένη διεισδυτικότητα (δεν υπάρχει σε όλους τους απογόνους η νόσος).

Η μειωμένη διεισδυτικότητα οφείλεται σε επιγενετικούς παράγοντες και πιθανόν σε άλλα τροποποιητικά γονίδια.

> Αν βρεθεί μεταλλαγμένο γονίδιο, θα διενεργηθεί γονιδιακός έλεγχος και στους συγγενείς ακόμη και αν είναι ασυμπτωματικοί, ώστε είτε να τεθούν υπό στενή παρακολούθηση αν βρεθεί και σε αυτούς το μεταλλαγμένο γονίδιο είτε να απαλλαγούν από μελλοντική παρακολούθηση αν δεν  βρεθεί και σε αυτούς μεταλλαγμένο γονίδιο.

Το γονίδιο που έχει μεταλλαχθεί, συνηθέστερα σε κάποιο πρόγονο, αφορά στη δημιουργία κάποιας παθολογικής ή μειωμένης πρωτεΐνης.

Οι μεταλλάξεις αφορούν κυρίως σε γονίδια των σαρκομεριδίων (π.χ. TTN, MYH7), του κυτταροσκελετού (πχ. FLNC), των δεσμοσωμάτων (DSP), της εσωτερικής πυρηνικής μεμβράνης (LMNA), των διαύλων Νατρίου SCN5A κλπ.

Επίσης η Μυοκαρδιοπάθεια πριν και μετά τον τοκετό (PPCM) θεωρείται ότι έχει και γενετικό υπόβαθρο.

Πάνω από 60 γονίδια έχουν ενοχοποιηθεί ότι προκαλούν Διατατική μυοκαρδιοπάθεια (DCM). Όμως πρόσφατα μια επιτροπή ειδικών έλεγξε πια γονίδια πραγματικά προκαλούν DCM και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι μόνο 19 από αυτά (από 10 διαφορετικές οντότητες) σχετίζονται με αυτήν αξιόπιστα.

>> Οι συχνότερες μεταλλάξεις γονιδίων που την προκαλούν είναι του γονιδίου TTN σε ποσοστό περίπου 20%, του γονιδίου  LMNA σε ποσοστό περίπου 5% (αυτό προκαλεί συχνά αρρυθμίες) και του γονιδίου MYH7 σε ποσοστό περίπου 3% (αυτό προκαλεί και υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια).

Και οι 3 αυτές μεταλλάξεις μεταφέρονται με αυτοσωματική επικρατούσα κληρονομικότητα (το 50% των απογόνων μπορεί να εκδηλώσει τη νόσο).

Άλλα γονίδια που σίγουρα προκαλούν Διατατική μυοκαρδιοπάθεια είναι τα: BAG3, DES, FLNC, PLN, RBM20, SCN5A, TNNC1, TNNT2, DSP και με μέτρια σιγουριά είναι τα γονίδια ACTC1, ACTN2, JPH2, NEXN, TNNI3, TPM1, VCL.

Υπ’ όψιν ότι πέρα από αυτά τα 19 γονίδια που γνωρίζουμε σήμερα ότι σίγουρα προκαλούν Διατατική μυοκαρδιοπάθεια υπάρχουν και άλλα άγνωστα ακόμη γονίδια.

https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/CIRCULATIONAHA.120.053033

Αν μεταλλαχθούν, πολλά από αυτά προκαλούν και υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια, τα 3 από αυτά προκαλούν και αρρυθμιογόνο μυοκαρδιοπάθεια και το γονίδιο SCN5A που σχετίζεται με τον δίαυλο ιόντων Νατρίου SCN5A, προκαλεί και σύνδρομο Brugada (μείωση της λειτουργικότητας του διαύλου) ή σύνδρομο μακρού QT (αύξηση της λειτουργικότητας του διαύλου).

Το γονίδιο TTN δίνει την οδηγία για την κατασκευή της πρωτεΐνης Τιτίνης*, το γονίδιο  LMNA δίνει οδηγία για την κατασκευή των πρωτεϊνών Λαμινών** A/C και το γονίδιο MYH7 δίνει οδηγία για την κατασκευή της πρωτεΐνης Μυοσίνης*** του σαρκομεριδίου και σχετίζεται με την ομαλή σύνδεση – αποσύνδεση της Μυοσίνης με την Ακτίνη.

>> Οι μεταλλάξεις που προκαλούν συχνότερα κοιλιακές ταχυαρρυθμίες και κίνδυνο αιφνιδίου θανάτου, αφορούν κυρίως τα γονίδια LMNA**, DSP****, PLN*****, FLNC****** και το γονίδιο SCN5A. Επίσης τα γονίδια BAG3, TMEM43 και RBM20.

[* Η πρωτεΐνη Τιτίνη παρεμβάλλεται ανάμεσα στη Μυοσίνη και τους δίσκους Ζ. Αυτή είναι ένα τεράστιο μοριακό “ελατήριο” που αποτελείται από > 30.000 αμινοξέα και σχετίζεται με ελαστικές και ιξώδεις ιδιότητες του σαρκομεριδίου (η μικρότερη μονάδα σύσπασης των μυοκυττάρων).

** Μεταλλάξεις του γονιδίου  LMNA (που δημιουργεί τη Λαμίνη Α/C) προκαλούν Διατατική μυοκαρδιοπάθεια, μυϊκές δυστροφίες και νευροπάθειες.

Η Διατατική μυοκαρδιοπάθεια από μετάλλαξη στο γονίδιο  LMNA παρουσιάζει συχνά κολποκοιλιακό αποκλεισμό, κολπική μαρμαρυγή και κοιλιακές ταχυαρρυθμίες με πιθανό αιφνίδιο θάνατο.

Οι πρωτεΐνες Λαμίνες (Β και Α με ισομορφές Α/C) είναι κυρίως δομικές πρωτεΐνες για την εσωτερική πυρηνική μεμβράνη και τον πυρήνα.

Επίσης βοηθούν στην οργάνωση και επιδιόρθωση του DNA, στην δημιουργία του mRNA από το DNA (transcription) και στην ενεργοποίηση (έκφραση) ορισμένων γονιδίων.

Επιπλέον βοηθούν στη μίτωση και τον προγραμματισμένο θάνατο του κυττάρου (απόπτωση).

*** Οι Κεφαλές της Μυοσίνης τραβούν τα ινίδια της Ακτίνης προς το κέντρο και αρχίζει η σύσπαση του σαρκομεριδίου.

**** Το μεταλλαγμένο γονίδιο DSP (Δεσμοπλακίνη) μπορεί να προκαλέσει και καθ’ υπεροχήν αριστερή αρρυθμιογόνο μυοκαρδιοπάθεια (π.χ. το σύνδρομο Carvajal). Σ’ αυτή τη ματάλλαξη βρίσκεται καθυστερημένη ενίσχυση γαδολινίου (LGE) στο κοιλιακό τοίχωμα, πριν να δημιουργηθεί τελικά η καρδιακή ανεπάρκεια.

***** Το γονίδιο PLN εκφράζει την πρωτεΐνη Φωσφολαμπάνη που βρίσκεται στη μεμβράνη του σαρκοπλασματικού δικτύου και έχει κεντρικό ρόλο στη διαχείριση του Ασβεστίου, ώστε να ρυθμίζεται η σύσπαση και η χάλαση της καρδιάς.

****** Το γονίδιο FLNC εκφράζει τη δομική πρωτεΐνη Φιλαμίνη C. Αυτή συνδέεται με την Ακτίνη, τον Ζ δίσκο των σαρκομεριδίων, την κυτταρική μεμβράνη και τον παρεμβαλλόμενο δίσκο.

Έτσι η Φιλαμίνη C πέρα από τη μηχανική σταθερότητα που προσφέρει, φαίνεται ότι χρησιμεύει και σαν μηχανικός αισθητήρας για τη συγχρονισμένη σύσπαση γειτονικών σαρκομεριδίων και κυττάρων του μυοκαρδίου.]

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

https://link.springer.com/article/10.1007/s10741-021-10139-0

https://www.heartrhythmjournal.com/article/S1547-5271(19)30438-2/fulltext

https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/CIRCULATIONAHA.120.053033

https://academic.oup.com/eurheartj/article-abstract/42/24/2384/6307392

https://www.acc.org/latest-in-cardiology/ten-points-to-remember/2021/06/28/18/23/understanding-the-genetics-of-adult

https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ehf2.12809\

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32853471/

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7956169/

https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/joim.12944

https://www.nature.com/articles/s41572-019-0084-1

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7216277/

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34174465/

https://www.mdpi.com/2077-0383/10/4/577/htm

https://www.jacc.org/doi/full/10.1016/j.jacc.2016.09.927

https://medlineplus.gov/genetics/gene/ttn/

https://medlineplus.gov/genetics/gene/lmna/

https://medlineplus.gov/genetics/gene/myh7/

Το σύνδρομο μακρού QT (LQTS) υπάγεται στις παθήσεις των καναλιών διόδου ιόντων (Καλίου, Ασβεστίου, Νατρίου) στη μεμβράνη των καρδιακών κυττάρων που αφορούν το ΜΗ φυσιολογικό κλείσιμο ή άνοιγμά τους (channelopathies).

[Το διάστημα QT στο ΗΚΓμα αντιπροσωπεύει το χρόνο της εκπόλωσης και επαναπόλωσης των κοιλιών και περίπου αντιστοιχεί στο χρόνο που χρειάζεται για τη σύσπαση και χαλάρωση του μυοκαρδίου των κοιλιών]

Το LQTS είναι μια σπάνια εκ γενετής, συνήθως κληρονομική, channelopathy που εμφανίζεται με επιμήκυνση του διαστήματος QT στο ΗΚΓφημα και που μπορεί να εμφανίσει συγκοπτικά επεισόδια (από κοιλιακή ταχυκαρδία torsades de pointes) ή και αιφνίδιο θάνατο σε νεαρές κυρίως ηλικίες.

Πέρα από το εκ γενετής LQTS, υπάρχει και επίκτητο LQTS που οφείλεται σε επίδραση ορισμένων φαρμάκων, ηλεκτρολυτικών ανωμαλιών και από βραδυαρρυθμία.

Α) Το εκ γενετής LQTS παρατηρείται περίπου σε 1 ανά 2.500 παιδιά και οφείλεται σε 20 μεταλλάξεις γονιδίων αλλά οι συχνότερες είναι τρεις, η τύπου 1, η τύπου 2 και η τύπου 3.

Για να τεθεί η διάγνωση απαιτείται το QTc να είναι >480 ms στα παιδιά και >500 ms σε ενήλικες. (Σε άντρες με QTc >470 ms και γυναίκες με QTc >480 ms και <500 ms, αυτό θεωρείται οριακό).

[QTc = διορθωμένο QT ανάλογα με τη συχνότητα. (Το QT αυξάνεται σε βραδυκαρδία). Οι φυσιολογικές τιμές είναι για άντρες <450 ms και για γυναίκες < 460 ms στις απαγωγές V2-V3 που έχουν το μακρύτερο QT.]

1) Το LQTS τύπου 1 οφείλεται σε μετάλλαξη του γονιδίου KCNQ1 που αφορά την α-υποομάδα του καναλιού του Καλίου Kv7.1. Έτσι μειώνεται το κύμα IKs (οπότε βγαίνει λιγότερο Κάλιο έξω στη φάση 2 και 3 του δυναμικού ενέργειας). Σ’ αυτό, το Τ κύμα έχει ευρεία βάση.

Στο LQTS τύπου 1  μπορεί να συμβεί συγκοπτικό επεισόδιο ή αιφνίδιος θάνατος κυρίως κατά την άσκηση (ή σε ψυχικό stress).

https://www.ahajournals.org/doi/pdf/10.1161/HCG.0000000000000067

2) Το LQTS τύπου 2 οφείλεται σε μετάλλαξη του γονιδίου KCNH2 που αφορά την α-υποομάδα του καναλιού του Καλίου KV11.1 (ή hERG1),  Έτσι μειώνεται η λειτουργικότητα του κύματος IKr (οπότε βγαίνει λιγότερο Κάλιο έξω στη φάση 3 του δυναμικού ενέργειας). Σ’ αυτό, το Τ κύμα είναι χαμηλό και οδοντωμένο.

Τρισδιάστατη εικόνα καναλιού Καλίου KV11.1 (ή hERG1),  φαίνεται στη διεύθυνση:

https://www.rcsb.org/3d-view/5va2/1

Στο LQTS τύπου 2  μπορεί να συμβεί συγκοπτικό επεισόδιο ή αιφνίδιος θάνατος κυρίως σε ξαφνικό θόρυβο (ή σε ψυχικό stress).

3) Το LQTS τύπου 3 οφείλεται σε μετάλλαξη του γονιδίου SCN5A που αφορά την α-υποομάδα του καναλιού του Νατρίου Nav1.5. Έτσι αυξάνεται η λειτουργικότητα του κύματος INa της φάσης 0 και  του INaL της φάσης 2 και 3 (οπότε παρατείνεται η είσοδος Νατρίου σ’ αυτές τις φάσεις). Σ’ αυτό, το Τ κύμα εμφανίζεται περισσότερο καθυστερημένα.

Στο LQTS τύπου 3 μπορεί να συμβεί αιφνίδιος θάνατος κυρίως στον ύπνο.

http://www.avidscience.com/wp-content/uploads/2017/07/update-on-the-genetic-basis-of-long-qt-syndrome.pdf

https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1570963915002022#s0060

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5840852/

Β) Το επίκτητο LQTS οφείλεται σε φάρμακα, και σε υπο-καλιαιμία, υπο-νατριαιμία, υπο-μαγνησιαιμία.

Πληροφορίες για φάρμακα που παρατείνουν το QT μπορεί να βρεί κάποιος στη διεύθυνση:

https://www.crediblemeds.org/index.php/drugsearch

[Τα συχνότερα φάρμακα που παρατείνουν το QT, είναι:

Αντιαρρυθμικά: Disopyramide (π.χ. Rytmodan), Procainamide (Biocoryl) Quinidine (Quinidine) Dofetilide, Dronedarone (Multaq) Ibutilide (Corvert) Sotalol (Sotalol) Amiodarone (Angoron)

Ψυχοτρόπα: Haloperidol (Aloperidin) Phenothiazines Citalopram (Ceropram) Tricyclic antidepressants (Clomipramine- Anafranil)

Αντιβιοτικά: Erythromycin, Pentamidine, Azithromycin, Chloroquine, Ciprofloxacin, Fluconazole, Levofloxacin, Moxifloxacin, Clarithromycin, Itraconazole, Ketoconazole

Άλλα: Αντισυλληπτικά που περιέχουν μόνο προγεστερόνη, Methadone, Probucol, Droperidol, Ondansetron]

ΟΔΗΓΙΕΣ:

# Σε σύνδρομο LQTS απαγορεύεται η ανταγωνιστική άθληση και η λήψη φαρμάκων που παρατείνουν το QT. (οδηγία τύπου Ι)

# Σε ασυμπτωματικούς (ή συμπτωματικούς με συγκοπτικό επεισόδιο) με LQTS και QTc ηρεμίας > 470 ms χορηγείται μόνιμη θεραπεία, σαν πρώτη ενέργεια, με β-αναστολέα (αν δεν υπάρχουν αντενδείξεις). (οδηγία τύπου Ι). (Ίσως β-αναστολέας μπορεί να χορηγηθεί και σεQTc ηρεμίας < 470 ms.)

# Τοποθέτηση ICD είναι λογική σε όσους με LQTS έχουν συγκοπή με υποψία αρρυθμικής αιτιολογίας, παρ’ όλο που λαμβάνουν β- αναστολέα ή δεν τον ανέχονται. (οδηγία τύπου ΙΙα)

# Αν συμβαίνουν απινιδώσεις σε όποιον έχει ICD, παρά τη μέγιστη ανεκτή δόση β-αναστολέα, προστίθεται επιπλέον φάρμακο (π.χ. Mexiletine ή και Ranolazine στο σύνδρομο LQT3) ή διενεργείται LCSD. (οδηγία τύπου Ι)

Περισσότερες πληροφορίες υπάρχουν στις οδηγίες: 2021 PACES Expert Consensus Statement: https://www.heartrhythmjournal.com/article/S1547-5271(21)01930-5/pdf

(Προσωπικά νομίζω ότι καλύτερα να αναφερόταν ότι αν και μετά το επιπλέον φάρμακο συμβαίνουν απινιδώσεις, τότε διενεργείται LCSD.)

# Αριστερή Καρδιακή Συμπαθητική Απονεύρωση (LCSD) είναι λογική σε όσους με LQTS έχουν επαναλαμβανόμενες συγκοπές με υποψία αρρυθμικής αιτιολογίας, παρ’ όλο που λαμβάνουν β- αναστολέα ή δεν τον ανέχονται. (οδηγία τύπου ΙΙα)

# Σε ασθενείς Υψηλού κινδύνου με συγκοπτικό επεισόδιο (με υποψία αρρυθμικής αιτιολογίας) παρ’ όλο που λαμβάνουν β- αναστολέα ή δεν τον ανέχονται, προστίθεται επιπλέον φάρμακο (π.χ. Mexiletine ή και Ranolazine στο σύνδρομο LQT3), διενεργείται LCSD ή/και τοποθετείται ICD. (οδηγία τύπου Ι)

[Αν είναι ασυμπτωματικοί, με QTc ηρεμίας > 500 ms, η ένδειξη για τα ανωτέρω γίνεται ΙΙb- ίσως είναι ωφέλιμα].

[Υψηλού κινδύνου σημαίνει: QTc >500 ms ή LQTS 3 ή LQTS 2 (ιδίως αν είναι γυναίκες), αν είναι < 40 ετών, αν υπάρχει ιστορικό συγκοπών (από αρρυθμία).]

Ενημερώθηκε στις 6/6/2020

Ο ξαφνικός καρδιακός θάνατος (SCD) (αποτελεί το 85% των αιφνιδίων θανάτων- SD) και μπορεί να είναι και η πρώτη εκδήλωση των παθήσεων των καναλιών διόδου ιόντων των καρδιακών κυττάρων (διαυλοπάθειες), σε ηλικίες κάτω των 35 ετών.

Στους νέους, τραγικός, αιφνίδιος καρδιακός θάνατος συμβαίνει σε περίπου 2/100.000/έτος και οι μισές περίπου περιπτώσεις είναι ανεξήγητες (προέρχονται κυρίως από διαυλοπάθειες ή channelopathies).

Η αναλογία αντρών προς γυναίκες είναι περίπου 4 : 1. Δυστυχώς οι μισές περιπτώσεις έρχονται χωρίς να έχει προηγηθεί κάποιο σύμπτωμα (π.χ. συγκοπτικό επεισόδιο) και συμβαίνουν κυρίως στην άσκηση ή λίγο μετά από αυτήν.

Οι παθήσεις των καναλιών διόδου ιόντων (Καλίου, Ασβεστίου, Νατρίου) στη μεμβράνη των καρδιακών κυττάρων αφορούν το ΜΗ φυσιολογικό κλείσιμο ή άνοιγμά τους (channelopathies).

(Ξαφνικός ή αιφνίδιος Θάνατος- SD, είναι ο μη αναμενόμενος, που προέρχεται από φυσικά αίτια)

Αιφνίδιος καρδιακός θάνατος (SCD) σε νεώτερους των 35 ετών μπορεί να συμβεί από channelopathies (σε καρδιά που μακρο-οπτικά είναι τελείως φυσιολογική), από  μυοκαρδιοπάθειες (ιδίως Αρρυθμιογόνο Μυοκαρδιοπάθεια Δεξιάς Κοιλίας-ARVC, Υπερτροφική Μυοκαρδιοπάθεια-HCM κλπ), από συγγενείς ανωμαλίες των στεφανιαίων αρτηριών, από συγγενείς καρδιοπάθειες (π.χ. τετραλογία Fallot), από μυοκαρδίτιδα, σπάνια από στεφανιαία νόσο κλπ.

Ενώ σε ανθρώπους πάνω από 40 ετών οι περισσότερες περιπτώσεις SCD, είναι αποτέλεσμα κυρίως στεφανιαίας νόσου.

Στις παθήσεις των καναλιών διόδου ιόντων μπορεί να υπάρχει αύξηση ή μείωση της λειτουργικότητας τους (να παραμένουν περισσότερο ή λιγότερο ανοιχτά) οπότε αυξάνεται η δίοδος Ιόντων στην πρώτη περίπτωση και μειώνεται η δίοδος Ιόντων στην δεύτερη περίπτωση.

Αυτές προκαλούνται από μεταλλάξεις γονιδίων και έχουν σαν αποτέλεσμα ηλεκτρική αστάθεια στην καρδιά και κίνδυνο αιφνιδίου θανάτου, περισσότερο σε ηλικίες κάτω των 35 ετών.

Αλλιώς οι channelopathies μπορεί να μην παρουσιάζουν κανένα σύμπτωμα για χρόνια ή να εμφανιστούν με συγκοπτικό επεισόδιο (από επεισόδιο κοιλιακής ταχυκαρδίας).

Τα κανάλια διόδου ιόντων είναι υπεύθυνα για την παραγωγή και εξάπλωση του ηλεκτρισμού στην καρδιά (δυναμικό ενέργειας). Έτσι προκαλείται η σύσπαση της για να λειτουργήσει αυτή σαν αντλία διακίνησης του αίματος στο σώμα.

Η ηλεκτρική αστάθεια οφείλεται σε ανισορροπία των Ιόντων (Καλίου, Ασβεστίου, Νατρίου) μέσα και έξω από τα καρδιακά κύτταρα.

Τα συχνότερα σύνδρομα που σχετίζονται με βλάβες στα κανάλια διόδου ιόντων (channelopathies) είναι το σύνδρομο του μακρού QΤ (LQTS), το σύνδρομο Brugada (BrS), η Κατεχολαμινεργική Πολύμορφη Κοιλιακή Ταχυκαρδία (CPVT), το σύνδρομο βραχέoς QT (SQTS) και το σύνδρομο Πρώιμης Επαναπόλωσης (ERS).

Το κάθε σύνδρομο από αυτά έχει διαφορετικό, χαρακτηριστικό ΗΚΓμα και διαφορετικό κίνδυνο αιφνιδίου θανάτου.

Στο πάνω σχεδιάγραμμα, φαίνονται 3 συχνά γονίδια που σχετίζονται με channelopathies, τα SCN5A, KCNQ1, KCNH2. Ανάλογα με την αύξηση ή μείωση της λειτουργικότητας των καναλιών που σχηματίζονται από αυτά (περισσότερο ή λιγότερο ανοιχτά), έχουμε διαφορετικό σύνδρομο.

Η μετάλλαξη (οικογενής ή μη) των γονιδίων που προσφέρουν τις πληροφορίες για την κατασκευή των πρωτεϊνών που απαρτίζουν τα  κανάλια διόδου ιόντων Νατρίου, Καλίου και Ασβεστίου, που βρίσκονται στη μεμβράνη των καρδιακών κυττάρων προκαλεί μείωση ή αύξηση της λειτουργικότητας τους.

Στο πιο πάνω σχεδιάγραμμα, φαίνονται τα δυναμικά ενέργειας και τα κανάλια Νατρίου, Ασβεστίου και Καλίου, στα μυικά κύτταρα αριστερά και στα κύτταρα των κόμβων δεξιά.

[Π.χ. Στο SQTS, αυξάνεται η λειτουργικότητα των καναλιών I_Kr  από μετάλλαξη του γονιδίου KCNH2. Το αποτέλεσμα είναι η μεγαλύτερη έξοδος Καλίου από τα κύτταρα, στη φάση 3 του δυναμικού ενέργειας.

Στο BrS, μειώνεται η λειτουργικότητα ή/και η δομή των καναλιών Νατρίου Nav 1.5 από μετάλλαξη του γονιδίου SCN5A (σίγουρη απόδειξη υπαιτιότητας του). Το αποτέλεσμα είναι η μικρότερη είσοδος Νατρίου στα κύτταρα, κατά τη φάση 0 του δυναμικού ενέργειας.]

Στο ανωτέρω σχεδιάγραμμα φαίνεται ότι μερικές μεταλλάξεις γονιδίων είναι κοινές στις chanellopathies. Απλώς ανάλογα με το αν αυξάνεται ή μειώνεται η λειτουργικότητα των καναλιών που σχετίζονται με αυτά, έχουμε άλλο σύνδρομο.

Οι οικογενείς κληρονομικές παθήσεις που προκαλούν αιφνίδιο καρδιακό θάνατο- SCD (από Κοιλιακή Ταχυκαρδία- Μαρμαρυγή) σε ηλικίες κάτω των 40 ετών συνήθως είναι σύνδρομα που σχετίζονται με βλάβες στα κανάλια διόδου ιόντων ή με Μυοκαρδιοπάθειες.

# Σε άνθρωπο με channelopathie, ο έλεγχος των 1^ου βαθμού συγγενών είναι βασικής σημασίας.

# Ο έλεγχος θα γίνει με ΗΚΓμα, όμως σε CPVT το ΗΚΓμα ηρεμίας δυστυχώς είναι φυσιολογικό και σε LQTS, δυστυχώς το 25% των ΗΚΓματων δείχνει φυσιολογικό QTc  ≤440 ms (δες πιο κάτω).

# Έτσι σε όλες τις channelopathies, εκτός του ERS, χρειάζεται ή είναι χρήσιμος ο γενετικός έλεγχος σε 1^ου βαθμού συγγενείς και ιδίως των παιδιών.

# Σε όλους με channelopathie που υπάρχει πιθανότητα στεφανιαίας νόσου πρέπει να γίνεται έλεγχος για αυτήν λόγω αυξημένου κινδύνου κοιλιακής μαρμαρυγής- θανάτου, αν συμβεί ισχαιμία.

# Επίσης σε όσους έχουν channelopathie, όλες οι αιτίες ισχαιμίας ακόμη και χωρίς στεφανιαία νόσο, πρέπει να αποφεύγονται (δες έμφραγμα τύπου 2).

# Αν χρειαστεί τοποθέτηση συσκευής αυτόματης απινίδωσης- ICD, πρέπει να γνωρίζουμε ότι οι συσκευές ICD, δυστυχώς μερικές φορές χορηγούν ηλεκτρικό shock χωρίς λόγο και επιπλέον παρουσιάζουν επιπλοκές στο 8 ως 35% των ανθρώπων.

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΠΡΩΙΜΗΣ ΕΠΑΝΑΠΟΛΩΣΗΣ

EARLY REPOLARIZATION– J–WAVE SYNDROME

ERS

To σύνδρομο πρώιμης επαναπόλωσης υπάγεται στις παθήσεις των καναλιών διόδου ιόντων (Καλίου, Ασβεστίου, Νατρίου) στη μεμβράνη των καρδιακών κυττάρων που αφορούν το ΜΗ φυσιολογικό κλείσιμο ή άνοιγμά τους (channelopathies).

Μορφολογία Πρώιμης Επαναπόλωσης (ERΡ) υπάρχει στο 6% περίπου του γενικού πληθυσμού και ιδίως σε άντρες, < 40 ετών και σε αθλητές.

Για περισσότερες πληροφορίες: Πατήστε εδώ

ΣΥΝΔΡΟΜΟ BRUGADA (BrS)

Το σύνδρομο Brugada (BrS) είναι ένα κληρονομικό σύνδρομο που μπορεί να προκαλέσει συγκοπή ή αιφνίδιο θάνατο, από κοιλιακή μαρμαρυγή, κυρίως τη νύκτα (ή σε ξεκούραση), σε άντρες 40 (25-55) ετών.

Αυτό ευθύνεται για το 8% όλων των αιφνιδίων θανάτων και πιθανώς αυτό οφείλεται για το 20% των ανεξήγητων θανάτων σε “φυσιολογική” οπτικά καρδιά (μερικές φορές μπορεί να φανεί μικροσκοπικά αύξηση του κολλαγόνου και ίνωση στο χώρο εξόδου της δεξιάς κοιλίας).

Το σύνδρομο Brugada (εννοείται μόνο το τύπου 1) έχει χαρακτηριστικό ΗΚΓμα με ανάσπαση του ST ≥2 mm, ακολουθούμενο από αρνητικό Τ στις απαγωγές V1 ή/και V2 (μοιάζει με αποκλεισμό δεξιού σκέλους) και αυξημένο κίνδυνο ξαφνικού καρδιακού θανάτου (SCD).

Για περισσότερες πληροφορίες:: Πατήστε εδώ

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΒΡΑΧΕΟΣ QT (SQTS)

Το σύνδρομο βραχέος QT μπορεί να είναι συγγενές ή να εμφανιστεί αργότερα στη ζωή (επίκτητο) από ορισμένα φάρμακα (π.χ. αντιεπιληπτικά όπως Lamotrigine- LAMICTAL), από υπερ-ασβεστιαιμία, από υπερ-καλιαιμία, από οξέωση κλπ.

Το συγγενές σύνδρομο βραχέος QT από μετάλλαξη γονιδίων, σε ανθρώπους <21 ετών παρουσιάζεται σε συχνότητα ίσως 1:2000, κυρίως σε άντρες και μπορεί να προκαλέσει αιφνίδιο καρδιακό θάνατο (SCD) περισσότερο στην ηρεμία ή στον ύπνο.

Περισσότερα δες στο αντίστοιχο άρθρο πατώντας: εδώ

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΜΑΚΡΟΥ QT (LQTS)

Το LQTS είναι μια σπάνια εκ γενετής, συνήθως κληρονομική, channelopathy που εμφανίζεται με επιμήκυνση του διαστήματος QT στο ΗΚΓφημα και που μπορεί να εμφανίσει συγκοπτικά επεισόδια (από κοιλιακή ταχυκαρδία torsades de pointes) ή και αιφνίδιο θάνατο σε νεαρές κυρίως ηλικίες.

Πέρα από το εκ γενετής LQTS, υπάρχει και επίκτητο LQTS που οφείλεται σε επίδραση ορισμένων φαρμάκων, ηλεκτρολυτικών ανωμαλιών και από βραδυαρρυθμία.

Το εκ γενετής LQTS παρατηρείται περίπου σε 1 ανά 2.500 παιδιά και οφείλεται σε 20 μεταλλάξεις γονιδίων.

Για περισσότερες πληροφορίες: Πατήστε εδώ

ΚΑΤΕΧΟΛΑΜΙΝΕΡΓΙΚΗ ΠΟΛΥΜΟΡΦΗ ΚΟΙΛΙΑΚΗ

ΤΑΧΥΚΑΡΔΙΑ- CPVT

Η κατεχολαμινεργική πολύμορφη κοιλιακή ταχυκαρδία (CPVT)  είναι μια σπάνια, κληρονομική γονιδιακή αρρυθμία που μπορεί να προκαλέσει  συγκοπτικά επεισόδια και αιφνίδιο καρδιακό θάνατο (SCD) σε σωματική κούραση ή σε συναισθηματική φόρτιση, (από αυξημένες κατεχολαμίνες), κυρίως στις ηλικίες 5 ως 21 ετών.

Η CPVT προκαλεί περίπου το 15% των ξαφνικών ανεξήγητων καρδιακών θανάτων σε νέους και οφείλεται σε διαυλοπάθεια (channelopathy) που προκαλείται από σποραδική ή κληρονομική μετάλλαξη γονιδίων (κυρίως του γονιδίου RYR2 και σπάνια του γονιδίου CASQ2) που αυξάνουν το ενδοκυττάριο Ασβέστιο των καρδιακών μυοκυττάρων στη φάση της διαστολής.

Περισσότερες πληροφορίες για την CPVT υπάρχουν στο αντίστοιχο άρθρο της ιστοσελίδας.

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

• 2017 ACC/AHA/HRS Guideline for the Evaluation and Management of Patients With Syncope
• http://circ.ahajournals.org/content/early/2017/03/09/CIR.0000000000000499
• 2017 AHA/ACC/HRS Guideline for Management of Patients With Ventricular Arrhythmias and the Prevention of Sudden Cardiac Death
• http://circ.ahajournals.org/content/early/2017/10/30/CIR.0000000000000549
• http://circres.ahajournals.org/content/116/12/1919
• http://circres.ahajournals.org/content/116/12/1971
• http://www.avidscience.com/wp-content/uploads/2017/07/update-on-the-genetic-basis-of-long-qt-syndrome.pdf
• https://www.nature.com/articles/s41569-019-0266-2
• https://academic.oup.com/eurheartj/article/36/41/2793/2293363#108769517