Η δημιουργία θρόμβου σε αγγείο συμβαίνει σε καταστάσεις υπερπηκτικότητας του αίματος, σε καταστάσεις βραδείας ή στροβιλώδους ροής  (στάσης) του αίματος και σε τραυματισμό ή φλεγμονή του ενδοθηλίου του αγγείου (τριάδα Virchow).

Οι Θρομβοφιλίες είναι καταστάσεις υπερπηκτικότητας του αίματος και συνεπώς δημιουργίας θρόμβων στα αγγεία, χωρίς να υπάρχει αιτία (χωρίς να υπάρχει  αιμορραγία από τραυματισμό τους).

Αυτές εκτρέπουν τη συνεχή λεπτή ισορροπία μεταξύ της πρόκλησης θρόμβων και του περιορισμού τους, προς την πλευρά της θρομβογένεσης και των θρομβοεμβολικών επεισοδίων (VTE).

Οι Θρομβοφιλίες είναι είτε κληρονομικές είτε εμφανίζονται αργότερα οπότε λέγονται επίκτητες.

Οι Θρομβοφιλίες  δημιουργούν θρομβώσεις κυρίως σε φλέβες ποδιών ή χεριών (αν συμβεί εν τω βάθει θρομβοφλεβίδα, πιθανώς ακολουθεί πνευμονική εμβολή), αλλά και στον εγκέφαλο, στα μάτια, στο ήπαρ (σύνδρομο Budd-Chiari), στις μεσεντέριες φλέβες κλπ.

Επιπλέον βοηθούν μαζί με άλλους παράγοντες κινδύνου για θρομβώσεις στις αρτηρίες (ισχαιμικό εγκεφαλικό, έμφραγμα κλπ.)

Επίσης αυξάνουν τον κίνδυνο απώλειας του εμβρύου σε εγκυμοσύνη.

Όμως υπάρχουν και άλλοι παράγοντες – καταστάσεις (περιβαλλοντικές ή γονιδιακές) που ευνοούν τις θρομβώσεις, και αν συνδυαστούν με κάποια θρομβοφιλία αυξάνεται πολύ ο κίνδυνος θρόμβωσης.

Αυτοί οι παράγοντες ευνοούν τις θρομβώσεις σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό και διαχωρίζονται σε ισχυρής, μέτριας και ελαφράς πιθανότητας για θρόμβωση. (Δες πιο κάτω)

Επίσης μερικές φορές μπορεί να συνυπάρχει ένα είδος θρομβοφιλίας με ακόμη μια θρομβοφιλία είτε από γονιδιακή μετάλλαξη μακρινού προγόνου είτε από επίκτητη θρομβοφιλία, οπότε αυξάνεται κατά πολύ ο κίνδυνος θρομβώσεων.

[Οι επίκτητες θρομβοφιλίες έχουν χαρακτηριστικό παράδειγμα το αντιφωσφολιπιδικό σύνδρομο (antiphospholipid syndrome ή APS).]

ΟΙ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΕΣ ΘΡΟΜΒΟΦΙΛΙΕΣ

Οι κληρονομικές θρομβοφιλίες οφείλονται σε μετάλλαξη γονιδίου που σχετίζεται με κάποια από τις πρωτεΐνες της πήξεως, και συνέβηκε σε έναν πρόγονο, στο παρελθόν. Αυτές ανιχνεύονται σήμερα περίπου στο 50% όσων παρουσιάσουν απρόκλητη θρόμβωση.

Οι μεταλλάξεις μπορεί να είναι δυο ειδών: Είτε μετάλλαξη που προκαλεί απώλεια της λειτουργίας ή της ποσότητας των πρωτεϊνών – φυσικών αναστολέων της πήξεως, είτε μετάλλαξη που προκαλεί αύξηση της λειτουργίας παράγοντα της πήξεως, όπως του παράγοντα της πήξεως V (Leiden), της Προθρομβίνης (παράγοντας πήξεως ΙΙ) και του παράγοντα VIII.

[Η Υπερομοκυστεΐναιμία θεωρείται ασθενής δείκτης αυξημένου κινδύνου για θρομβοεμβολικά επεισόδια (π.χ. πνευμονική εμβολή).

Υπ’ όψιν ότι αυξημένο (2πλάσιο) κίνδυνο θρομβώσεων παρουσιάζουν όσοι δεν έχουν ομάδα αίματος 0.]

Πάντως ακόμη και σήμερα, μεγάλο ποσοστό (περίπου 50%) των γονιδιακών αιτίων που προκαλούν τις κληρονομικές οικογενειακές θρομβοφιλίες, δεν είναι γνωστό.

Οι πιο επικίνδυνες μορφές θρομβοφιλίας με ψηλό κίνδυνο για θρομβοεμβολικό επεισόδιο, είναι κυρίως οι ομόζυγοι με μετάλλαξη Leiden στον παράγοντα της πήξεως V (70πλάσιος κίνδυνος*), οι ομόζυγοι με μετάλλαξη G20210A στην Προθρομβίνη ή FII G20210A (20πλάσιος κίνδυνος*), όσοι έχουν συνδυασμό θρομβοφιλιών (π.χ. ετερόζυγος παράγων V Leiden και ετερόζυγος μετάλλαξη G20210A της προθρομβίνης. Ο κίνδυνος είναι 20πλάσιος*) και όσοι έχουν  ετερόζυγο μείωση της Αντιθρομβίνης ΙΙΙ (20πλάσιος κίνδυνος*).

Μικρότερη επικινδυνότητα παρουσιάζουν όσοι έχουν ετερόζυγο μείωση της πρωτεΐνης C (8πλάσιος κίνδυνος*) ή της πρωτεΐνης S (7πλάσιος κίνδυνος*).

Ακόμη μικρότερο κίνδυνο θρομβώσεως έχουν οι ετερόζυγοι με μετάλλαξη Leiden στον παράγοντα της πήξεως V (5πλάσιος κίνδυνος*) και οι ετερόζυγοι με μετάλλαξη G20210A στην Προθρομβίνη (4πλάσιος κίνδυνος*), η σπάνια αύξηση του παράγοντα VIII (2πλάσιος κίνδυνος*) κλπ.

[*Η πιθανότητα για πρώτη θρόμβωση σε φλέβα και θρομβοεμβολή (VTE) συγκριτικά με τον γενικό πληθυσμό που έχει πιθανότητα 1-1.5/1000/έτος.]

ΟΙ ΓΟΝΙΔΙΑΚΕΣ ΘΡΟΜΒΟΦΙΛΙΕΣ ΚΑΙ Η ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΤΟΥΣ ΣΤΟΝ ΠΛΗΘΥΣΜΟ

ΚΑΙ ΣΕ ΘΡΟΜΒΟΕΒΟΛΙΚΗ ΝΟΣΟ

>>> Η ετερόζυγος μείωση της πρωτεΐνης C εμφανίζεται περίπου σε 1:300 ανθρώπους και αυξάνει τον κίνδυνο για 1^η φλεβική θρόμβωση κατά 8 φορές.

(Περίπου το 3% όσων παρουσιάζουν θρομβοεμβολική (VTE) νόσο έχουν αυτή τη μετάλλαξη)

Η ομόζυγος μείωση της πρωτεΐνης C είναι σπάνια, εμφανίζεται ίσως σε 1:750.000 ανθρώπους και εκδηλώνεται με βαρειά μορφή στο νεογνό (πορφύρα fulminans ή NPF)

>>> Η ετερόζυγος μείωση της πρωτεΐνης S εμφανίζεται περίπου σε 1:300 ανθρώπους στην Ευρώπη και αυξάνει τον κίνδυνο για 1^η φλεβική θρόμβωση κατά 7 φορές.

(Περίπου το 3% όσων παρουσιάζουν θρομβοεμβολική (VTE) νόσο έχουν αυτή τη μετάλλαξη)

Η ομόζυγος μείωση της πρωτεΐνης S είναι σπάνια, εμφανίζεται ίσως σε 1:4.000.000 ανθρώπους και εκδηλώνεται με βαρειά μορφή στο νεογνό (πορφύρα fulminans ή NPF)

>>> Η ετερόζυγος μείωση της Αντιθρομβίνης ΙΙΙ εμφανίζεται περίπου σε 1:2.000 ανθρώπους και αυξάνει τον κίνδυνο για 1^η φλεβική θρόμβωση κατά 20 φορές.

(Περίπου το 2% όσων παρουσιάζουν θρομβοεμβολική (VTE) νόσο έχουν αυτή τη μετάλλαξη)

(Η ομόζυγος μορφή συνήθως είναι ασύμβατη με τη ζωή)

>>> Ο συνδυασμός θρομβοφιλιών (π.χ. ετερόζυγος παράγων V Leiden και ετερόζυγος μετάλλαξη G20210A της προθρομβίνης είναι σπάνιος και  αυξάνει τον κίνδυνο για 1^η φλεβική θρόμβωση κατά 20 φορές.

>>> Η ετερόζυγος μετάλλαξη στο γονίδιο G20210A της Προθρομβίνης (FII G20210A) εμφανίζεται περίπου σε 1:30 Έλληνες και αυξάνει τον κίνδυνο για 1^η φλεβική θρόμβωση κατά 5 φορές.

(Περίπου το 4% όσων παρουσιάζουν θρομβοεμβολική (VTE) νόσο έχουν αυτή τη μετάλλαξη)

Η ομόζυγος μετάλλαξη της Προθρομβίνης εμφανίζεται περίπου σε 1:1000 Ευρωπαίους και αυξάνει τον κίνδυνο για 1^η φλεβική θρόμβωση κατά 20 φορές.

>>> Η ετερόζυγος μετάλλαξη του παράγοντα V Leiden είναι πολύ συχνή στους Ευρωπαίους, περίπου σε 1:12 και ο κίνδυνος για 1^η φλεβική θρόμβωση είναι 6πλάσιος από το γενικό πληθυσμό.

(Περίπου το 15-20% όσων παρουσιάζουν θρομβοεμβολική (VTE) νόσο έχουν αυτή τη μετάλλαξη)

Η ομόζυγος μετάλλαξη του παράγοντα V Leiden εμφανίζεται περίπου σε 1: 650 Ευρωπαίους και ο κίνδυνος για 1^η φλεβική θρόμβωση είναι 70πλάσιος από το γενικό πληθυσμό.

>>> Η φρομβοφιλία από αύξηση του παράγοντα VIII (> 150%) παρατηρείται πολύ συχνά, στο 9% του πληθυσμού και ο κίνδυνος για 1^η φλεβική θρόμβωση από αυτήν είναι 2πλάσιος από το γενικό πληθυσμό.

Επιπλέον από αυτήν αυξάνεται ο κίνδυνος για ισχαιμικό εγκεφαλικό επεισόδιο στο 2πλάσιο.

(Περίπου το 25% όσων παρουσιάζουν θρομβοεμβολική (VTE) νόσο έχουν αυτή τη μετάλλαξη)

https://ejnpn.springeropen.com/articles/10.1186/s41983-021-00275-7

[*Η πιθανότητα για πρώτη θρόμβωση σε φλέβα και θρομβοεμβολή (VTE) συγκριτικά με τον γενικό πληθυσμό.

Στο γενικό πληθυσμό η πιθανότητα παθολογικής θρομβοεμβολής (VTE) είναι περίπου 1-1.5/1.000 ανά έτος.

# Τα στοιχεία ποικίλουν στη βιβλιογραφία.]

ΛΙΓΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΛΗΡΟΜΙΚΟΤΗΤΑ

Η γενετική πληροφορία, τα γονίδια στο DNA μας, έχουν κληρονομηθεί σε 23 ζεύγη χρωμοσωμάτων, το ένα του ζεύγους από τον πατέρα μας και το άλλο του ζεύγους από τη μητέρα μας.

Τα 22 ζεύγη χρωμοσωμάτων λέγονται αυτοσωματικά (ομόλογα) χρωμοσώματα και επιπλέον υπάρχει ένα ζεύγος χρωμοσωμάτων του φύλου (ΧΥ στον άντρα, ΧΧ στη γυναίκα).

Οι γονιδιακές θρομβοφιλίες κληρονομούνται με αυτοσωματική επικρατούσα κληρονομικότητα. Αυτοσωματική γιατί η μετάλλαξη βρίσκεται στα αυτοσωματικά χρωμοσώματα και επικρατούσα γιατί αν το παιδί πάρει ένα μόνο ελαττωματικό γονίδιο (ετερόζυγος μορφή), είτε τη μητέρα είτε από τον πατέρας, θα παρουσιάσει τη “νόσο”.

Αν τύχει όμως να το έχουν και οι δύο γονείς και το παιδί δυστυχώς πέσει στο 25% και πάρει και τα δύο ελαττωματικά γονίδια (ομόζυγος μορφή), η νόσος θα είναι πολύ βαρύτερη.

Αν το ελαττωματικό γονίδιο το έχει ο ένας μόνο γονέας υπάρχει 50% πιθανότητα να το παρουσιάσει το κάθε παιδί (ετερόζυγος μορφή) και 50% πιθανότητα να μην υπάρχει καθόλου η μετάλλαξη στο παιδί.

Αν το ελαττωματικό γονίδιο το έχουν και οι δυο γονείς (εξαιρετικά σπάνια περίπτωση), υπάρχει 50% πιθανότητα το παιδί να πάρει το ένα μόνο ελαττωματικό γονίδιο (ετερόζυγος μορφή), 25% πιθανότητα να μην υπάρχει καθόλου η μετάλλαξη στο παιδί και 25% πιθανότητα το παιδί να πάρει και τα δύο ελαττωματικά γονίδια (ομόζυγος μορφή).

ΠΟΤΕ ΕΞΕΤΑΖΟΥΜΕ ΓΙΑ ΘΡΟΜΒΟΦΙΛΙΕΣ ?

Οι περισσότεροι ασθενείς με θρομβοεμβολή  δεν χρειάζεται να ελεγχθούν για γενετική θρομβοφιλία λόγω του ότι το αποτέλεσμα δεν επηρεάζει τη θεραπεία.

>>>  Πριν να αρχίσει έλεγχος πρέπει να αποκλειστούν το αντιφωσφολιπιδικό σύνδρομο, ο καρκίνος, τα αυτοάνοσα νοσήματα, η σπάνια παροξυσμική νυκτερινή αιμοσφαιρινουρία, η λήψη αντισυλληπτικών ή οιστρογόνων, η λήψη τεστοστερόνης, κοκαΐνης, ερυθροποιητίνης κλπ.

>>> Έλεγχος διενεργείται κυρίως αν υπάρχει θρόμβωση σε φλέβα, χωρίς αιτιολογικό παράγοντα (δες πιο κάτω) σε ηλικία κάτω των 40 ετών ή χωρίς ή ήπιο αιτιολογικό παράγοντα ιδίως σε άντρα, ηλικίας κάτω των 50 ετών.

>>> Η πιθανότητα υπάρξεως γενετικής θρομβοφιλίας ενισχύεται αν: α) Η θρόμβωση έγινε σε ασυνήθιστη θέση π.χ. εγκεφαλική φλέβα (CVST), σπλαχνική φλέβα κλπ., β) αν υπάρχει ιστορικό θρομβο-εμβολικών επεισοδίων  σε 1^ου βαθμού συγγενή < 50 ετών και γ) αν έχει υπάρξει προηγούμενη θρόμβωση σε φλέβα.

>> Επίσης διενεργείται έλεγχος σε γυναίκες που είχαν θρομβοεμβολή στην εγκυμοσύνη ή μέχρι 2 μήνες μετά.

> Έλεγχος ίσως γίνεται επίσης σε γυναίκες με 3 τουλάχιστον ανεξήγητες αποβολές, ιδίως αν υπάρχει ιστορικό θρομβο-εμβολικών επεισοδίων  σε 1^ου βαθμού συγγενή < 50 ετών.

Επίσης καλό είναι να ελέγχονται για θρομβοφιλία (και για το αντιφοσφωλιπιδικό σύνδρομο) νέα άτομα που έχουν Ανοικτό Ωοειδές Τρήμα (PFO) και παρουσίασαν εγκεφαλικό επεισόδιο από θρόμβο.

Επιπλέον ίσως πρέπει να ελέγχονται για θρομβοφιλία (και για το αντιφοσφωλιπιδικό σύνδρομο) νέα άτομα με έμφραγμα μυοκαρδίου, χωρίς στενώσεις στις στεφανιαίες αρτηρίες (MINOCA).

Για να ελεγχθεί το αίμα για θρομβοφιλία, χρειάζεται να γίνει διακοπή του Sintrom για τουλάχιστον 15-30 μέρες και των νέων αντιπηκτικών (NOACS) για τουλάχιστον 3-5 μέρες.

Επιπλέον τα επίπεδα της πρωτεΐνης C, της πρωτεΐνης S και της αντιθρομβίνης ΙΙΙ μειώνονται στην οξεία φάση της θρόμβωσης, συνεπώς δεν πρέπει να μετρούνται σ’ αυτή τη φάση.

Στους πρώτους μήνες μετά την θρομβοφλεβίτιδα, μόνο γονιδιακές εξετάσεις μπορούν να γίνουν.

>> Έλεγχος για θρομβοφιλία μπορεί να είναι χρήσιμος σε γυναίκες που είναι 1^ου βαθμού συγγενείς όσων έχουν γνωστή επικίνδυνη θρομβοφιλία και σκοπεύουν να τεκνοποιήσουν.

Η ΠΑΡΑΤΕΤΑΜΕΝΗ ΑΝΤΙΠΗΚΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕΤΑ ΑΠΟ VTE

Ο στόχος της χορήγησης θεραπείας μετά από 1^η θρόμβωση σε φλέβα είναι η πρόληψη πνευμονικής εμβολής.

Η χορήγηση παρατεταμένης αντιπηκτικής θεραπεία σε θρομβοφιλία εξαρτάται κυρίως από την ύπαρξη ή όχι απρόκλητης εν τω βάθει θρομβοφλεβίτιδας, από το αν έχει υπάρξει και άλλη θρομβοφλεβίτιδα στο παρελθόν, από τη θέση της θρόμβωσης, από την ύπαρξη ή όχι οικογενειακού ιστορικού θρομβοεμβολής, από τον κίνδυνο αιμορραγίας (score HAS-BLED), από τον τύπο της θρομβοφιλίας και από τις προτιμήσεις του ασθενούς.

Βάσει των οδηγιών, σε θρομβοεμβολική νόσο (VTE) η αντιπηκτική θεραπεία χορηγείται για απεριόριστη διάρκεια, χωρίς προγραμματισμένη ημερομηνία διακοπής αν  η αιτία που την προκάλεσε, δεν μπορεί να βρεθεί, αν η αιτία επιμένει, αν είναι σε ασυνήθιστη θέση, αν έχει επαναληφθεί κλπ.

>> Η παρουσία μιας από τις επικίνδυνες θρομβοφιλίες, ιδίως αν ΔΕΝ υπήρξε μείζων αναστρέψιμος παράγοντας, δικαιολογεί την παρατεταμένη αντιπηκτική θεραπεία, παρ’ όλο που γνωρίζουμε ότι ο κίνδυνος δεύτερης θρομβοεμβολής δεν είναι τόσο μεγάλος όσο της πρώτης.

>>> Έτσι σε όσους έχουν εν τω βάθει θρομβοφλεβίτιδα και είναι ομόζυγοι με V Leiden ή με FII G20210A, ή έχουν συνδυασμό θρομβοφιλιών ή έχουν μείωση της Αντιθρομβίνης ΙΙΙ ή της πρωτεΐνης C ή της πρωτεΐνης S, χορηγείται ΠΑΡΑΤΕΤΑΜΕΝΗ δόση αντιπηκτικών με περιοδική επαναξιολόγηση.

Η παρατεταμένη χορήγηση αντιπηκτικών μειώνει την πιθανότητα επαναθρόμβωσης κατά 90% περίπου, αλλά αυξάνει τον κίνδυνο αιμορραγίας.

https://www.ejves.com/article/S1078-5884(20)30868-6/fulltext#secsectitle0705

Το αντιπηκτικό θα είναι είτε το  Sintrom (ή Warfarin) είτε τα νέα αντιπηκτικά NOACs (ή DOACs) π.χ. Rivaroxaban (Xarelto), Apixaban (Eliquis), Dabigatran (Pradaxa) είτε οι Ηπαρίνες χαμηλού μοριακού βάρους (LMWH).

Μετά τους 6 μήνες μειώνεται η δόση του Eliquis στα 2.5 mg x 2 και του Xarelto στα 10 mg x 1 (Για τα άλλα 2 δεν υπάρχουν μελέτες)

>>> Στη μειωμένη δραστικότητα της Αντιθρομβίνης ΙΙΙ,  σαν αντιπηκτική θεραπεία χορηγείται μόνο το Sintrom με στόχο το INR να είναι στο 2-2.5.

Υπ’ όψιν ότι στην αρχή της χορήγησης Sintrom, αν υπάρχει μείωση της πρωτεΐνης C ή της πρωτεΐνης S, μπορεί να προκληθεί νέκρωση στο δέρμα (warfarin–induced skin necrosis), λόγω προσωρινής υπερπηκτικότητας του αίματος (οι παράγοντες της πήξεως που εξαρτώνται από τη βιταμίνη Κ, αργούν περισσότερο να εξουδετερωθούν, συγκριτικά με την πρωτεΐνη C και S).

Η χορήγηση των NOACs βρέθηκε αποτελεσματική, όμως αυξήθηκαν οι μηνομητρορραγίες από αυτά, εκτός και αν λαμβανόταν η Dabigatran (Pradaxa).

https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/JAHA.120.018917

Για όσους έχουν νεφρική νόσο πρέπει να ελέγχεται προσεκτικά η δόση και το είδος του αντιπηκτικού.

Η δόση των ηπαρινών χαμηλού μοριακού βάρους (LMWH) εξαρτάται και από σωματικό βάρος.

Η ΘΡΟΜΒΟΠΡΟΦΥΛΑΞΗ 

Η ύπαρξη θρομβοφιλίας και το είδος της είναι μια μόνο από τις πολλές παραμέτρους που καθορίζει τον κίνδυνο θρομβοεμβολής.

Έτσι  όποιος έχει θρομβοφιλία (ή έχει έντονο οικογενειακό ιστορικό) προληπτικά πρέπει να αποφεύγει την ακινησία, να πίνει πολλά υγρά, να μην καπνίζει, να χάσει κιλά, να μην παίρνει αντισυλληπτικά (ούτε ερυθροποιητίνη, τεστοστερόνη, κοκαΐνη) κλπ.

Α) Σε περιπτώσεις υψηλού κινδύνου για θρόμβωση, π.χ. ακινησία λόγω εγχείρησης, τραύματος, νόσου, σε αεροπορικό ταξίδι > 4 ωρών κλπ. συνιστάται η προληπτική χορήγηση είτε Ηπαρίνης χαμηλού μοριακού βάρους (LMWH) είτε ενός νέου αντιπηκτικό (NOAC), είτε fondaparinux (Arixtra).

[Στην ανεπάρκεια της Αντιθρομβίνης ΙΙΙ η αποτελεσματικότητα των LMWH είναι μειωμένη, οπότε πρέπει να χορηγηθεί NOAC (ή Sintrom).]

Β) Προληπτική μακροχρόνια χορήγηση αντιπηκτικού σε άνθρωπο με γνωστή θρομβοφιλία, χωρίς να υπάρχει επεισόδιο θρομβοεμβολής και χωρίς να υπάρχει περίπτωση υψηλού κινδύνου για θρόμβωση, δεν συστήνεται γιατί ο κίνδυνος αιμορραγίας από τα υπάρχοντα αντιπηκτικά είναι μεγαλύτερος από 1%/έτος, ενώ ο κίνδυνος θρομβοεμβολής είναι μικρότερος από 1%/έτος.

[Ο μεγαλύτερος κίνδυνος θρομβοεμβολής χωρίς τις ανωτέρω προϋποθέσεις προέρχεται από την ομόζυγο V Leiden και είναι περίπου 0.85%/έτος]

Γ) Σε εγκυμοσύνη

i) αν έχει υπάρξει προσωπικό ιστορικό θρομβοεμβολής χορηγείται σε όλες προφυλακτικά, στη διάρκεια της εγκυμοσύνης και για 6 εβδομάδες μετά, LMWH.

ii) ακόμη και αν δεν υπάρχει προσωπικό ιστορικό θρομβοεμβολής χορηγείται προφυλακτικά, στη διάρκεια και για 6 εβδομάδες μετά, LMWH, στις εξής περιπτώσεις:

Σε ομόζυγο V Leiden, σε ομόζυγο μετάλλαξη G20210A της προθρομβίνης, σε συνδυασμό θρομβοφιλίας (π.χ. ετερόζυγος παράγων V Leiden και ετερόζυγος μετάλλαξη G20210A της προθρομβίνης) ακόμη και αν δεν υπάρχει ιστορικό θρομβοεμβολής και σε ανεπάρκεια της Αντιθρομβίνης ΙΙΙ με ιστορικό θρόμβωσης σε 1^ου βαθμού συγγενή < 50 ετών.

iii) Στην ανεπάρκεια της πρωτεΐνης C και της πρωτεΐνης S χορηγείται LMWH για 6 εβδομάδες μόνο μετά τον τοκετό (ο κίνδυνος θρομβοεμβολής είναι πολύ αυξημένος),  αν υπάρχουν και άλλοι παράγοντες κινδύνου για θρομβοεμβολή ή ιστορικό θρόμβωσης σε 1^ου βαθμού συγγενή < 50 ετών.

iv) σε ανεπάρκεια της Αντιθρομβίνης ΙΙΙ πολλές επιστημονικές εταιρίες συνιστούν να χορηγείται LMWH και πριν τον τοκετό και μετά από αυτόν για 6 εβδομάδες, ακόμη και χωρίς ιστορικό θρόμβωσης σε 1^ου βαθμού συγγενή < 50 ετών.

v) Δεν θα δοθεί θρομβοπροφύλαξη ούτε στη διάρκεια ούτε μετά: Σε ετερόζυγο V Leiden και σε ετερόζυγο μετάλλαξη G20210A της προθρομβίνης, ακόμη και αν υπάρχει ιστορικό θρόμβωσης σε 1^ου βαθμού συγγενή < 50 ετών.

Αν θα δοθεί προληπτική χορήγηση LMWH, καλύτερα αυτή να ξεκινά από πριν την εγκυμοσύνη όταν αυτή αποφασιστεί.

ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ 1^ο ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ ΘΡΟΜΒΟΦΛΕΒΙΤΙΔΑΣ

α) Iσχυροί παράγοντες κινδύνου, όπως κάταγμα ποδιού, μεγάλο τραύμα, αντικατάσταση του ισχίου ή του γόνατος, τραυματισμός σπονδυλικής στήλης, νοσηλεία (το προηγούμενο 3μηνο) για καρδιακή ανεπάρκεια ή έμφραγμα ή κολπική μαρμαρυγή και ιστορικό προηγούμενης θρομβοεμβολικής νόσου (VTE).

β) Ενδιάμεσοι παράγοντες κινδύνου, όπως αυτοάνοσες παθήσεις, μετάγγιση αίματος, ύπαρξη κεντρικής φλεβικής γραμμής, χημειοθεραπεία, συμφορητική καρδιακή ή πνευμονική ανεπάρκεια, ερυθροποιητικοί παράγοντες, αντισυλληπτικά, ορμονική θεραπεία υποκατάστασης μετά την εμμηνόπαυση, καρκίνος (ιδίως μεταστατικός), ισχαιμικό εγκεφαλικό, αρθροσκοπική εγχείρηση γόνατος, λοίμωξη (π.χ. πνευμονία, ουρολοίμωξη), φλεγμονώδης νόσος του εντέρου, θρόμβωση επιφανειακής φλέβας, 6 εβδομάδες μετά τον τοκετό κλπ.

γ) Ήπιοι παράγοντες κινδύνου, όπως κατάκλιση πάνω από 3 μέρες, πολύωρη ακινησία σε λεωφορείο ή αεροπλάνο, μεγάλη ηλικία, λαπαροσκοπική εγχείρηση, παχυσαρκία, κύηση*, κιρσοί, κάπνισμα, Σ. Διαβήτης, υπέρταση κλπ.

ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΥΝΟΟΥΝ ΤΙΣ ΕΠΑΝΑΘΡΟΜΒΩΣΕΙΣ

Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Καρδιολογική Εταιρία, οι παράγοντες κινδύνου για ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ θρομβοεμβολικού επεισοδίου χωρίζονται σε μειωμένης πιθανότητας (< 3%/έτος), μέτριας πιθανότητας (3-8%/έτος) και αυξημένης πιθανότητας (> 8%/έτος).

https://academic.oup.com/eurheartj/article/41/4/543/5556136#211358911

α) Αυξημένη πιθανότητα, > 8%/έτος: καρκίνος (ιδίως μεταστατικός), αντιφωσφολιπιδικό σύνδρομο, προηγούμενο επεισόδιο χωρίς αιτία, και ιδίως αν υπάρχουν οι εξής γενετικές θρομβοφιλίες: ομόζυγοι με V Leiden ή ομόζυγοι με FII G20210A, ή συνδυασμός θρομβοφιλιών ή η μείωση της Αντιθρομβίνης ΙΙΙ, της πρωτεΐνης C, της πρωτεΐνης S κλπ.

β) Μέτρια πιθανότητα, 3-8%/έτος: γενική αναισθησία < 30 λεπτά, εισαγωγή σε νοσοκομείο για < 3 μέρες, θεραπεία με αντισυλληπτικά/ οιστρογόνα, κύηση* και 6 εβδομάδες μετά, παραμονή στο κρεβάτι στο σπίτι για > 3 μέρες, τραύμα στο πόδι που εμποδίζει την κίνηση > 3 μέρες, πτήση > 4 ωρών,  φλεγμονώδης νόσος του εντέρου, ενεργή αυτοάνοση πάθηση, αν η αιτία της δεν μπορεί να βρεθεί κλπ.

γ) Μειωμένη πιθανότητα, < 3%/έτος: γενική αναισθησία > 30 λεπτά, εισαγωγή σε νοσοκομείο για > 3 μέρες, τραύμα με κάταγμα κλπ.

[* Στην εγκυμοσύνη αυξάνονται οι παράγοντες της πήξεως VIII και το Ινωδογόνο και μειώνεται η πρωτεΐνη S κλπ. Επιπλέον μειώνεται η ροή του αίματος στις φλέβες και επηρεάζεται το ενδοθήλιο από τις ορμονικές αλλαγές.]

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

https://www.ejves.com/article/S1078-5884(20)30868-6/fulltext

https://academic.oup.com/eurheartj/article/41/4/543/5556136#211358911

https://ashpublications.org/bloodadvances/article/5/4/927/475194/American-Society-of-Hematology-2021-guidelines-for

https://www.glowm.com/article/heading/vol-8–maternal-medical-health-and-disorders-in-pregnancy–prevention-of-thromboembolic-disease-and-thrombophilias-in-pregnancy/id/414623#

https://link.springer.com/article/10.1007/s11739-021-02656-5

https://link.springer.com/article/10.1007/s11239-020-02090-y

https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/JAHA.120.018917

https://www.heighpubs.org/cjog/cjog-aid1059.php

https://academic.oup.com/eurheartj/article/41/4/543/5556136#211358723

https://medlineplus.gov/genetics/condition/protein-s-deficiency

https://rarediseases.org/rare-diseases/protein-s-deficiency/

https://emedicine.medscape.com/article/205582

https://emedicine.medscape.com/article/205470

https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/jth.14667

https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/jth.14648

https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/jth.15109

https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/joim.13022

https://link.springer.com/article/10.1007%2Fs11239-015-1197-3

https://ashpublications.org/blood/article/134/26/2346/422690/How-I-treat-patients-with-hereditary-antithrombin

https://ejnpn.springeropen.com/articles/10.1186/s41983-021-00275-7

Ενημερώθηκε στις 13/11/2022

Τα αντιθρομβωτικά φάρμακα χρειάζονται για την αποφυγή ανεπιθύμητων θρομβώσεων ή θρομβοεμβολών σε περιπτώσεις όπως είναι: Η Κολπική μαρμαρυγή, τα Οξέα Στεφανιαία Σύνδρομα (έμφραγμα STEMI και N-STEMI), η θρομβοφλεβίτιδα, η πνευμονική εμβολή, οι Θρομβοφιλίες.

Επιπλέον τα αντιθρομβωτικά φάρμακα χρειάζονται σε ύπαρξη τεχνητής μηχανικής βαλβίδας στην καρδιά (π.χ. σε αντικατάσταση στενωμένης αορτικής βαλβίδας), σε ανεύρυσμα αρτηρίας (π.χ. της κοιλιακής αορτής), σε ισχαιμικό εγκεφαλικό επεισόδιο (ή παροδικό ισχαιμικό), σε σταθερή (χρόνια) στεφανιαία νόσο, σε αποφρακτική αρτηριοπάθεια των κάτω άκρων, σε στένωση των καρωτίδων κλπ.

Τα αντιθρομβωτικά φάρμακα χωρίζονται σε αντιπηκτικά και αντιαιμοπεταλιακά φάρμακα ανάλογα με τον τρόπο που δρουν για να μην δημιουργηθεί θρόμβος.

Τα αντιαιμοπεταλιακά φάρμακα δρουν εναντίον της συσσώρευσης των αιμοπεταλίων και της δημιουργίας του αρχικού μαλακού αιμοπεταλιακού θρόμβου.

(Δες το άρθρο: ΤΑ ΑΝΤΙΑΙΜΟΠΕΤΑΛΙΑΚΑ ΦΑΡΜΑΚΑ)

Τα αντιπηκτικά φάρμακα δρουν στους παράγοντες της πήξεως με τελικό αποτέλεσμα να μην σχηματιστεί το πλέγμα του ινώδους και ο τελικός στέρεος θρόμβος.

## Το άρθρο καλό είναι να διαβαστεί μαζί με το άρθρο Η ΠΗΞΗ ΤΟΥ ΑΙΜΑΤΟΣ – Η ΑΙΜΟΣΤΑΣΗ – Η ΘΡΟΜΒΩΣΗ.

ΤΑ ΑΝΤΙΠΗΚΤΙΚΑ ΦΑΡΜΑΚΑ

ΔΡΟΥΝ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΤΗΣ ΠΗΞΕΩΣ ΓΙΑ ΝΑ ΜΗΝ ΣΧΗΜΑΤΙΣΤΕΙ ΤΟ ΠΛΕΓΜΑ ΤΟΥ ΙΝΩΔΟΥΣ ΚΑΙ Ο ΤΕΛΙΚΟΣ ΣΤΕΡΕΟΣ ΘΡΟΜΒΟΣ

Τα αντιπηκτικά φάρμακα δρουν αναστέλλοντας, άμεσα ή έμμεσα, παράγοντες της πήξεως με τελικό αποτέλεσμα τη μειωμένη παραγωγή Θρομβίνης.

Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα τη μειωμένη παραγωγή Ινώδους και τη ΜΗ δημιουργία του τελικού στέρεου θρόμβου και επιπλέον τη μείωση της ενεργοποίησης των αιμοπεταλίων μέσω του υποδοχέα της θρομβίνης.

Τα συνήθως χρησιμοποιούμενα από το στόμα αντιπηκτικά φάρμακα είναι το Sintrom (VITAMIN K ANTAGONIST ή VKΑ) και τα νεότερα αντιπηκτικά (NOACs ή DOACs).

Τα NOACs είναι δύο ειδών: α) Αυτά που είναι αναστολείς του παράγοντα Xa (10) της πήξεως και είναι η Rivaroxaban (Xarelto), η Apixaban (Eliquis), η Εdoxaban (Lixiana) και η Betrixaban και β) η Dabigatran (Pradaxa) που είναι αναστολέας της θρομβίνης (παράγοντας πήξεως ΙΙa).

Επίσης τα συνήθως χρησιμοποιούμενα παρεντερικά αντιπηκτικά φάρμακα είναι η Ηπαρίνη (UFH), οι ηπαρίνες χαμηλού μοριακού βάρους (LMWH) και το Fondaparinux (Arixtra).

[Σπάνια χρησιμοποιούνται η Bivalirudin (Angiox), το  Argatroban, η Desirudin και η Lepirudin.]

https://www.mdpi.com/2305-6320/6/4/103/htm

## ΤΟΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑ ΤΗΣ ΠΗΞΕΩΣ Xa, ΑΝΑΣΤΕΛΛΟΥΝ (Δες το άρθρο Η ΠΗΞΗ ΤΟΥ ΑΙΜΑΤΟΣ – Η ΑΙΜΟΣΤΑΣΗ – Η ΘΡΟΜΒΩΣΗ) :

α) Οι άμεσοι και εκλεκτικοί αναστολείς του, που είναι η Rivaroxaban (Xarelto), η Apixaban (Eliquis), η Εdoxaban (Lixiana) και η Betrixaban. Αυτοί υπάγονται στα νέα άμεσα δρώντα αντιπηκτικά NOACs (ή DOACs). (Δες πιο κάτω)

β) Το Sintrom (η Warfarin κλπ.) είναι ανταγωνιστής της βιταμίνης Κ (VITAMIN K ANTAGONIST ή VKΑ) που μπλοκάρει την παραγωγή στο ήπαρ κυρίως του μη  ενεργοποιημένου παράγοντα της πήξεως X. (Δες πιο κάτω)

[Επίσης από το Sintrom  μπλοκάρεται η παραγωγή και άλλων μη ενεργοποιημένων παραγόντων της πήξεως από το ήπαρ, όπως του ΙΙ (Προθρομβίνη), του VII και του IX.]

γ) Το Fondaparinux (Arixtra) είναι συνθετικό μόριο που δρα έμμεσα, αυξάνοντας τη δράση της αντιθρομβίνης ΙΙΙ (φυσικός αναστολέας της πήξεως), οπότε ενισχύει εκλεκτικά την απενεργοποίηση του παράγοντα Χa (δεν δρα στη Θρομβίνη).

Αυτό δεν χορηγείται σε νεφρική νόσο με eGFR < 30 ml/min και δεν χρειάζεται έλεγχο της δραστικότητας του.

Για θρομβοπροφύλαξη, σε άνθρωπο 50-100 κιλών, η δόση του είναι 2.5 mg /ημέρα υποδορίως σε μία δόση και σε θεραπεία πνευμονικής εμβολής είναι 7.5 mg /ημέρα υποδορίως σε μία δόση.

Επίσης το Fondaparinux μπορεί να δοθεί αν συμβεί θρομβοκυτοπενία από Ηπαρίνη (ΗΙΤ).

Σε περίπτωση φαρμακευτικής αγωγής ή/και μέχρι τη διενέργεια αγγειοπλαστικής μπορεί να χρησιμοποιηθεί (οδηγία Ι) σε NSTEMI (ESC 2020), οπότε μετά η Ηπαρίνη θα χορηγηθεί εφ’ άπαξ.

δ) Η Ηπαρίνη (UFH) ενδοφλεβίως δρα έμμεσα, ενώνεται με την αντιθρομβίνη ΙΙΙ (φυσικός αναστολέας της πήξεως) και το σύμπλεγμα αναστέλλει τον παράγοντα  Xa.

[Επιπλέον το σύμπλεγμα αναστέλλει τη δράση και άλλων ενεργοποιημένων παραγόντων, του ΙΙa (Θρομβίνη), του XIIa, του XIa και του IXa. (Η δράση της είναι ίση (1:1) πάνω στον παράγοντα Xa και στον παράγοντα ΙΙa)]

Η ηπαρίνη είναι ουσία που παράγεται στον ανθρώπινο οργανισμό από ορισμένα κύτταρα του αίματος. Στις δόσεις όμως που χρησιμοποιούνται στην ιατρική αυτή δρα σαν αντιπηκτικό, οπότε σταματά η δημιουργία νέων θρόμβων και η επέκταση αυτών που ήδη έχουν δημιουργηθεί.

Αυτή μπορεί να προκαλέσει θρομβοκυτοπενία από Ηπαρίνη (heparin-induced thrombocytopenia ή ΗΙΤ) στο 0.75%, οστεοπόρωση, νεκρωτική δερματίτιδα, αλωπεκία κλπ.

[Η ΗΙΤ προκαλείται από αντισώματα εναντίον του συμπλέγματος ηπαρίνης + αιμοπεταλιακού παράγοντα 4 (anti PF4/H Abs). Αυτό το σύνδρομο εμφανίζεται μόνο σε ανθρώπους στο νοσοκομείο ή λίγο μετά το εξιτήριο τους. Σε υγιείς ανθρώπους υπάρχουν Β λεμφοκύτταρα που είναι έτοιμα να παράγουν αυτά τα αντισώματα.]

 ε) Οι Ηπαρίνες χαμηλού μοριακού βάρους (LMWH) δρουν έμμεσα ενισχύοντας τη δράση της αντιθρομβίνης ΙΙΙ, που αποκλείει κυρίως τον παράγοντα Xa (και λιγότερο τον παράγοντα ΙΙa, σε αναλογία που κυμαίνεται από 2:1 ως 4:1).

Οι Ηπαρίνες χαμηλού μοριακού βάρους (LMWH) χορηγούνται υποδορίως και είναι η Enoxaparin (Clexane), η Dalteparin (Fragmin), η Nadroparin (Fraxiparine) και η Tinzaparin (Innohep).

>> Δόση της Enoxaparin 40 mg (4.000 IU αντι-Xa δραστικότητας) ισοδυναμεί περίπου: Με 5.000 IU Dalteparin και με 4.500 IU Nadroparin ή Tinzaparin.

Έτσι για θρομβοπροφύλαξη (σε κατάκλιση για ορθοπεδικούς ή άλλους παθολογικούς λόγους) σε άνθρωπο 75 κιλών χορηγείται το  Clexane σε δόση 40 mg ή 4000 IU/ημέρα, ενώ το Fragmin χορηγείται σε δόση 5000 IU/ημέρα και  η Fraxiparine και το Innohep χορηγούνται σε δόση περίπου 4500 IU/ημέρα.

Αν χρειάζεται αντιπηκτικό σε περίπτωση εγκυμοσύνης χορηγούνται μόνο οι LMWH (και ίσως το Fondaparinux).

[Στη διάρκεια της εγκυμοσύνης αυξάνονται οι παράγοντες πήξεως VII, VIII, X, ο παράγων Willebrand και το ινωδογόνο (ταυτόχρονα μειώνεται η πρωτεΐνη S).

Έτσι 5πλασιάζεται ο κίνδυνος για θρομβοεμβολικό επεισόδιο και επιμένει για 3 μήνες μετά.]

# Σπάνια μπορεί να προκαλέσουν τις παρενέργειες της Ηπαρίνης (ΗΙΤ σε ποσοστό 0.3%) και Υποαλδοστερονισμό.

# Αντίδοτο τους είναι η Πρωταμίνη σε δόση 1 mg ανά 100 anti-Xa μονάδες των LMWH.

# Εναλλαγή μεταξύ Ηπαρίνης (UFH) και Ηπαρινών χαμηλού μοριακού βάρους (LMWH) ΑΠΑΓΟΡΕΥΕΤΑΙ.

https://journal.chestnet.org/article/S0012-3692(12)60118-4/fulltext

## ΤΟΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑ ΤΗΣ ΠΗΞΕΩΣ ΙΙa (ΘΡΟΜΒΙΝΗ), ΑΝΑΣΤΕΛΛΟΥΝ (Δες το άρθρο Η ΠΗΞΗ ΤΟΥ ΑΙΜΑΤΟΣ – Η ΑΙΜΟΣΤΑΣΗ – Η ΘΡΟΜΒΩΣΗ) :

α) Η Dabigatran (Pradaxa), σε χάπι, είναι άμεσος εκλεκτικός αναστολέας της Θρομβίνης και επιπλέον μειώνει και τη συσσώρευση των αιμοπεταλίων (σταματά η ενεργοποίηση τους λόγω μείωσης της δράσης της Θρομβίνης στους υποδοχείς PAR-1.) (Δες πιο κάτω)

β) Η Bivalirudin (Angiox), ενέσιμο συνθετικό πεπτίδιο, είναι άμεσος εκλεκτικός ισχυρός αναστολέας της Θρομβίνης και επιπλέον μειώνει και τη συσσώρευση των αιμοπεταλίων (όπως η Dabigatran).

Αυτή μπορεί να χρησιμοποιηθεί (οδηγία ΙΙβ) αντί UFH σε NSTEMI (ESC 2020)

γ) Άλλοι άμεσοι εκλεκτικοί αναστολείς της Θρομβίνης είναι το  Argatroban, η Desirudin και η Lepirudin.

δ) Το Sintrom (και η Warfarin) είναι ανταγωνιστής της βιταμίνης Κ και μπλοκάρει την παραγωγή στο ήπαρ του μη ενεργοποιημένου παράγοντα της πήξεως ΙΙ (Προθρομβίνης).

[Επίσης από το Sintrom  μπλοκάρεται η παραγωγή και άλλων μη ενεργοποιημένων παραγόντων της πήξεως, όπως του Χ, του VII και του IX.]

ε) Η Ηπαρίνη (UFH) δρα έμμεσα, ενώνεται με την αντιθρομβίνη ΙΙΙ και το σύμπλεγμα αναστέλλει τον παράγοντα ΙΙa (Θρομβίνη) με την ίδια δραστικότητα όπως στον παράγοντα Xa.

Επιπλέον το σύμπλεγμα αναστέλλει τη δράση και άλλων ενεργοποιημένων παραγόντων, του ΙΙa (Θρομβίνη), του XIIa, του XΙa και του IXa. (Η δράση της είναι ίση (1:1) πάνω στον παράγοντα Xa και στον ΙΙa) (Δες πιο πάνω)

ζ) Οι Ηπαρίνες χαμηλού μοριακού βάρους (LMWH) δρουν έμμεσα ενισχύοντας τη δράση της αντιθρομβίνης ΙΙΙ. (Όμως η δράση τους στον παράγοντα ΙΙa είναι μειωμένη συγκριτικά με τη δράση τους στον παράγοντα Xa, περίπου σε αναλογία 1:3). (Δες πιο πάνω)

ΤΑ ΝΕΑ ΑΝΤΙΠΗΚΤΙΚΑ NOACs 

Τα NOACs χορηγούνται σε μη βαλβιδική κολπική μαρμαρυγή για πρόληψη θρομβοεμβολικού επεισοδίου και σε θεραπεία και πρόληψη φλεβικής θρομβοεμβολικής νόσου.

[Ενώ σε ύπαρξη μηχανικής βαλβίδας στην καρδιά και σε κολπική μαρμαρυγή που οφείλεται σε ρευματική μέτρια ή βαρειά στένωση της μιτροειδούς βαλβίδας χορηγείται μόνο το Sintrom.]

>> Σε περίπτωση κολπικής μαρμαρυγής, βοήθεια στην απόφαση αν είναι προτιμότερο το Sintrom ή ένα NOAC, προσφέρει ένα βοήθημα, το SAMe-TT₂R₂ Score.

Αν αυτό είναι >2 καλύτερα να δοθεί ένα NOAC, λόγω δυσκολίας στην επίτευξη καλής ρύθμισης με το Sintrom.

# Σε κολπική μαρμαρυγή σε άνθρωπο με βιολογική βαλβίδα ή μετά από διόρθωση βαλβίδας (βαλβιδοπλαστική) μπορεί να δοθεί NOAC, εκτός και αν αφορά τη ρευματική στένωση της μιτροειδούς βαλβίδας, οπότε προτιμάται το Sintrom.

# Σε κολπική μαρμαρυγή σε άνθρωπο με Υπερτροφική Μυοκαρδιοπάθεια (HCM) πιθανώς μπορεί να δοθεί NOAC.

[Σε TAVI χωρίς κολπική μαρμαρυγή χορηγείται αντιαιμοπεταλιακή θεραπεία.]

https://academic.oup.com/eurheartj/article/39/16/1330/4942493

Τα NOACs είναι δύο ειδών: α) Αυτά που είναι αναστολείς του παράγοντα Xa (10) της πήξεως και είναι η Rivaroxaban (Xarelto), η Apixaban (Eliquis) και η Εdoxaban (Lixiana) και β) η Dabigatran (Pradaxa) που είναι αναστολέας της θρομβίνης (παράγοντας πήξεως ΙΙa).

Η συνήθης δόση τους είναι: Xarelto 20 mg x1, Eliquis 5 mg x2, Lixiana 60 mg x1, Pradaxa 110-150 mg x2.

Όμως η δόση τους μειώνεται σε ορισμένες περιπτώσεις: Σε νεφρική ανεπάρκεια με eGFR < 50 ml/min, σε βάρος < 60 κιλά, σε ηλικία > 75 και ιδίως > 80 ετών, σε συγχορήγηση με αντιαιμοπεταλιακά, σε οποιαδήποτε κατάσταση υπάρχει αυξημένος κίνδυνος αιμορραγίας** και σε συγχορήγηση με φάρμακα που αυξάνουν τη στάθμη τους στο αίμα. (Δες πιο κάτω)

Η μειωμένη δόση τους είναι: Xarelto 10-15 mg x1, Eliquis 2.5 mg x2, Lixiana 30 mg x1, Pradaxa 75-110 mg x2.

Σε κάθαρση κρεατινίνης μικρότερη από 30 ml/min δεν τα χορηγούμε γιατί δεν υπάρχουν στοιχεία για τη δράση τους σ’ αυτή την περίπτωση (Το Eliquis μπορεί να δοθεί μέχρι 25 ml/min).

Συνεπώς πριν την χορήγηση τους, αλλά και συχνά αργότερα, ελέγχουμε την κάθαρση κρεατινίνης.

** Σε ιστορικό εγκεφαλικής αιμορραγίας ή ισχαιμίας (ιδίως στο τελευταίο 6μηνο), σε πρόσφατη γαστρεντερική αιμορραγία ή σε διερεύνηση αιμορραγίας, σε σημαντικές διαταραχές της πήξεως, σε βαρειά ηπατοπάθεια, σε ηλικία > 80 – 85 ετών, σε νεφρική ανεπάρκεια με eGFR < 15 ml/minκλπ.

# Όμως απαγορεύονται πλήρως σε ενεργή αιμορραγία, σε μεγάλη θρομβοκυτοπενία < 50.000 αιμοπετάλια/mm³, σε βαρειά αναιμία υπό διερεύνηση, σε ενδοκρανιακή αιμορραγία στο τελευταίο 3μηνο κλπ.

ΤΑ NOACs ΜΑΖΙ ΜΕ ΑΛΛΑ ΦΑΡΜΑΚΑ

Α) Τα NOACs απαγορεύονται μαζί με φάρμακα που αυξάνουν τον κίνδυνο ΑΙΜΟΡΡΑΓΙΑΣ:

α) ΔΕΝ χορηγούνται με Αντιθρομβωτικά όπως Sintrom (ή Warfarin), Ηπαρίνη (UHF), Ηπαρίνη χαμηλού μοριακού βάρους (LMWH).

(Χορηγούνται μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις  με την Τικαγρελόρη και με διπλή αντιαιμοπεταλιακή θεραπεία)

β) Ο κίνδυνος αιμορραγίας αυξάνεται επίσης με τα αντιφλεγμονώδη (NSAIDs) και με τα ψυχοτρόπα αντικαταθλιπτικά: SSRIs όπως η Σιταλοπράμη (π.χ. Seropram), η Φλουοξετίνη (π.χ Ladose) και SNRIs όπως η Αμιτριπτυλίνη (π.χ. Saroten) και η Κλομιπραλίνη (π.χ. Anafralin).

γ) Με φάρμακα που μειώνουν τη δράση των ενζύμων CYP3A4 ή  P-gp, αυξάνεται ο κίνδυνος ΑΙΜΟΡΡΑΓΙΑΣ: i) Με τα αντιμυκητισιακά ketoconazole, itraconazole, voriconazole, ii) Με τα καρδιολογικά φάρμακα Dronedanore, Αμιοδαρόνη,  Βεραπαμίλη, iii) Με τα ανοσοκατασταλτικά Κυκλοσπορίνη, Τακρόλιμους, iv) Με τα αντιικά, ritonavir, atazanavir lopinavir, nelfinavir, κλπ.

(Τα αντιβιοτικά Clarithromycin και Erythromycin αυξάνουν την δραστικότητα τους κατά 30% περίπου και χρειάζεται προσοχή στη συγχορήγηση τους)

Β) Αντίθετα μειώνεται η δράση των NOACs συνεπώς αυξάνεται ο κίνδυνος ΘΡΟΜΒΩΣΕΩΣ, όταν χορηγούνται μαζί με φάρμακα που επιτείνουν τη δράση των ενζύμων CYP3A4 ή P-gp, όπως: phenobarbital, carbamazepine, rifampin, dexamethasone, phenytoin, το Σπαθόχορτο ή Βαλσαμόχορτο (St John’s wort) κλπ.

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7417902/

ΕΝΑΛΛΑΓΗ ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ ΑΝΤΙΠΗΚΤΙΚΩΝ

# Σε αλλαγή από Sintrom σε NOAC: Μετά τη διακοπή του Sintrom το NOAC αρχίζει να χορηγείται όταν το INR είναι <2.

Σε αλλαγή από NOAC σε Sintrom: Το Sintrom αρχίζει να χορηγείται μαζί με το NOAC και το τελευταίο σταματά μόλις το INR ανέβει στο 2.

ΠΩΣ ΕΛΕΓΧΕΤΑΙ Η ΔΡΑΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ NOACs

Ο έλεγχος της δραστικότητας των NOACs αυτή την στιγμή μπορεί να εκτιμηθεί ποιοτικά και όχι ποσοτικά μόνο για την Dabigatran και την Rivaroxaban.

Στην Dabigatran, ο χρόνος μερικής θρομβοπλαστίνης (aPTT – Hemoclot^®) προσφέρει ποιοτική μόνο εκτίμηση της.

Έτσι 12 ώρες μετά την λήψη της, δεν πρέπει το aPTT να είναι διπλάσιο του ανώτερου φυσιολογικού ορίου, αλλιώς υπάρχει κίνδυνος αιμορραγίας.

Στην Rivaroxaban (και σε λιγότερο βαθμό για την Εdoxaban) μπορεί να χρησιμοποιηθεί για ημιποσοτική εκτίμηση της αντιπηκτικής της δράσης, ο χρόνος προθρομβίνης (PT), όχι όμως το INR.

 ΠΟΤΕ ΣΤΑΜΑΤΑ ΤΟ NOAC και το SINTROM ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΕΝΗ ΕΓΧΕΙΡΗΣΗ

Η διακοπή του NOAC πριν από προγραμματισμένη εγχείρηση εξαρτάται από: Τον κίνδυνο της για αιμορραγία, τη νεφρική λειτουργία (CrCl ή eGFR) και το είδος του NOAC.

Ο κίνδυνος αιμορραγίας, ανάλογα με το είδος της εγχείρησης και ανά ειδικότητα φαίνεται σε πίνακα του ACC (Αμερικανικό Κολέγιο Καρδιολογίας).

http://jaccjacc.acc.org/Clinical_Document/PMAC_Online_Appendix.pdf

Μέχρι την εγχείρηση ΔΕΝ γίνεται γεφύρωση με ηπαρίνη χαμηλού μοριακού βάρους (εκτός από συγκεκριμένες περιπτώσεις).

Γεφύρωση γίνεται μόνο αν υπάρχει μηχανική βαλβίδα στη μιτροειδή ή παλαιότερη μηχανική βαλβίδα στην αορτή ή νεώτερη μηχανική βαλβίδα στην αορτή + αυξημένος θρομβοεμβολικός κίνδυνος (π.χ. κολπική μαρμαρυγή ή προηγούμενο θρομβοεμβολικό επεισόδιο ή σύνδρομο υπερπηκτικότητας ή βαρειά δυσλειτουργία της αριστερής κοιλίας). 

Γεφύρωση θα γίνει επίσης, αν δεν μπορεί να αναβληθεί εγχείρηση και ο θρομβοεμβολικός κίνδυνος είναι πολύ αυξημένος (π.χ. πρόσφατο, < 3 μηνών, εγκεφαλικό επεισόδιο ή high risk of VTE recurrences (e.g. antithrombin 3 deficiency or protein C and/or S deficiency), left ventricular apex thrombus, atrial fibrillation with a very high stroke risk.

Οι τελευταίες οδηγίες (2022) της Ευρωπαϊκής Καρδιολογικής Εταιρίας για τη διακοπή των NOACS και του SINTROM.

https://academic.oup.com/eurheartj/advance-article/doi/10.1093/eurheartj/ehac270/6675076

ΤΟ SINTROM

# Το Sintrom (η Warfarin κλπ.) είναι ανταγωνιστής της βιταμίνης Κ (Vitamin K Antagonist ή VKA),και μπλοκάρει την παραγωγή στο ήπαρ των παραγόντων της πήξεως II (Προθρομβίνη), VII, IX και X και επιπλέον των φυσικών αναστολέων της πήξεως, πρωτεΐνης C, πρωτεΐνης S και πρωτεΐνης Ζ (αυτοί δρουν μειώνοντας τη δράση των παραγόντων της πήξεως).

Έτσι η δράση του Sintrom αρχίζει μετά από 5 περίπου μέρες, όταν εξαφανιστούν από το αίμα οι παράγοντες που επηρεάζει.

Υπ’ όψιν ότι τις πρώτες μέρες που αρχίζει η χορήγηση του, δημιουργείται παραδόξως υπερπηκτικότητα του αίματος (αν δεν λαμβάνεται κάποιο αντιπηκτικό ταχείας δράσης, π.χ. Ενοξαπαρίνη), επειδή οι φυσικοί αναστολείς της πήξεως (ιδίως η πρωτεΐνη C) εξαφανίζονται γρήγορα από το αίμα, ενώ οι παράγοντες της πήξεως (ιδίως η Θρομβίνη) εξαφανίζονται αργότερα.

>> Σε ύπαρξη μηχανικής βαλβίδας στην καρδιά (π.χ. σε αντικατάσταση στενωμένης αορτικής βαλβίδας) και σε κολπική μαρμαρυγή που οφείλεται σε ρευματική μέτρια ή βαρειά στένωση της μιτροειδούς βαλβίδας χορηγείται ΜΟΝΟ το Sintrom. (Δες πιο κάτω)

>> Σε Αντιφωσφολιπιδικό σύνδρομο χορηγείται μόνο Sintrom.

>> Σε εν τω βάθει  θρομβοφλεβίτιδα (DVT) ή/και Πνευμονική Εμβολή (PE) [Φλεβο-Θρομβο-Εμβολική νόσος ή VTE (Venous Thromboembolism)]:

*Αν ΔΕΝ υπάρχει καρκίνος αυτά προτιμούνται με την εξής σειρά: NOACs > Sintrom > LMWH.

*Αν υπάρχει ενεργός καρκίνος, τα αντιπηκτικά προτιμούνται με την εξής σειρά: LMWH > NOACs ή Sintrom.

Όταν χορηγείται το Sintrom πρέπει να ελέγχεται η πηκτικότητα του αίματος συνεχώς, ανά εβδομάδα αρχικά και ανά μήνα αργότερα.

Πέρα από τη ποσότητα του Sintrom, η πηκτικότητα επηρεάζεται και από πολλούς άλλους παράγοντες όπως η διατροφή (τρόφιμα με βιταμίνη Κ μειώνουν τη δράση του) και η λήψη άλλων φαρμάκων.

Η πηκτικότητα ελέγχεται μέσω της εξέτασης του αίματος που λέγεται χρόνος προθρομβίνης όπου η τιμή του INR πρέπει να διατηρείται μεταξύ 2-3 (καλύτερα 2-2.5) αν πρόκειται για κολπική μαρμαρυγή και μεταξύ 2.5 – 3 αν πρόκειται για τεχνητή μηχανική βαλβίδα.

ΠΟΣΟ INR ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΕΧΕΙ ΟΠΟΙΟΣ ΕΧΕΙ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΒΑΛΒΙΔΑ ?

Το επιδιωκόμενο INR εξαρτάται από το είδος της βαλβίδας.

>> INR: 2.5, για νεότερες βαλβίδες στη θέση της αορτής (π.χ. Carbomedics, Medtronic Hall, ATS, Medtronic Open-Pivot, St Jude Medical, Sorin Bicarbon).

Το INR πρέπει να είναι κατά 0.5 επιπλέον από το ανωτέρω αν: Υπάρχει κολπική μαρμαρυγή, αν υπάρχει προηγούμενο θρομβοεμβολικό επεισόδιο, αν το κλάσμα εξωθήσεως είναι < 35% ή αν συνυπάρχει στένωση μιτροειδούς βαλβίδας οποιασδήποτε βαρύτητας.

>> INR: 3, για παλαιότερες βαλβίδες στην αορτή (π.χ. Lillehei-Kaster, Omniscience, Starr-Edwards (ball-cage), Bjork-Shiley) ή νεότερες στη θέση της Μιτροειδούς ή της Τριγλώχινας.

[Η νέα βαλβίδα On-X valve χρειάζεται INR στο 1.5-2.0 με ταυτόχρονη Ασπιρίνη 75 – 100 mg/ημέρα]

ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΒΑΛΒΙΔΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΘΡΟΜΒΩΤΙΚΑ

Σε βιολογική βαλβίδα που έχει τοποθετηθεί με εγχείρηση: Sintrom για 3 (ως 6) μήνες στη θέση της Μιτροειδούς ή της Τριγλώχινος βαλβίδας και Sintrom ή Ασπιρίνη για την Αορτική βαλβίδα.

Ο στόχος του INR είναι 2.5 στη βιολογική βαλβίδα.

Σε βιολογική βαλβίδα που έχει τοποθετηθεί με καθετήρα: Ασπιρίνη μόνη της.

>> Αν χρειάζεται αντιπηκτική θεραπεία για άλλο λόγο (π.χ. κολπική μαρμαρυγή, πνευμονική εμβολή), συνεχίζει αυτή.

https://academic.oup.com/eurheartj/advance-article/doi/10.1093/eurheartj/ehab395/6358470#303041804

Η ΑΝΑΣΤΡΟΦΗ ΤΗΣ ΑΝΤΙΠΗΚΤΙΚΗΣ ΔΡΑΣΗΣ ΣΕ ΕΚΤΑΚΤΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ

Και τι γίνεται αν τα αντιπηκτικά προκαλέσουν αιμορραγία ή συμβεί τραυματισμός ή χρειαστεί να γίνει κάποια επείγουσα εγχείρηση ?

Σε αυτές τις περιπτώσεις μπορεί να χρησιμοποιηθεί μηχανική συμπίεση, ενδοσκοπική ή χειρουργική αιμόσταση, χορήγηση υγρών κλπ. μέχρι να περάσει η δράση του αντιπηκτικού.

Αν το αντιπηκτικό ήταν το Dabigatran (Pradaxa) και υπάρχει το αντίδοτο του Idarucizumab, αυτό χρησιμοποιείται άμεσα λόγω της αποτελεσματικότητας του. (Δες πιο κάτω)

Αν όμως υπάρχει κίνδυνος για τη ζωή και δεν υπάρχει ειδικό αντίδοτο, χορηγούνται ορισμένοι παράγοντες πήξεως όπως είναι το PCC (Prothrombin Complex Concentrate) και προτιμάται το aPCC (activated Prothrombin Complex Concentrate) αν αυτό είναι διαθέσιμο.

Επίσης μπορεί να χορηγηθεί το αντι- ινοδωλυτικό Τρανεξαμικό οξύ (tranexamic acid) σε δόση 1 γραμμάριο ενδοφλεβίως (και επαναχορήγηση σε 6 ώρες αν χρειάζεται).

# Για το Sintrom ευτυχώς έχουμε εύκολη λύση, χρησιμοποιούμε σαν αντίδοτο τη βιταμίνη Κ και φρέσκο πλάσμα.

ΑΝΤΙΔΟΤΟ ΤΩΝ ΑΝΑΣΤΟΛΕΩΝ ΤΟΥ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑ ΤΗΣ ΠΗΞΕΩΣ Xa

Το Andexanet Alfa (Andexxa) χρησιμοποιείται για την αντιμετώπιση σοβαρών αιμορραγιών που σχετίζονται:

1) Με τα νέα αντιπηκτικά NOACs που είναι άμεσοι αναστολείς του παράγοντα 10 (Xa) της πήξεως, Rivaroxaban (Xarelto), Apixaban (Eliquis), Edoxaban (Lixiana) και χορηγούνται κυρίως σε κολπική μαρμαρυγή και εν τω βάθει θρομβοφλεβίτιδα.

2) Με τους έμμεσους αναστολείς του παράγοντα Xa της πήξεως Enoxaparin (Clexane) και Fondaparinux (Arixtra).

Το Andexanet Alfa μοιάζει με τον ενεργοποιημένο παράγοντα Xa της πήξεως.

Έτσι χρησιμοποιείται σαν παραπλανητικό δόλωμα που ενώνεται με την ελεύθερη Rivaroxaban και την Apixaban ώστε αυτές να εξουδετερωθούν και να μην είναι διαθέσιμες για να ενωθούν με τον παράγοντα  Xa της πήξεως, οπότε σταματούν να δρουν σαν αντιπηκτικά.

Σε 12 ώρες παρουσιάστηκε αιμόσταση στο 82% (85% στις γαστρεντερικές αιμορραγίες και 80% στις ενδοκρανιακές αιμορραγίες), όμως στις 30 μέρες το 10% παρουσίασε θρομβωτικό επεισόδιο (ισχαιμικό εγκεφαλικό, εν τω βάθει θρομβοφλεβίτιδα, έμφραγμα μυοκαρδίου και πνευμονική εμβολή).

Το Andexanet Alfa είναι πανάκριβο αλλά χρήσιμο κυρίως για πολυτραυματίες και για ανθρώπους με εγκεφαλική αιμορραγία που λαμβάνουν: Rivaroxaban (Xarelto), ή Apixaban (Eliquis), ή Edoxaban (Lixiana) ή Enoxaparin (Clexane) ή Fondaparinux (Arixtra).

ΑΝΤΙΔΟΤΟ ΤΟΥ ΑΝΑΣΤΟΛΕΑ ΤΟΥ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑ ΤΗΣ ΠΗΞΕΩΣ ΙΙa (ΘΡΟΜΒΙΝΗΣ)

Το Dabigatran (Pradaxa) είναι αναστολέας της θρομβίνης (παράγοντας πήξεως ΙΙa).

Το αντίδοτο Idarucizumab (Praxbind της Boehringer) που είναι τμήμα μονοκλωνικού αντισώματος, ενώνεται με την Dabigatran (Pradaxa) και έτσι εξουδετερώνει την δράση της.

Το αντίδοτο Idarucizumab είναι πολύ αποτελεσματικό και χορηγείται σε δυο δόσεις (με μεσοδιάστημα 10-15 λεπτά) των 2.5 g ενδοφλέβια.

Γίνεται συνεχής εκτίμηση του αποτελέσματος και σε 24 ώρες αν χρειάζεται μπορεί να ξαναχορηγηθεί η Dabigatran (Pradaxa).

ΑΝΤΙΠΗΚΤΙΚΑ ΚΑΙ ΠΑΘΗΣΕΙΣ

Τα αντιπηκτικά φάρμακα χορηγούνται σε παθήσεις όπως: Η Κολπική μαρμαρυγή, τα Οξέα Στεφανιαία Σύνδρομα (έμφραγμα STEMI και N-STEMI), η θρομβοφλεβίτιδα, η πνευμονική εμβολή, οι Θρομβοφιλίες.

Επιπλέον τα αντιπηκτικά φάρμακα χρειάζονται σε ύπαρξη τεχνητής μηχανικής βαλβίδας στην καρδιά (π.χ. σε αντικατάσταση στενωμένης αορτικής βαλβίδας) κλπ.

ΚΟΛΠΙΚΗ ΜΑΡΜΑΡΥΓΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΠΗΚΤΙΚΑ

Το 1.5-2% του γενικού πληθυσμού παρουσιάζει κολπική μαρμαρυγή. Όσο αυξάνεται η ηλικία τόσο αυξάνεται και η συχνότητα της.

Λόγω του ότι δεν συσπώνται οι δύο κόλποι, εκτός των άλλων επιπλοκών, μπορεί να δημιουργηθεί θρόμβος στον αριστερό κόλπο. Ο θρόμβος αυτός μπορεί να μεταφερθεί μέσω των αρτηριών οπουδήποτε, να “σφηνώσει” σε μια μικρή αρτηρία και να διακόψει τη ροή του αίματος.

Συχνότερα ο θρόμβος μεταφέρεται στον εγκέφαλο, οπότε πενταπλασιάζεται η πιθανότητα εμβολικού αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου. Για να μην συμβεί αυτό χορηγούμε αντιπηκτικά φάρμακα στους περισσότερους ανθρώπους με κολπική μαρμαρυγή.

Μακροχρόνια αντιπηκτική θεραπεία, άσχετα από την υποομάδα της Κολπικής Μαρμαρυγής, χορηγείται:

α) Αν έχει προηγηθεί αγγειακό ή παροδικό ισχαιμικό εγκεφαλικό επεισόδιο.

β) Αν στο εργαλείο  score CHA2DS2-VASc ο Άντρας έχει βαθμό 1 ή περισσότερο και η Γυναίκα βαθμό 2 ή περισσότερο.

# Σε βαθμό εμβολικού κινδύνου 0, σύμφωνα με το πιο πάνω score, ΔΕΝ χορηγείται κανένα αντιπηκτικό φάρμακο ούτε και Αντιαιμοπεταλιακό.

Η αντιπηκτική θεραπεία θα γίνει είτε με το Sintrom είτε με τα νεότερα αντιπηκτικά (NOACs).

Σε κολπική μαρμαρυγή που δεν οφείλεται σε ρευματική στένωση (μέτρια ή βαρειά) μιτροειδούς βαλβίδας και επίσης δεν υπάρχει τεχνητή μηχανική βαλβίδα στην καρδιά προτιμούνται τα νέα αντιπηκτικά NOACs (ή DOACs). Αν όμως υπάρχουν αυτές οι δύο καταστάσεις χορηγείται το Sintrom.

ΧΑΜΗΛΗ ΔΟΣΗ RIVAROXABAN ΣΕ ΧΡΟΝΙΑ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΝΟΣΟ (ΧΩΡΙΣ ΝΑ ΥΠΑΡΧΕΙ ΚΟΛΠΙΚΗ ΜΑΡΜΑΡΥΓΗ)

Σε περιπτώσεις χρόνιας στεφανιαίας νόσου ή συμπτωματικής αποφρακτικής αρτηριοπάθειας των κάτω άκρων (χωρίς να υπάρχει κολπική μαρμαρυγή), που έχουν ψηλότερο ισχαιμικό κίνδυνο, χορηγείται Ριβαροξαμπάνη σε μικρή δόση (2.5 mg x 2) μαζί με Ασπιρίνη.

https://www.nice.org.uk/guidance/ta607/resources/rivaroxaban-for-preventing-atherothrombotic-events-in-people-with-coronary-or-peripheral-artery-disease-pdf-82608901363141 

Έτσι 12 μήνες μετά από έμφραγμα STEMI και N-STEMI (χρόνια στεφανιαία νόσος) αν ο κίνδυνος αιμορραγίας είναι μικρός και ταυτόχρονα ο κίνδυνος ισχαιμίας είναι μεγάλος, μετά τους 12 μήνες καλό είναι να χορηγηθεί* (οδηγία ΙΙα) Ασπιρίνη και Ριβαροξαμπάνη σε μικρή δόση (2.5 mg x 2).

(*Αν δεν υπάρχει εγκεφαλικό επεισόδιο στο παρελθόν, ή πρόσφατη αιμορραγία από το γαστρεντερικό, ή αναιμία με πιθανή αιτία αιμορραγία από το γαστρεντερικό, ή αιμορραγική διάθεση, ή πολύ μεγάλη ηλικία, ή ηπατική ανεπάρκεια, ή νεφρική ανεπάρκεια με eGFR <15 mL/min)

[Η προσθήκη μικρής δόσης ενός από τα νέα αντιπηκτικά, της Rivaroxaban (Xarelto 2.5 mg επί 2/ημέρα) επιπλέον της Ασπιρίνης, σε  ανθρώπους με σταθερή στεφανιαία νόσο (ή με περιφερική αποφρακτική αρτηριοπάθεια- PAD), μειώνει τα εμφράγματα, τα εγκεφαλικά και τους θανάτους από αυτά κατά 24% (σχετική μείωση). Η σύγκριση έγινε με άλλη ομάδα όπου χορηγείτο Ασπιρίνη μόνη της.

Οι οδηγίες άλλαξαν λόγω της Μελέτης COMPASS (2017):

Η απόλυτη μείωση των ολικών θανάτων ήταν 0.35% ανά έτος, δυστυχώς όμως αυξήθηκαν οι μεγάλες αιμορραγίες (στομάχι- έντερο) κατά 0.6%, σε απόλυτη τιμή, ανά έτος. (Οι ενδοκρανιακές και οι θανατηφόρες αιμορραγίες ήταν ίδιες στις δύο ομάδες).

Η απόλυτη μείωση των καρδιαγγειακών θανάτων ήταν 0.25% ανά έτος και η απόλυτη μείωση των Ισχαιμικών Εγκεφαλικών ήταν 0.35% ανά έτος  (Ίσως λόγω κρυφής κολπικής μαρμαρυγής).]

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΕΜΒΟΛΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΠΗΚΤΙΚΑ

Τα αντιπηκτικά χορηγούνται σαν άμεση θεραπεία τόσο στην οξεία φάση της πνευμονικής εμβολής όσο και μακροχρόνια μετά την οξεία φάση.

# Σε εν τω βάθει  θρομβοφλεβίτιδα (DVT) ή/και Πνευμονική Εμβολή (Φλεβο-Θρομβο-Εμβολική νόσος ή VTE ), μετά την οξεία φάση:

*Αν ΔΕΝ υπάρχει καρκίνος αυτά προτιμούνται με την εξής σειρά: NOACs > Sintrom > LMWH.

*Αν υπάρχει ενεργός καρκίνος, τα αντιπηκτικά προτιμούνται με την εξής σειρά: LMWH > NOACs ή Sintrom.

# Σε Αντιφωσφολιπιδικό σύνδρομο χορηγείται μόνο Sintrom.

Λεπτομέρειες υπάρχουν στο αντίστοιχο άρθρο: Η θεραπεία της πνευμονικής εμβολής.

ΕΜΦΡΑΓΜΑ STEMI ΚΑΙ N-STEMI ΚΑΙ ΑΝΤΙΠΗΚΤΙΚΑ

Λεπτομέρειες γι’ αυτά υπάρχουν στα αντίστοιχα άρθρα: Το έμφραγμα STEMI και το N-STEMI

ΘΡΟΜΒΟΦΙΛΙΕΣ ΚΑΙ ΑΝΤΙΠΗΚΤΙΚΑ

Στις Θρομβοφιλίες (σύνδρομα υπερπηκτικότητας του αίματος) χορηγούνται Ηπαρίνες χαμηλού μοριακού βάρους (LMWH) ή Sintrom.

Σε θρομβοφιλίες χαμηλού θρομβωτικού κινδύνου, όπως η μεμονωμένη ετερόζυγος (μεταλλαγμένο γονίδιο μόνο από τον ένα γονιό) γονίδιο V Leiden και η μεμονωμένη ετερόζυγος μετάλλαξη G20210A της προθρομβίνης, μάλλον μπορούν να χορηγηθούν και τα NOACs.

Τελευταίως δοκιμάζονται τα NOACs και στις θρομβοφιλίες ψηλού θρομβωτικού κινδύνου.

# Σε Αντιφωσφολιπιδικό σύνδρομο χορηγείται μόνο Sintrom.

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

https://academic.oup.com/eurheartj/article/39/16/1330/4942493#132177854

https://academic.oup.com/eurheartj/advance-article/doi/10.1093/eurheartj/ehaa612/5899003#207821510

https://academic.oup.com/eurheartj/article/39/9/763/4095038#117576911

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6613626/

https://www.thrombosisresearch.com/article/S0049-3848(19)30494-3/fulltext

https://academic.oup.com/eurheartj/article/41/4/543/5556136#205693200

https://www.acc.org/latest-in-cardiology/clinical-trials/2020/08/29/12/38/popular-cabg

https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/CIRCULATIONAHA.120.050749

https://academic.oup.com/eurheartj/advance-article/doi/10.1093/eurheartj/ehaa575/5898842#207818666

https://academic.oup.com/eurheartj/article/39/2/119/4095042#107689933

https://academic.oup.com/eurheartj/article/40/2/87/5079120

https://academic.oup.com/eurheartj/article/41/3/407/5556137

https://academic.oup.com/eurheartj/article/39/9/763/409503

https://academic.oup.com/eurheartj/article/39/3/213/4095043

https://academic.oup.com/eurheartj/article/39/3/213/4095043#108531397

 https://academic.oup.com/eurheartj/article/39/2/119/4095042

Το Andexanet Alfa (Andexxa) χρησιμοποιείται για την αντιμετώπιση σοβαρών αιμορραγιών που σχετίζονται:

1) Με τα νέα αντιπηκτικά NOACs που είναι άμεσοι αναστολείς του παράγοντα 10 (Xa) της πήξεως, Rivaroxaban (Xarelto), Apixaban (Eliquis), Betrixaban, Edoxaban και χορηγούνται κυρίως σε κολπική μαρμαρυγή και εν τω βάθει θρομβοφλεβίτιδα.

2) Με τους έμμεσους αναστολείς του παράγοντα 10 (Xa) της πήξεως Enoxaparin (Clexane) και Fondaparinux (Arixtra).

Το Andexanet Alfa μοιάζει με τον παράγοντα 10 (Xa) της πήξεως και έτσι χρησιμοποιείται σαν παραπλανητικό δόλωμα που ενώνεται με την ελεύθερη Rivaroxaban και την Apixaban ώστε να εξουδετερωθούν αυτές και να μην υπάρχουν διαθέσιμες για ένωση με τον παράγοντα  Xa της πήξεως, οπότε σταματούν να δρουν σαν αντιπηκτικά.

Πρόσφατα ανακοινώθηκε μια μελέτη με τα αποτελέσματα του Andexanet Alfa:

Σε 12 ώρες παρουσιάστηκε αιμόσταση στο 82% (85% στις γαστρεντερικές αιμορραγίες και 80% στις ενδοκρανιακές αιμορραγίες), όμως στις 30 μέρες το 10% παρουσίασε θρομβωτικό επεισόδιο (ισχαιμικό εγκεφαλικό, εν τω βάθει θρομβοφλεβίτιδα, έμφραγμα μυοκαρδίου και πνευμονική εμβολή).

 Το Andexanet Alfa θα είναι πανάκριβο αλλά χρήσιμο κυρίως για πολυτραυματίες και για εγκεφαλικές αιμορραγίες.

Δυστυχώς στην μελέτη δεν συγκρίθηκε με την υπάρχουσα σήμερα θεραπεία που είναι η χορήγηση συμπυκνωμένων συμπλόκων προθρομβίνης (prothrombin complex concentrate – aPCC 4).

https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMoa1814051

Όσον αφορά το άλλο NOAC, την Dabigatran (Pradaxa) που είναι αναστολέας της θρομβίνης, έχει εγκριθεί από καιρό, το αντίδοτο Idarucizumab (Praxbind της Boehringer).

Ενημερώθηκε στις 8/10/2020

Α) H ΑΝΤΙΘΡΟΜΒΩΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΚΟΛΠΙΚΗΣ ΜΑΡΜΑΡΥΓΗΣ

Όσοι έχουν Κολπική Μαρμαρυγή (ακόμη και παροξυσμική) λαμβάνουν αντιπηκτικό φάρμακο, Sintrom ή NOAC, για πρόληψη θρόμβωσης στον αριστερό κόλπο και εμβολής (συνήθως στον εγκέφαλο) εκτός και αν ο κίνδυνος θρομβο-εμβολικού επεισοδίου είναι ανύπαρκτος  (δείκτης CHA₂DS₂-VASc: 0 για τους άντρες ή 0-1 για τις γυναίκες / δες πιο κάτω).

Γενικά σε ανθρώπους με Κολπική Μαρμαρυγή προτιμάται ένα NOAC [Dabigatran (Pradaxa) / Rivaroxaban  (Xarelto) / Apixaban (Eliquis)] αντί του Sintrom.

Το Sintrom όμως προτιμάται σε περιπτώσεις μηχανικής βαλβίδας και σε κολπική μαρμαρυγή με μέτρια ή βαρειά στένωση μιτροειδούς βαλβίδας ή βαρειά νεφρική ανεπάρκεια. (< 15-30 ml/min).

Για τον υπολογισμό του κινδύνου θρομβοεμβολικού επεισοδίου σε κολπική μαρμαρυγή υπάρχει το score CHA2DS2-VASc.

Ο κίνδυνος του ανθρώπου για αιμορραγία υπολογίζεται με το score HAS-BLED, όμως ακόμη και αν αυτός είναι ψηλός, συνήθως θα δώσουμε αντιπηκτική θεραπεία.

Ο δείκτης αιμορραγίας score HAS-BLED, χρησιμεύει περισσότερο για ανίχνευση και διόρθωση (αν είναι δυνατό) των παραγόντων που ευνοούν αιμορραγία.

Β) Η ΑΝΤΙΑΙΜΟΠΕΤΑΛΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ STENT ΣΕ ΕΜΦΡΑΓΜΑ

Τριπλή θεραπεία (ΤΑΤ), δηλαδή NOAC (ή Sintrom) + Ασπιρίνη + Κλοπιδογρέλη, θα χορηγηθεί σε όλους, MONO μέχρι την έξοδο από το Νοσοκομείο.

[Οι ανταγωνιστές των ADP υποδοχέων των αιμοπεταλίων είναι τρεις, η Clopidogrel- Κλοπιδογρέλη  (Plavix), η Prasugrel- Πρασουγρέλη (Efient)  και η Ticagrelor- Τικαγρελόρη (Brilique).]

a1) Η συνήθης αντιθρομβωτική θεραπεία που χορηγείται στους περισσότερους:

Μετά το εξιτήριο, χορηγείται μαζί με το  αντιπηκτικό φάρμακο, μόνο ένα αντιαιμοπεταλιακό φάρμακο (DAT = Διπλή αντιθρομβωτική θεραπεία), στους περισσότερους, εκτός και αν ο κίνδυνος ισχαιμίας/θρομβώσεων είναι αυξημένος (δες πιο κάτω) για 12 μήνες και μετά συνεχίζει μόνο το αντιπηκτικό.

Από τα αντιαιμοπεταλιακά φάρμακα προτιμάται ένας ανταγωνιστής των ADP, P2Y₁₂ υποδοχέων των αιμοπεταλίων αντί της Ασπιρίνης και από αυτούς προτιμάται η Κλοπιδογρέλη.

[Αν ο κίνδυνος θρομβώσεως είναι ψηλός και ο αιμορραγικός κίνδυνος χαμηλός μπορεί να δοθεί η Τικαγρελόρη (όχι η Πρασουγρέλη).]

https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMoa1817083?query=featured_home

a2) Αν ο αιμορραγικός κίνδυνος ψηλός: Θα δοθεί μόνο για 6 μήνες DAT (Κλοπιδογρέλη + Αντιπηκτικό φάρμακο) και μετά αντιπηκτικό μόνο.

a3) Αν ο κίνδυνος θρομβώσεως είναι ψηλός και ο αιμορραγικός κίνδυνος χαμηλός: Θα δοθεί Τριπλή θεραπεία (Αντιπηκτικό φάρμακο + Κλοπιδογρέλη + Ασπιρίνη) για 1 μήνα (ή ίσως αντιπηκτικό φάρμακο + Τικαγρελόρη, χωρίς Ασπιρίνη), ακολούθως DAT (Κλοπιδογρέλη + Αντιπηκτικό) για 11 μήνες και μετά αντιπηκτικό μόνο.

b) Μετά τη διακοπή του αντιαιμοπεταλιακού φαρμάκου (στο 6μηνο ή στο 12μηνο) συνεχίζεται μόνο του  το αντιπηκτικό φάρμακο στην πλήρη του δόση (ανάλογα και με τη νεφρική λειτουργία).

Γ) ΚΟΛΠΙΚΗ ΜΑΡΜΑΡΥΓΗ ΧΩΡΙΣ ΚΙΝΔΥΝΟ ΕΜΒΟΛΗΣ ΚΑΙ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ STENT

Σε όσους έχουν κολπική μαρμαρυγή αλλά ο κίνδυνος θρομβο-εμβολικού επεισοδίου είναι ανύπαρκτος  (CHA₂DS₂-VASc: 0 για τους άντρες ή 0-1 για τις γυναίκες), θα χορηγηθεί διπλή αντιαιμοπεταλική θεραπεία (DAPT), χωρίς αντιπηκτικό, από την αρχή για 6 μήνες σε τοποθέτηση STENT σε χρόνια σταθερή στεφανιαία νόσο ή για 12 μήνες σε τοποθέτηση STENT μετά από οξύ έμφραγμα.

(Οι 6 και οι 12 μήνες που αναφέρονται πιο πάνω ισχύουν για περίπτωση που δεν υπάρχει μεγάλος κίνδυνος αιμορραγίας.)

Για την πιθανή παράταση της διπλής αντιαιμοπεταλικής θεραπείας μετά το 6μηνο ή το 12μηνο χρησιμοποιείται ένας δείκτης υπολογισμού θρόμβωσης και αιμορραγίας, το DAPT score.

Αν το άθροισμα των βαθμών του DAPT score είναι ίσο ή μεγαλύτερο από 2 ίσως μπορεί να παραταθεί η διπλή αγωγή.

[Διπλή αντιαιμοπεταλιακή θεραπεία- αγωγή σημαίνει Ασπιρίνη, σε δόση 81 mg (75 ως 100 mg), και ταυτόχρονα ένας ανταγωνιστής των υποδοχέων ADP (P2Y₁₂) των αιμοπεταλίων.

Υπ’ όψιν ότι η Ασπιρίνη χορηγείται επ’ αόριστον στη στεφανιαία νόσο.]

Η ΓΑΣΤΡΟΠΡΟΣΤΑΣΙΑ

Σε όλες τις ανωτέρω περιπτώσεις (Τριπλής ή διπλής αντιθρομβωτική θεραπείας και διπλής αντιαιμοπεταλιακής θεραπείας) θα χορηγηθεί γαστροπροστατευτικό φάρμακο είτε η Φαμοτιδίνη (π.χ. Peptan) είτε κάποια Πραζόλη π.χ. Παντοπραζόλη (Controloc, Pantium) ή Ραμπεπραζόλη (Pariet).

Η Ομεπραζόλη (π.χ. Losec) και η Εσομεπραζόλη (π.χ. Nexium) μειώνουν τη μετατροπή της Κλοπιδογρέλης στους ενεργούς μεταβολίτες της, οπότε πρέπει να αποφεύγονται στην περίπτωση που λαμβάνεται αυτή.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

https://academic.oup.com/eurheartj/advance-article/doi/10.1093/eurheartj/ehaa575/5898842#207818666

https://academic.oup.com/eurheartj/article/39/3/213/4095043#108531416

https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/CIRCULATIONAHA.118.034722

https://academic.oup.com/eurheartj/article/39/16/1330/4942493

Ενημερώθηκε στις 19/10/2020

ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ

Σύμφωνα με τις οδηγίες του Αμερικανικού Κολεγίου Χειρουργών (2018) που αφορούν το χειρισμό των αντιπηκτικών και αντιαιμοπεταλιακών σε προγραμματισμένη εγχείρηση.

https://www.anesthesiallc.com/images/eAlertsSource/American-College-of-Surgeons-Guidelines-02-25-19.pdf

### ΣΤΑ DOACs:

ΔΕΝ γίνεται γεφύρωση

1) Σε ΑΥΞΗΜΕΝΟ κίνδυνο αιμορραγίας: Διακοπή 3 μέρες πριν/  Επανέναρξη 2-3 μέρες μετά

2) Σε Μειωμένο κίνδυνο αιμορραγίας: Διακοπή 2 μέρες πριν/  Επανέναρξη 24 ώρες μετά.

### ΣΤΑ ΑΝΤΙΑΙΜΟΠΕΤΑΛΙΑΚΑ

Α) Στην Ασπιρίνη: ΔΕΝ γίνεται γεφύρωση /// Διακοπή 7-10 μέρες  (αν ΔΕΝ υπάρχει DΕStent στον τελευταίο χρόνο) / Επανέναρξη της όταν μειωθεί ο κίνδυνος αιμορραγίας.

Σε εγχείρηση με μειωμένο κίνδυνο αιμορραγίας ΔΕΝ γίνεται διακοπή της Ασπιρίνης !! (δες πιο κάτω)

Β) Στα άλλα αντιαιμοπεταλιακά: ΔΕΝ γίνεται γεφύρωση /// Διακοπή 5-7 μέρες  σε ΟΛΕΣ τις εγχειρήσεις / Επανέναρξη τους όταν μειωθεί ο κίνδυνος αιμορραγίας. 

### ΣΤΟ SINTROM

Α) Για όσους λαμβάνουν το Sintrom και έχουν ρευματική μέτρια ή βαρειά στένωση της μιτροειδούς βαλβίδας ή τεχνητή μηχανική βαλβίδα στην καρδιά, γίνεται γεφύρωση.

[Η γεφύρωση θα γίνει με ηπαρίνη χαμηλού μοριακού βάρους, σε δόση 1 mg/κιλό x 2 ημερησίως (αν η κάθαρση Κρεατινίνης είναι >30 mL/min).]

Β) Για τους υπόλοιπους, γίνεται γεφύρωση μόνο  σε μεγάλο θρομβοεμβολικό κίνδυνο  > 10% τον χρόνο (τιμή CHA₂DS₂–VASc, από 7 και πάνω) ή αν έχει προηγηθεί το προηγούμενο τρίμηνο θρομβοεμβολικό επεισόδιο (και εφ’ όσον ο κίνδυνος αιμορραγίας δεν είναι αυξημένος και δεν υπάρχει στο τελευταίο τρίμηνο μεγάλη αιμορραγία ή αιμορραγία στον εγκέφαλο).

#### Ο ΚΙΝΔΥΝΟΣ  ΘΡΟΜΒΟΕΜΒΟΛΗΣ ΣΕ ΚΟΛΠΙΚΗ ΜΑΡΜΑΡΥΓΗ

Υπολογίζουμε τον κίνδυνο για θρομβοεμβολή κατά τις μέρες διακοπής του με τον υπολογιστή με το εργαλείο  score CHA2DS2-VASc.

#### Ο ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΑΙΜΟΡΡΑΓΙΑΣ

Το ACC αναφέρει ότι ο κίνδυνος της αιμορραγίας εξαρτάται τόσο από το είδος της εγχείρησης όσο και από παράγοντες του ασθενούς.

Ο κίνδυνος ανάλογα με το είδος της εγχείρησης και ανά ειδικότητα φαίνεται σε πίνακα του ACC (Αμερικανικό Κολέγιο Καρδιολογίας).

http://jaccjacc.acc.org/Clinical_Document/PMAC_Online_Appendix.pdf

### Για την πήξη και τις θρομβώσεις επισκεφθείτε το αντίστοιχο άρθρο: Η ΠΗΞΗ ΤΟΥ ΑΙΜΑΤΟΣ – Η ΑΙΜΟΣΤΑΣΗ – Η ΘΡΟΜΒΩΣΗ

Τα αντιπηκτικά φάρμακα δρούν στους παράγοντες της πήξεως με τελικό αποτέλεσμα τη μειωμένη παραγωγή Ινώδους.

Τα συνήθως χρησιμοποιούμενα είναι το Sintrom, τα νεότερα αντιπηκτικά (NOACs) και οι ηπαρίνες χαμηλού μοριακού βάρους (LMWH).

### Για τα αντιπηκτικά επισκεφθείτε το αντίστοιχο άρθρο: ΤΑ ΑΝΤΙΠΗΚΤΙΚΑ ΦΑΡΜΑΚΑ

Τα αντιαιμοπεταλιακά φάρμακα δρουν εμποδίζοντας τη συγκόλληση των αιμοπεταλίων και έτσι τη δημιουργία του αιμοπεταλιακού θρόμβου.

Αυτά που χρησιμοποιούμε κυρίως σήμερα είναι η Ασπιρίνη και οι ανταγωνιστές των ADP υποδοχέων των αιμοπεταλίων ή υποδοχέων P2Y_12.

### Για τα αντιαιμοπεταλιακά φάρμακα επισκεφθείτε το αντίστοιχο άρθρο: ΤΑ ΑΝΤΙΑΙΜΟΠΕΤΑΛΙΑΚΑ ΦΑΡΜΑΚΑ 

ΓΕΝΙΚΑ

# Τα Αντιπηκτικά φάρμακα όπως το Sintrom και τα νεότερα αντιπηκτικά- NOACs (Dabigatran – Pradaxa/ Rivaroxaban – Xarelto / Apixaban – Eliquis) χρησιμοποιούνται πολύ συχνά στην Καρδιολογία για αποφυγή ανεπιθύμητων θρομβώσεων.

Αυτά χρησιμοποιούνται κυρίως σε ανθρώπους με Κολπική Μαρμαρυγή για πρόληψη εμβολικού εγκεφαλικού επεισοδίου αλλά και σε ύπαρξη μηχανικών καρδιακών βαλβίδων, σε καταστάσεις υπερπηκτικότητας του αίματος (π.χ. αντιφωσφολιπιδικό σύνδρομο) και σε εν τω βάθει θρομβοφλεβίτιδα.

Περίπου 1 στους 6 ανθρώπους που λαμβάνουν αντιπηκτική θεραπεία, θα χρειαστεί να υποβληθεί σε προγραμματισμένη μικρή ή μεγάλη εγχείρηση ή παρέμβαση (π.χ. κολονοσκόπηση) κάθε χρόνο.

# Τα αντιαιμοπεταλιακά φάρμακα είναι η Ασπιρίνη και οι ανταγωνιστές των υποδοχέων ADP (P2Y₁₂) των αιμοπεταλίων. Οι τελευταίοι είναι τρεις, η Clopidogrel- Κλοπιδογρέλη  (Plavix), η Prasugrel- Πρασουγρέλη (Efient)  και η Ticagrelor- Τικαγρελόρη (Brilique).

Τα Αντιαιμοπεταλιακά φάρμακα δρουν εμποδίζοντας τη συγκόλληση των αιμοπεταλίων και έτσι τη δημιουργία του αιμοπεταλιακού θρόμβου.

Αυτά χρησιμοποιούνται πολύ συχνά στην Καρδιολογία και στη Νευρολογία, σε ανθρώπους με Σταθερή Στεφανιαία Νόσο ή μετά από Οξύ Στεφανιαίο Σύνδρομο ή μετά από τοποθέτηση stent ή μετά από Εγχείρηση Bypass ή μετά από ισχαιμικό εγκεφαλικό επεισόδιο ή σε αποφρακτική αρτηριοπάθεια των κάτω άκρων, για να μην δημιουργούνται θρόμβοι στις αθηροσκληρωτικές πλάκες, στο stent ή στο παρακαμπτήριο μόσχευμα.

Έτσι υπάρχουν ορισμένα ερωτήματα πριν από μια προγραμματισμένη εγχείρηση:

Θα χρειαστεί να διακοπεί η αντιθρομβωτική θεραπεία πριν την εγχείρηση; και για πόσο;

Για όσες μέρες θα σταματήσει η χορήγηση της αντιθρομβωτικής θεραπείας, πρέπει να γίνει γεφύρωση της; Δηλαδή πρέπει να δοθεί για την περίοδο διακοπής της, κάποια ηπαρίνη χαμηλού μοριακού βάρους (LMWH);

ΠΕΡΙΛΗΠΤΙΚΑ

 ΤΟ SINTROM

Α) Για όσους λαμβάνουν το Sintrom και έχουν ρευματική μέτρια ή βαρειά στένωση της μιτροειδούς βαλβίδας ή τεχνητή μηχανική βαλβίδα στην καρδιά, γίνεται γεφύρωση.

[Η γεφύρωση θα γίνει με ηπαρίνη χαμηλού μοριακού βάρους, σε δόση 1 mg/κιλό x 2 ημερησίως (αν η κάθαρση Κρεατινίνης είναι >30 mL/min).]

Β) Για τους υπόλοιπους, γίνεται γεφύρωση μόνο  σε μεγάλο θρομβοεμβολικό κίνδυνο  > 10% τον χρόνο (τιμή CHA₂DS₂–VASc, από 7 και πάνω) ή αν έχει προηγηθεί το προηγούμενο τρίμηνο θρομβοεμβολικό επεισόδιο (και εφ’ όσον ο κίνδυνος αιμορραγίας δεν είναι αυξημένος και δεν υπάρχει στο τελευταίο τρίμηνο μεγάλη αιμορραγία ή αιμορραγία στον εγκέφαλο).

[# Υπολογίζουμε τον κίνδυνο για θρομβοεμβολή κατά τις μέρες διακοπής του με τον υπολογιστή CHA₂DS₂–VASc.

# Αν ο κίνδυνος θρομβοεμβολής είναι μεγάλος θα πρέπει να υπολογίσουμε τον κίνδυνο αιμορραγίας, ανάλογα με την επέμβαση και τον ασθενή.

#  Γεφύρωση θα γίνει αν ο κίνδυνος θρομβοεμβολής είναι μεγάλος και ταυτόχρονα ο κίνδυνος αιμορραγίας δεν είναι μεγάλος.]

Σύμφωνα με το Αμερικανικό Κολέγιο Χειρουργών:

https://www.anesthesiallc.com/images/eAlertsSource/American-College-of-Surgeons-Guidelines-02-25-19.pdf

Στο Sintrom: Γεφύρωση γίνεται σε Ψηλό** (δες πίνακα) και πιθανώς σε μέτριο* θρομβοεμβολικό κίνδυνο με CHA2DS2-VASc score > 5-6 /// Η διακοπή γίνεται 5-6 μέρες πριν/ Η επανέναρξη γίνεται 24 ώρες μετά

** Επίσης ψηλός θρομβοεμβολικός κίνδυνος υπάρχει σε ισχαιμικό εγκεφαλικό < 3 μήνες ή σε ορισμένες μηχανικές καρδιακές βαλβίδες, σε πνευμονική εμβολή του τελευταίου 3μηνου και σε βαρειά  θρομβοφιλία (αντιφωσφολιπιδικό σύνδρομο, έλλειψη αντιθρομβίνης, πρωτείνης C ή S και σε ασθενείς με ομόζυγο παράγοντα V Leiden ή ομόζυγο μετάλλαξη της prothrombin G20210A)

* Μέτριος θρομβοεμβολικός κίνδυνος υπάρχει σε ισχαιμικό εγκεφαλικό > 3 μήνες, σε ορισμένες μηχανικές καρδιακές βαλβίδες, σε πνευμονική εμβολή πριν 3-12 μήνες (ή σε ενεργό καρκίνο), σε ελαφρά θρομβοφιλία (ετερόζυγος παράγοντας V Leiden ή ετερόζυγος μετάλλαξη της prothrombin G20210A)

Ο ανωτέρω πίνακας δείχνει την πρακτική σε περίπτωση γεφύρωσης

ΤΑ ΝΕΑ ΑΝΤΙΠΗΚΤΙΚΑ (ΝΟΑCs ή DOACs)

# Στα ΝΟΑCs ΔΕΝ γίνεται γεφύρωση.

A) Για επέμβαση ελάχιστου και χαμηλού κινδύνου για αιμορραγία, αυτά μπορεί να ληφθούν μέχρι και το προηγούμενο βράδυ της Εγχείρησης και να επαναχορηγηθούν το ίδιο το βράδυ της εγχείρησης.

B) Για επέμβαση ψηλού κινδύνου για αιμορραγία, η τελευταία δόση τους πρέπει να χορηγηθεί 48 ώρες πριν και ίσως περισσότερο.

[Για την Dabigatran όμως, αν συνυπάρχει νεφρική ανεπάρκεια με eGFR 30 – 50 mL/min, την σταματούμε > 96 ώρες πριν. Για 50- 80 mL/min, > 72 ώρες πριν και για eGFR > 80 mL/min, > 48 ώρες πριν.  (Το 80% της αποβολής της γίνεται από τα νεφρά)]

# Η επαναχορήγηση τους θα γίνει μέχρι και 48 ώρες μετά, αν έχει σταματήσει η αιμορραγία και αναλόγως και του κινδύνου αιμορραγίας και θρόμβωσης.

# Αν αναμένεται καθυστερημένη αιμορραγία, μπορεί να χορηγηθούν και 72 ώρες μετά.

# Μετά την εγχείρηση και ανάλογα με την επιθυμία του χειρούργου μπορεί να δοθεί θρομβοπροφύλαξη με ηπαρίνη χαμηλού μοριακού βάρους (LMWH) ή ηπαρίνη, μέχρι την επαναχορήγηση του NOAC.

Σύμφωνα με το Αμερικανικό Κολέγιο Χειρουργών:

https://www.researchgate.net/publication/327203174_American_College_of_Surgeons’_Guidelines_for_the_Perioperative_Management_of_Antithrombotic_Medication

Στα DOACs: ΔΕΝ γίνεται γεφύρωση

1) Σε ΑΥΞΗΜΕΝΟ κίνδυνο αιμορραγίας: Διακοπή 3 μέρες πριν/  Επανέναρξη 2-3 μέρες μετά

2) Σε Μειωμένο κίνδυνο αιμορραγίας: Διακοπή 2 μέρες πριν/  Επανέναρξη 24 ώρες μετά.

ΣΤΑ ΑΝΤΙΑΙΜΟΠΕΤΑΛΙΑΚΑ

Α) Ασπιρίνη: ΔΕΝ γίνεται γεφύρωση /// Διακοπή 7-10 μέρες  (αν ΔΕΝ υπάρχει DΕStent στον τελευταίο χρόνο) / Επανέναρξη της όταν μειωθεί ο κίνδυνος αιμορραγίας.

Σε εγχείρηση με μειωμένο κίνδυνο αιμορραγίας ΔΕΝ γίνεται διακοπή της Ασπιρίνης !! (δες πιο κάτω)

Β) Στα άλλα αντιαιμοπεταλιακά: ΔΕΝ γίνεται γεφύρωση /// Διακοπή 5-7 μέρες  σε ΟΛΕΣ τις εγχειρήσεις / Επανέναρξη τους όταν μειωθεί ο κίνδυνος αιμορραγίας.  

ΜΕ ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΕΣ

Για να μπορέσει να απαντηθεί αν και πότε χρειάζεται γεφύρωση, πρέπει:

1) Να γνωρίζουμε τον κίνδυνο της δημιουργίας θρόμβου από την πάθηση του ανθρώπου και συνεπώς από την προσωρινή διακοπή του αντιπηκτικού.

2) Να γνωρίζουμε τον κίνδυνο του κάθε ανθρώπου για αιμορραγία (π.χ. να γνωρίζουμε τον αριθμό των αιμοπεταλίων, αν υπάρχει βλάβη του ήπατος κλπ.).

3) Να γνωρίζουμε τον κίνδυνο αιμορραγίας κάθε διαγνωστικής ή θεραπευτικής επέμβασης (και επίσης να κρίνουμε το επείγον ή μη της επέμβασης).

http://jaccjacc.acc.org/Clinical_Document/PMAC_Online_Appendix.pdf

Αρχικά λοιπόν θα υπολογίσουμε τον κινδύνου θρομβοεμβολικού επεισοδίου με το score CHA2DS2-VASc.

Γενικά, όσο αυξάνεται ο κίνδυνος θρομβοεμβολικού επεισοδίου, τόσο αυξάνεται η ανάγκη για γεφύρωση του Sintrom, εκτός και αν είναι αυξημένος ο κίνδυνος αιμορραγίας.

Ο κίνδυνος αιμορραγίας εξαρτάται από α) τον κίνδυνο του ασθενούς για αιμορραγία (υπολογίζεται με το score HAS-BLED) και από β) τον κίνδυνο της συγκεκριμένης εγχείρησης για αιμορραγία.

Αν χρειαστεί γεφύρωση, στη θέση του Sintrom που θα διακοπεί, αυτή γίνεται με τη χορήγηση ηπαρίνης χαμηλού μοριακού βάρους (αν όμως η κάθαρση κρεατινίνης είναι <30 mL/min , προτιμάται η ενδοφλέβια ηπαρίνη).

Στη λήψη της απόφασης για γεφύρωση ή μη, καλό είναι να συμμετέχει ο χειρούργος, ο καρδιολόγος και ο ασθενής.

ΟΙ ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΤΙΠΗΚΤΙΚΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΓΧΕΙΡΗΣΗ

Ευτυχώς το Αμερικανικό Κολέγιο Καρδιολογίας (ACC) εξέδωσε πρόσφατες, Ιανουάριος 2017 οδηγίες για τα αντιπηκτικά και την εγχείρηση και αναφέρει σχετικά με το θέμα της γεφύρωσης:

http://www.onlinejacc.org/content/early/2017/01/05/j.jacc.2016.11.024

1)  Σε όσους λαμβάνουν τα νεώτερα αντιπηκτικά, NOACs, δεν γίνεται γεφύρωση.

Για το ίδιο θέμα, η Αμερικανική Καρδιολογική Εταιρία / ΑΗΑ, σε οδηγία της, το Φεβρουάριο του 2017, αναφέρει ότι θα σκεφτούμε τη γεφύρωση στα NOACs, μόνο αν έχει συμβεί θρομβοεμβολικό επεισόδιο τις τελευταίες 6 εβδομάδες (και δεν είναι μεγάλος ο κίνδυνος αιμορραγίας).

2) Για όσους λαμβάνουν το Sintrom και έχουν ρευματική μέτρια ή βαρειά στένωση της μιτροειδούς βαλβίδας ή τεχνητή μηχανική βαλβίδα στην καρδιά, γίνεται γεφύρωση.

3)  Για όσους λαμβάνουν το Sintrom, χωρίς να υπάρχουν οι πιο πάνω καταστάσεις- παθήσεις, αποφασίζουμε ανάλογα με την τιμή που θα βρεθεί από τον υπολογισμό του θρομβοεμβολικού κινδύνου με το CHA₂DS₂–VASc :

α) Σε τιμή του ως και 4 (όπου ο κίνδυνος εμβολικού εγκεφαλικού επεισοδίου είναι < 5%, τον χρόνο) και χωρίς ιστορικό ισχαιμικού εγκεφαλικού, δεν γίνεται γεφύρωση.

β) Σε τιμή του 5 ή 6 (όπου ο κίνδυνος εμβολικού εγκεφαλικού επεισοδίου είναι 5 ως 10%, τον χρόνο) και αν ο κίνδυνος αιμορραγίας δεν είναι μεγάλος, πιθανότερα θα χορηγηθεί θεραπεία γεφύρωσης μόνο αν υπάρχει στο ιστορικό προηγούμενο θρομβοεμβολικό επεισόδιο (ισχαιμικό εγκεφαλικό, παροδικό ή μη, ή εμβολικό επεισόδιο σε άλλη αρτηρία).

 (Για τον κίνδυνο αιμορραγίας δες πιο κάτω.)

γ) Σε τιμή από 7 και πάνω (όπου ο κίνδυνος εμβολικού εγκεφαλικού επεισοδίου είναι > 10% τον χρόνο) ή αν έχει προηγηθεί το προηγούμενο τρίμηνο θρομβοεμβολικό επεισόδιο, γίνεται γεφύρωση μόνο αν ο κίνδυνος αιμορραγίας δεν είναι αυξημένος και αν δεν υπάρχει στο τελευταίο τρίμηνο μεγάλη αιμορραγία ή αιμορραγία στον εγκέφαλο.

Όπου χρειαστεί Γεφύρωση, αυτή θα γίνει βάσει του κατωτέρου σχεδιαγράμματος, από τις τελευταίες οδηγίες (Αύγουστος 2017) της Ευρωπαϊκής Καρδιολογικής Εταιρίας για τις Βαλβιδοπάθειες.

Ιδανικά σε θρομβοεμβολικό επεισόδιο του τελευταίου 3μήνου και επίσης αν χρειάζεται διόρθωση κάποιων παραγόντων του ασθενή (π.χ. διόρθωση συστολικής υπέρτασης), αναβάλλεται η προγραμματισμένη εγχείρηση.

Ο ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΑΙΜΟΡΡΑΓΙΑΣ

Το ACC αναφέρει σχετικά, ότι ο κίνδυνος της αιμορραγίας εξαρτάται τόσο από το είδος της εγχείρησης όσο και από παράγοντες του ασθενούς.

1)  Ο κίνδυνος ανάλογα με το είδος της εγχείρησης φαίνεται σε συνοδευτικό πίνακα του ACC.

 http://jaccjacc.acc.org/Clinical_Document/PMAC_Online_Appendix.pdf

Βεβαίως πέρα από τον πίνακα πρέπει επιπλέον ο χειρούργος να καθορίσει αν στην εγχείρηση περιμένει μεγάλη ή μικρή αιμορραγία.

Όμως αν ο ασθενής πρόκειται να υποβληθεί σε ενδοραχιαία αναισθησία ή σε συγκεκριμένες επεμβάσεις, ακόμη και με τη δημιουργία μικρής αιμορραγίας υπάρχουν συνέπειες όπως αυξημένη θνητότητα και νοσηρότητα.

Οι επεμβάσεις που ακόμη και να συμβεί μόνο μικρή αιμορραγία θεωρούνται υψηλού κινδύνου είναι, οι εγχειρήσεις καρδιάς, εγκεφάλου, σπονδυλικής στήλης και οι ενδοφθάλμιες (επίσης η οσφυονωτιαία παρακέντηση).

2) Ο κίνδυνος του ασθενούς να αιμορραγήσει εξαρτάται και από δικούς του παράγοντες (άσχετα με τον κίνδυνο της κάθε εγχείρησης). Αυτός εκτιμάται με τον υπολογιστή αιμορραγίας score HAS-BLED (που δεν θεωρείται τέλειος). Σε βαθμό 3, ο κίνδυνος μείζονος αιμορραγίας είναι μέτριος προς μεγάλος (3.72/100 ασθενείς -έτη).

3)  Πέρα από την τιμή του score HAS-BLED, αν υπάρχει ένα από τα επόμενα θεωρείται ότι ο κίνδυνος αιμορραγίας είναι μεγάλος: α) Μεγάλη αιμορραγία ή ενδοκράνια αιμορραγία το τελευταίο 3μηνο. β) Μειωμένος αριθμός αιμοπεταλίων ή μείωση της ικανότητας τους για συσσώρευση (περιλαμβάνει και τη λήψη αντιαιμοπεταλιακών π.χ. Ασπιρίνη). γ) Ύπαρξη INR πάνω από 3. δ) Αιμορραγία σε παρόμοια εγχείρηση ή σε προηγούμενη γεφύρωση.

(Το HAS–BLED περιλαμβάνει: Ηλικία > 65, Συστολική Υπέρταση (πάνω από 160 mm Hg), Προηγούμενο Εγκεφαλικό, Ιστορικό προηγούμενης αιμορραγίας, πολύ βαρειά Νεφρική ανεπάρκεια, επηρεασμένη Ηπατική λειτουργία με αυξημένη SGPT (πάνω από το τριπλάσιο του ανώτερου φυσιολογικού) ή αυξημένη Χολερυθρίνη (πάνω από το διπλάσιο του ανώτερου φυσιολογικού), δυσχερής ρύθμιση INR σε λήψη Sintrom, λήψη αντιαιμοπεταλιακού ή αντιφλεγμονώδους, κατανάλωση πάνω από 8 ποτών την εβδομάδα.)

Η ΠΕΡΙ-ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΣΕ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΓΕΦΥΡΩΣΗΣ ΤΟΥ SINTROM

Η περι-επεμβατική τακτική στην περίπτωση μεγάλου θρομβοεμβολικού κινδύνου και μικρού κινδύνου αιμορραγίας, που χρειάζεται η γεφύρωση:

* Το Sintrom θα διακοπεί 5 μέρες πριν την επέμβαση (ανάλογα και με το INR).

* Η LMWH σε θεραπευτικές δόσεις (η Enoxaparin 1.5 mg/Kg/24ωρο // η Deltaparin 200 IU/Kg/24ωρο) θα ξεκινήσει 2 μέρες μετά τη διακοπή του Sintrom.

Η τελευταία δόση της θα δοθεί 24 ώρες και περισσότερο, πριν την επέμβαση στο 50% της συνολικής ημερήσιας θεραπευτικής δόσης (αν χορηγείται σε μια ημερήσια δόση).

Η υπολειπόμενη δράση της LMWH μπορεί να ελεγχθεί με ειδικό αντιδραστήριο antifactor Xa.

 * Πριν την επέμβαση πρέπει να ελεγχθεί το INR και να είναι οπωσδήποτε <1.5

* Αν έχει σταματήσει η αιμορραγία, η επαναχορήγηση του Sintrom μπορεί να ξεκινήσει ακόμη και το ίδιο βράδυ, στην προηγούμενη του δόση και σε 5 μέρες να ελεγχθεί το INR. (Η θεραπευτική του στάθμη με το INR στο 2-3, δημιουργείται μετά από μέρες.)

* Η LMWH θα ξαναχορηγηθεί μόλις σταματήσει η αιμορραγία, πάντως >24 ώρες από την επέμβαση, οπότε συγχορηγείται για λίγες μέρες με το Sintrom και μέχρι το INR να φτάσει στο 2.

* Σε περιπτώσεις που υπάρχει κίνδυνος καθυστερημένης αιμορραγίας, μπορεί να καθυστερήσει η επαναχορήγηση της LMWH για 48-72 ώρες και ίσως, σε περίπτωση ακινησίας, να χορηγηθεί μικρή προφυλακτική δόση της  από την επόμενη μέρα της επέμβασης (η Enoxaparin 40 mg/24ωρο // η Deltaparin 5000 IU/24ωρο).

Για το Sintrom ακολουθούμε τον πιο κάτω πίνακα.

* Σύμφωνα με το ACC, αν η εγχείρηση είναι χαμηλού κινδύνου για αιμορραγία και ο ασθενής δεν έχει παράγοντες κινδύνου για αιμορραγία, μπορεί να μην διακοπείτο Sintrom !

* Όμως, ακόμη και έτσι, δεν νομίζω να βρεθεί χειρούργος να δεχτεί να χειρουργήσει χωρίς διακοπή του Sintrom. Επίσης, προσωπικά, ακόμη και αν ο κίνδυνος για αιμορραγία είναι χαμηλός, δεν θα μπορούσα να στείλω άνθρωπο για εγχείρηση χωρίς να διακοπεί το Sintrom και το INR να κατέβει τη μέρα της εγχείρησης στο 1.5 !

ΤΑ ΝΟΑCs (ή DOACs)

1) Για επέμβαση χαμηλού κινδύνου για αιμορραγία, αυτά μπορεί να ληφθούν μέχρι και το προηγούμενο βράδυ.

2) Για επέμβαση ψηλού κινδύνου για αιμορραγία, η τελευταία δόση τους πρέπει να χορηγηθεί τουλάχιστον 48 ώρες πριν.

3) Για την Dabigatran όμως, αν συνυπάρχει νεφρική ανεπάρκεια με eGFR 30 – 50 mL/min, την σταματούμε > 96 ώρες πριν. Για 50- 80 mL/min, > 72 ώρες πριν και για eGFR > 80 mL/min, > 48 ώρες πριν.  (Το 80% της αποβολής της γίνεται από τα νεφρά)

4) Η επαναχορήγηση τους θα γίνει μέχρι και 48 ώρες μετά, αν έχει σταματήσει η αιμορραγία και αναλόγως και του κινδύνου αιμορραγίας και θρόμβωσης.

5) Αν αναμένεται καθυστερημένη αιμορραγία, μπορεί να χορηγηθούν και 72 ώρες μετά.

6) Στα ΝΟΑCs δεν γίνεται γεφύρωση (εκτός σπανίων εξαιρέσεων).

ΣΕ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΑΙΜΟΡΡΑΓΙΑΣ ΕΝΩ ΛΑΜΒΑΝΕΤΑΙ NOAC

Στις τελευταίες οδηγίες, του 2018, της Ευρωπαϊκής Εταιρίας Καρδιακού Ρυθμού, αναφέρονται τα μέτρα που μπορεί να ληφθούν σε περίπτωση αιμορραγίας.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΙΚΑ

Α) Στα ΝΟΑCs δεν γίνεται γεφύρωση.

Β) Όσον αφορά το Sintrom, υπολογίζουμε τον κίνδυνο για θρομβοεμβολή κατά τις μέρες διακοπής του με τον υπολογιστή CHA₂DS₂–VASc.

  α) Αν ο κίνδυνος θρομβοεμβολής είναι μεγάλος θα πρέπει να υπολογίσουμε τον κίνδυνο αιμορραγίας, ανάλογα με την επέμβαση και τον ασθενή.

   β) Αν ο κίνδυνος θρομβοεμβολής είναι μεγάλος και ταυτόχρονα ο κίνδυνος αιμορραγίας δεν είναι μεγάλος θα γίνει γεφύρωση.

   γ) Η γεφύρωση θα γίνει με ηπαρίνη χαμηλού μοριακού βάρους (αν η κάθαρση Κρεατινίνης είναι >30 mL/min).

Βλέπουμε ότι σιγά-σιγά ξεκαθαρίζει το τοπίο και σε αυτόν τον τομέα της Ιατρικής, όπου μερικές αποφάσεις πρέπει να ληφθούν από κοινού από τον καρδιολόγο, τον χειρούργο (αν χρειαστεί και τον αιματολόγο) και επίσης και από τον ασθενή.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

• https://academic.oup.com/eurheartj/article/39/16/1330/4942493
• http://www.onlinejacc.org/content/early/2017/01/05/j.jacc.2016.11.024
• http://circ.ahajournals.org/content/early/2017/02/06/CIR.0000000000000477/tab-article-info

Ενημερώθηκε στις 19/10/2020

Πρόσφατα εξέδωσαν οδηγίες για τις Γαστρεντερικές Ενδοσκοπήσεις και τη χρήση των Αντιπηκτικών και Αντιαιμοπεταλιακών φαρμάκων, τόσο η Αμερικανική Εταιρία Γαστρεντερικών Ενδοσκοπήσεων (ASGE) όσο και η Ευρωπαϊκή Εταιρία Γαστρεντερικών Ενδοσκοπήσεων (ΕSGE) μαζί με τη Βρετανική Εταιρία Γαστρεντερολόγων (ΒSG).

http://www.asge.org/uploadedFiles/Publications_(public)/Practice_guidelines/Antithrombotics.pdf

http://www.esge.com/assets/downloads/pdfs/guidelines/2016_s_0042_102652.pdf

https://www.esge.com/endoscopy-in-patients-on-antiplatelet-or-anticoagulant-therapy-including-direct-oral-anticoagulants.html

ΛΙΓΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΘΡΟΜΒΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΤΑ ΑΝΤΙΘΡΟΜΒΩΤΙΚΑ ΦΑΡΜΑΚΑ

Για την αποφυγή ανεπιθύμητων θρομβοεμβολών ή θρομβώσεων σε περιπτώσεις όπως η κολπική Μαρμαρυγή και το οξύ στεφανιαίο σύνδρομο, η Ιατρική έχει τα αντιθρομβωτικά φάρμακα που χωρίζονται σε αντιπηκτικά και αντιαιμοπεταλιακά φάρμακα αναλόγως του τρόπου- σημείου που δρουν για να μην δημιουργηθεί ο θρόμβος.

Για να δημιουργηθεί ο γνωστός μας κόκκινος θρόμβος χρειάζεται να προηγηθεί ο λευκός αιμοπεταλιακός θρόμβος και μετά να ενωθούν με αυτόν το Ινώδες και ερυθροκύτταρα.

### Για την πήξη και τις θρομβώσεις επισκεφθείτε το αντίστοιχο άρθρο: Η ΠΗΞΗ ΤΟΥ ΑΙΜΑΤΟΣ – Η ΑΙΜΟΣΤΑΣΗ – Η ΘΡΟΜΒΩΣΗ

Τα αντιπηκτικά φάρμακα δρούν στους παράγοντες της πήξεως με τελικό αποτέλεσμα τη μειωμένη παραγωγή Ινώδους.

Τα συνήθως χρησιμοποιούμενα είναι το Sintrom, τα νεότερα αντιπηκτικά (NOACs) και οι ηπαρίνες χαμηλού μοριακού βάρους (LMWH).

### Για τα αντιπηκτικά επισκεφθείτε το αντίστοιχο άρθρο: ΤΑ ΑΝΤΙΠΗΚΤΙΚΑ ΦΑΡΜΑΚΑ

Τα αντιαιμοπεταλιακά φάρμακα δρουν εμποδίζοντας τη συγκόλληση των αιμοπεταλίων και έτσι τη δημιουργία του αιμοπεταλιακού θρόμβου.

Αυτά που χρησιμοποιούμε κυρίως σήμερα είναι η Ασπιρίνη και οι ανταγωνιστές των ADP υποδοχέων των αιμοπεταλίων ή υποδοχέων P2Y_12.

### Για τα αντιαιμοπεταλιακά φάρμακα επισκεφθείτε το αντίστοιχο άρθρο: ΤΑ ΑΝΤΙΑΙΜΟΠΕΤΑΛΙΑΚΑ ΦΑΡΜΑΚΑ

ΤΙ ΓΙΝΕΤΑΙ ΑΝ ΚΑΠΟΙΟΣ ΧΡΕΙΑΣΤΕΙ ΕΝΔΟΣΚΟΠΗΣΗ ΤΟΥ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΙΚΟΥ;

 Όμως τι γίνεται αν κάποιος από τους ανθρώπους αυτούς χρειαστεί να υποβληθεί σε Κολονοσκόπηση ή Γαστροσκόπηση;

Θα διακοπεί η θεραπεία για να μην υπάρξει αιμορραγία κατά τη διάρκεια της ενδοσκόπησης; Για πόσες μέρες; Πότε θα ξανα-αρχίσει η χορήγηση τους; Θα αυξηθεί ο κίνδυνος θρόμβωσης από τη διακοπή τους; Θα χρειαστεί να γίνει γεφύρωση με ηπαρίνη χαμηλού μοριακού βάρους, στη θέση των αντιπηκτικών ή αντι-αιμοπεταλιακών που θα διακοπούν για λίγες μέρες;

Για να μπορέσουν να απαντηθούν τα ερωτήματα πρέπει:

1) Να γνωρίζουμε τον κίνδυνο της δημιουργίας θρόμβου από την πάθηση του ανθρώπου και συνεπώς τον κίνδυνο θρόμβωσης από τη διακοπή του αντιπηκτικού.

Η δημιουργία θρομβώσεων εξαρτάται από την πάθηση και τα υπόλοιπα χαρακτηριστικά του ανθρώπου. Για τον υπολογισμό του κινδύνου θρομβοεμβολικού επεισοδίου σε κολπική μαρμαρυγή υπάρχει το score CHA2DS2-VASc

2) να γνωρίζουμε τον κίνδυνο αιμορραγίας κάθε διαγνωστικής ή θεραπευτικής επέμβασης (και επίσης να κρίνουμε το επείγον ή μη της επέμβασης).

Οι ενδοσκοπικές επεμβάσεις χωρίζονται σε ψηλού (π.χ. πολυπεκτομή) ή χαμηλού (π.χ. διαγνωστική ενδοσκόπηση και βιοψία ταυτόχρονα) κινδύνου για αιμορραγία. Περισσότερες πληροφορίες για τον κίνδυνο κάθε ενδοσκοπικής επέμβασης, μπορεί να δει κάποιος στους πίνακες των οδηγιών.

3) να γνωρίζουμε τον κίνδυνο του κάθε ανθρώπου για αιμορραγία (π.χ. να γνωρίζουμε τον αριθμό των αιμοπεταλίων, αν υπάρχει βλάβη του ήπατος).

Για τον υπολογισμό του κινδύνου αιμορραγίας του κάθε ανθρώπου υπάρχει το score HAS-BLED.

Τα συμπεράσματα είναι παρόμοια στις Ευρωπαϊκές και στις Αμερικανικές οδηγίες. Τα συμπεράσματα τους αναφέρονται ανάλογα με το είδος του φαρμάκου, ανάλογα με το αν η ενδοσκοπική επέμβαση είναι χαμηλού ή ψηλού κινδύνου για αιμορραγία και ανάλογα με τον κίνδυνο θρόμβωσης κάθε πάθησης.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΟΔΗΓΙΩΝ 

α) Στα Αντιαιμοπεταλιακά δεν γίνεται γεφύρωση.

β) Στα ΝΟΑCs (DΟΑCs) δεν γίνεται γεφύρωση.

Ειδικότερα στις Ευρωπαϊκές οδηγίες αναφέρεται ότι αν γίνει γεφύρωση σ’ αυτά, αυξάνεται ο κίνδυνος αιμορραγίας κατά 4 περίπου φορές, χωρίς κάποια μείωση των θρομβοεμβολικών επεισοδίων.

γ) Θεραπεία γεφύρωσης δηλαδή η χορήγηση Ηπαρίνης χαμηλού μοριακού βάρους- LMWH (π.χ. Ενοξαπαρίνη, Δελταπαρίνη), για τις μέρες της διακοπής του Sintrom, χορηγείται αν ο θρομβοεμβολικός κίνδυνος από την υποκείμενη πάθηση είναι πολύ μεγάλος.

Αυτός είναι πολύ μεγάλος στις επόμενες περιπτώσεις:

1) σε ιστορικό θρομβο-εμβολικής νόσου π.χ. ισχαιμικό εγκεφαλικό (μόνιμο ή παροδικό) ή άλλη αρτηριακή θρομβοεμβολή, του τελευταίου 6μήνου.

2) σε ιστορικό φλεβο-θρομβο- πνευμονο-εμβολικής νόσου, VTE, του προηγούμενου 3μήνου.

3) αν υπάρχει Τεχνητή μεταλλική Βαλβίδα Μιτροειδούς. 

4) για τη Μεταλλική Βαλβίδα στην Αορτή υπάρχει διχογνωμία.

4) αν υπάρχει προσθετική βαλβίδα οπουδήποτε και κολπική μαρμαρυγή ταυτόχρονα.

5) αν συνυπάρχει κολπική μαρμαρυγή με μέτρια ή βαρειά στένωση της μιτροειδούς βαλβίδας.

6) αν υπάρχει Βαρειά Θρομβοφιλία.

Η ΠΕΡΙ-ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΣΕ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΓΕΦΥΡΩΣΗΣ

Η περι-επεμβατική τακτική στην περίπτωση λοιπόν πολύ μεγάλου θρομβοεμβολικού κινδύνου και ταυτόχρονα ενδοσκοπική επέμβαση ψηλού κινδύνου για αιμορραγία:

* Το Sintrom θα διακοπεί 5 μέρες πριν την επέμβαση.

* Η LMWH σε θεραπευτικές δόσεις (η Enoxaparin 1.5 mg/Kg/24ωρο // η Deltaparin 200 IU/Kg/24ωρο) θα ξεκινήσει 2 μέρες μετά τη διακοπή του Sintrom.

Η τελευταία δόση της θα δοθεί 24 ώρες (και ίσως περισσότερο) πριν την επέμβαση στο 50% της συνολικής ημερήσιας θεραπευτικής δόσης (αν χορηγείται σε μια ημερήσια δόση).

* Πριν την επέμβαση πρέπει να ελεγχθεί το INR και να είναι οπωσδήποτε <1.5

* Αν έχει σταματήσει η αιμορραγία, η επαναχορήγηση του Sintrom μπορεί να ξεκινήσει ακόμη και το ίδιο βράδυ, στην προηγούμενη του δόση και σε 5 μέρες να ελεγχθεί το INR. (Η θεραπευτική του στάθμη με το INR στο 2-3, δημιουργείται μετά από μέρες.)

* Η LMWH θα ξαναχορηγηθεί μόλις σταματήσει η αιμορραγία, πάντως >24 ώρες από την επέμβαση, οπότε συγχορηγείται για λίγες μέρες με το Sintrom και μέχρι το INR να φτάσει στο 2.

* Σε περιπτώσεις που υπάρχει κίνδυνος καθυστερημένης αιμορραγίας, μπορεί να καθυστερήσει η επαναχορήγηση της LMWH για 48-72 ώρες (Αμερικανικές οδηγίες) και ίσως, σε περίπτωση ακινησίας, να χορηγηθεί μικρή προφυλακτική δόση της  από την επόμενη μέρα της επέμβασης (η Enoxaparin 40 mg/24ωρο // η Deltaparin 5000 IU/24ωρο).

Βοήθεια για τις περι-επεμβατικές αντιπηκτικές πρακτικές προσφέρεται on line από ένα εργαλείο στο διαδίκτυο: http://mappp.ipro.org/

# Οι Θρομβοφιλίες χωρίζονται σε βαρειές και μη. Βαρειές είναι η έλλειψη πρωτείνης C, πρωτείνης S και Αντιθρομβίνης , όπως και το αντιφωσφολιπιδικό σύνδρομο. Για τη διακοπή του Sintrom σ’ αυτές συνιστάται η συνεργασία με Αιματολόγο.

δ) Όσον αφορά την Ασπιρίνη, αυτή δεν θα διακοπεί εκτός ελαχίστων εξαιρέσεων που αναφέρονται πιο κάτω.

Αν αυτή χορηγείται για πρωτογενή πρόληψη (δηλαδή χωρίς να υπάρχει γνωστή βλάβη) μπορεί να διακοπεί χωρίς κανένα πρόβλημα.

 ε) Αν το Sintrom ή το ΝΟΑC  πρόκειται να χορηγηθεί για μικρό χρονικό διάστημα π.χ. για 3 μήνες σε φλεβο-θρομβο-εμβολική νόσο με πνευμονική εμβολή- VTE, αναβάλλουμε την ενδοσκοπική επέμβαση μέχρι να περάσει το 3μηνο.

Επίσης αν η διπλή αντιαιμοπεταλιακή αγωγή θα δοθεί για σύντομο χρονικό διάστημα π.χ. για 1 μήνα μετά από τοποθέτηση γυμνού μεταλλικού Stent (BMS), πάλι αναβάλλουμε την επέμβαση.

Η ΤΑΚΤΙΚΗ ΑΝΑΛΟΓΑ ΜΕ ΤΟ ΕΙΔΟΣ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΟΥ 

Ι) Ασθενείς που λαμβάνουν Αντιπηκτικά Φάρμακα.

Α) Sintrom

1) Για ενδοσκοπική επέμβαση χαμηλού κινδύνου για αιμορραγία, το Sintrom συνεχίζει να χορηγείται (εφ’ όσον το INR την προηγούμενη εβδομάδα ήταν εντός των θεραπευτικών ορίων).

(Προσωπικά νομίζω ότι είναι καλύτερα το πρωί της επέμβασης το INR να είναι 1.5)

2) Για ενδοσκοπική επέμβαση ψηλού κινδύνου για αιμορραγία, το Sintrom σταματά να χορηγείται 5 μέρες πριν.

Σιγουρευόμαστε όμως ότι αμέσως πριν επέμβαση το INR είναι < 1.5, χωρίς θεραπεία γεφύρωσης αν ο θρομβοεμβολικός κίνδυνος δεν είναι πολύ μεγάλος.

3) Η επαναχορήγηση του θα γίνει μέχρι και 48 ώρες μετά, αναλόγως και του κινδύνου αιμορραγίας και θρόμβωσης. Αν όμως έχει σταματήσει η αιμορραγία, η επαναχορήγηση του μπορεί να ξεκινήσει ακόμη και το ίδιο βράδυ, στην προηγούμενη του δόση και σε 5 -7 μέρες να ελεγχθεί το INR.

4) Για ενδοσκοπική επέμβαση ψηλού κινδύνου για αιμορραγία και υποκείμενη πάθηση πολύ μεγάλου θρομβοεμβολικού κινδύνου, ακολουθείται η πρακτική της γεφύρωσης, όπως αναφέρεται πιο πάνω.

Β) ΝΟΑCs (ή DOACs)

1) Για ενδοσκοπική επέμβαση χαμηλού κινδύνου για αιμορραγία, αυτά μπορεί να ληφθούν μέχρι και το προηγούμενο βράδυ.

2) Για ενδοσκοπική επέμβαση ψηλού κινδύνου για αιμορραγία, η τελευταία δόση τους πρέπει να χορηγηθεί τουλάχιστον 48 ώρες πριν.

Για την Dabigatran όμως, αν συνυπάρχει νεφρική ανεπάρκεια με eGFR 30 – 50 mL/min, την σταματούμε 72 ώρες πριν (το 80% της αποβολής της γίνεται από τα νεφρά).

3) Η επαναχορήγηση τους θα γίνει μέχρι και 48 ώρες μετά, αναλόγως και του κινδύνου αιμορραγίας και θρόμβωσης.

Επειδή αυτά ξεκινούν να δρουν “άμεσα”, πρέπει να υπάρχει πλήρης αιμόσταση πριν την επαναχορήγηση τους δεδομένου και του ότι προς το παρόν δεν υπάρχει αντίδοτο για τα 3 από αυτά, την Rivaroxaban, την Apixaban και την Edoxaban (η τελευταία δεν κυκλοφορεί στην Ελλάδα).

Σε περιπτώσεις όμως που στην ενδοσκόπηση θα γίνει υποβλεννογόνια εκτομή (ESD) ή βλεννογόνια εκτομή (EMR) που υπάρχει κίνδυνος καθυστερημένης αιμορραγίας, τότε η επαναχορήγηση τους θα γίνει αργότερα, ίσως στις 72 ώρες.

Για την Dabigatran (Pradaxa) κυκλοφόρησε πρόσφατα το αντίδοτο Idarucizumab (Praxbind).

Το ανωτέρω νομόγραμμα είναι από τις Ευρωπαϊκές οδηγίες

IΙ ) Ασθενείς που λαμβάνουν Αντιαιμοπεταλικά Φάρμακα

Α) Η ΑΣΠΙΡΙΝΗ

1) Η Ασπιρίνη των 100 mg που χορηγείται για δευτερογενή πρόληψη (αν υπάρχει ήδη νόσος) συνεχίζει να χορηγείται σε όλες τις ενδοσκοπικές επεμβάσεις, εκτός των υποβλεννογονίων εκτομών (ESD), της μεγάλης > 2 cm βλεννογόνιας εκτομής (EMR) του παχέως εντέρου, της βλεννογόνιας εκτομής στο ανώτερο γαστρεντερικό και την εκτομή του φύματος του Vater.

Στις ανωτέρω περιπτώσεις που εξαιρούνται, πάντα ελέγχουμε πρώτα αν μπορεί να αναβληθεί η ενδοσκόπηση και αν δεν είναι δυνατόν να γίνει αυτό, συγκρίνουμε τον κίνδυνο της διακοπής της Ασπιρίνης με τον κίνδυνο της μη διακοπής της.

2) Αν αυτή χορηγείται για πρωτογενή πρόληψη μπορεί να διακοπεί σε όλες τις περιπτώσεις.

Β)   ΟΙ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΕΣ ΤΩΝ P2Y₁₂ ΥΠΟΔΟΧΕΩΝ ΤΩΝ ΑΙΜΟΠΕΤΑΛΙΩΝ

1) Οι ανταγωνιστές των P2Y₁₂ υποδοχέων των αιμοπεταλίων (thienopyridines) συνεχίζουν να χορηγούνται αν η ενδοσκοπική επέμβαση είναι χαμηλού κινδύνου για αιμορραγία.

2)      Αν όμως η επέμβαση είναι ψηλού κινδύνου και δεν υπάρχει DEStent ή οξύ στεφανιαίο σύνδρομο, τότε διακόπτουμε τη χορήγηση τους για 5 –7 μέρες πριν την επέμβαση (την Τicagrelor για 3-5 μέρες). Αν λαμβάνεται διπλή αντιαιμοπεταλιακή θεραπεία συνεχίζει μόνο η χορήγηση Ασπιρίνης.

3)      Αλλιώς αν έχει τοποθετηθεί DEStent τους προηγούμενους 12 μήνες ή έχει συμβεί οξύ στεφανιαίο σύνδρομο τους προηγούμενους 12 μήνες, γίνεται συνεννόηση του γαστρεντερολόγου με τον καρδιολόγο και τον ενδιαφερόμενο ασθενή, για την πιθανή αναβολή της ενδοσκοπικής επέμβασης ανάλογα και με το πόσο επείγουσα είναι αυτή.

4)      Η επαναχορήγηση τους θα γίνει μέχρι και 48 ώρες μετά, μόνο εφ’ όσον έχει γίνει αιμόσταση και αναλόγως και του κινδύνου αιμορραγίας και θρόμβωσης.

5)      Δεν χορηγείται θεραπεία γεφύρωσης κατά τη διακοπή τους.

Το πιο πάνω νομόγραμμα προέρχεται από τις Ευρωπαϊκές οδηγίες

# Σε περίπτωση διπλής αντιαιμοπεταλιακής θεραπείας πατήστε εδώ.

# Σε περιπτώσεις 3πλής θεραπείας, π.χ. αν ο άνθρωπος με κολπική μαρμαρυγή που λαμβάνει ήδη ΝΟΑC ή Sintrom πάθει οξύ στεφανιαίο σύνδρομο, οπότε χρειάζεται και διπλή αντιαιμοπεταλιακή θεραπεία πατήστε εδώ. Στην περίπτωση αυτή συνιστάται αναβολή της ενδοσκοπικής επέμβασης.

Αν αυτή δεν μπορεί να αναβληθεί συναποφασίζουν ο Καρδιολόγος με τον Γαστρεντερολόγο τον Αιματολόγο και τον Ασθενή, για την καλύτερη θεραπευτική απόφαση.

Περισσότερες πληροφορίες μπορεί να δει όποιος ενδιαφέρεται, στις ίδιες τις οδηγίες.

Ο ανωτέρω πίνακας προέρχεται από τις Αμερικανικές οδηγίες

Ευτυχώς βλέπουμε ότι μετά τις οδηγίες της Ευρωπαϊκής Εταιρίας Καρδιακού Ρυθμού, για το θέμα (Αύγουστος 2015), ακολούθησαν οι οδηγίες της Ευρωπαϊκής και Αμερικανικής Εταιρίας Γαστρεντερικών Ενδοσκοπήσεων όπως και της Αγγλικής Γαστρεντερολογικής Εταιρίας.

Αυτά μέχρι στιγμής. Περιμένουμε και τις οδηγίες και των Χειρουργικών Εταιριών.

Eνημερώθηκε στις 19/10/2020

ΛΙΓΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΘΡΟΜΒΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΤΑ ΑΝΤΙΠΗΚΤΙΚΑ ΦΑΡΜΑΚΑ

### Για την πήξη και τις θρομβώσεις επισκεφθείτε το αντίστοιχο άρθρο: Η ΠΗΞΗ ΤΟΥ ΑΙΜΑΤΟΣ – Η ΑΙΜΟΣΤΑΣΗ – Η ΘΡΟΜΒΩΣΗ

Τα αντιπηκτικά φάρμακα δρούν στους παράγοντες της πήξεως με τελικό αποτέλεσμα τη μειωμένη παραγωγή Ινώδους.

Τα συνήθως χρησιμοποιούμενα είναι το Sintrom, τα νεότερα αντιπηκτικά (NOACs) και οι ηπαρίνες χαμηλού μοριακού βάρους (LMWH).

### Για τα αντιπηκτικά επισκεφθείτε το αντίστοιχο άρθρο: ΤΑ ΑΝΤΙΠΗΚΤΙΚΑ ΦΑΡΜΑΚΑ

[Τα αντιαιμοπεταλιακά φάρμακα δρουν εμποδίζοντας τη συγκόλληση των αιμοπεταλίων και έτσι τη δημιουργία του αιμοπεταλιακού θρόμβου.

Αυτά που χρησιμοποιούμε κυρίως σήμερα είναι η Ασπιρίνη και οι ανταγωνιστές των ADP υποδοχέων των αιμοπεταλίων ή υποδοχέων P2Y_12.

### Για τα αντιαιμοπεταλιακά φάρμακα επισκεφθείτε το αντίστοιχο άρθρο: ΤΑ ΑΝΤΙΑΙΜΟΠΕΤΑΛΙΑΚΑ ΦΑΡΜΑΚΑ]

ΛΙΓΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΟΛΠΙΚΗ ΜΑΡΜΑΡΥΓΗ

Η αρρυθμία που απασχολεί συχνότερα τον καρδιολόγο είναι η Κολπική Μαρμαρυγή. Το 1.5-2% του γενικού πληθυσμού παρουσιάζει κολπική μαρμαρυγή. Όσο αυξάνεται η ηλικία τόσο αυξάνεται και η συχνότητα της.

Στην κολπική μαρμαρυγή, οι μυϊκές ίνες των δύο κόλπων, συσπώνται-ινιδίζουν χαοτικά, λόγω “καταιγίδας” ηλεκτρικής δραστηριότητος, έτσι δεν συγχρονίζονται, ώστε να συσπασθούν οι δύο κόλποι.

Λόγω του ότι δεν συσπώνται οι δύο κόλποι, εκτός των άλλων επιπλοκών, μπορεί να δημιουργηθεί θρόμβος στον αριστερό κόλπο, που συχνότερα μεταφέρεται στον εγκέφαλο λόγω του ότι οι αρτηρίες που του προσφέρουν αίμα, είναι πιο κοντά στην καρδιά. Πενταπλασιάζεται, έτσι η πιθανότητα εμβολικού αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου.

Αν ο κίνδυνος του ασθενούς με κολπική μαρμαρυγή για ΕΑΕΕ είναι μεγαλύτερος από τον κίνδυνο του για αιμορραγία τότε χορηγούμε αντιπηκτική θεραπεία.

Οι ακόλουθες οδηγίες αφορούν την κολπική μαρμαρυγή που δεν οφείλεται σε ρευματική μέτρια ή βαρειά στένωση της μιτροειδούς βαλβίδας και επίσης δεν υπάρχει τεχνητή βαλβίδα στην καρδιά.

Η αντιπηκτική θεραπεία θα γίνει είτε με το Sintrom είτε με τα νεότερα αντιπηκτικά (NOACs).

Το Sintrom είναι ανταγωνιστής της βιταμίνης Κ και μπλοκάρει τη μεταβολή της βιταμίνης Κ σε ορισμένους παράγοντες πήξεως.

 Τα NOACs είναι δύο ειδών. α) Αυτά που είναι αναστολείς του παράγοντα Xa (10) της πήξεως και είναι η Rivaroxaban (Xarelto), η Apixaban (Eliquis) και η Εdoxaban (το τελευταίο δεν κυκλοφορεί ακόμη στην Ελλάδα) και β) η Dabigatran (Pradaxa) που είναι αναστολέας της θρομβίνης (παράγοντας πήξεως).

Όταν δίνουμε το Sintrom πρέπει να ελέγχουμε την πηκτικότητα συνεχώς, ανά εβδομάδα αρχικά και ανά μήνα αργότερα.

Πέρα από τη ποσότητα του Sintrom, η πηκτικότητα επηρεάζεται και από πολλούς άλλους παράγοντες όπως η διατροφή και η λήψη άλλων φαρμάκων. Η πηκτικότητα ελέγχεται μέσω της εξέτασης του αίματος που λέγεται χρόνος προθρομβίνης όπου η τιμή του INR πρέπει να διατηρείται μεταξύ 2-3.

Βοήθεια στην απόφαση αν είναι προτιμότερο το Sintrom ή ένα NOAC, προσφέρει ένα βοήθημα, το SAMe-TT₂R₂ Score.

Προσωπικά νομίζω ότι για λόγους οικονομίας και άμεσης φτηνής αναστροφής της αντιπηκτικής δράσης (π.χ. σε περίπτωση ατυχήματος ή επείγουσας εγχείρησης) είναι προτιμότερο το Sintrom.

Όμως αν ο ασθενής είναι μειωμένης ικανότητος ή υπάρχει δυσχέρεια μετακινήσεως σε εργαστήριο που μπορεί να ελεγχθεί το INR ή δεν μπορεί να σταθεροποιηθεί σε θεραπευτικά πλαίσια το INR, τότε δίνουμε κάποιο από τα άλλα 4 νέα αντιπηκτικά (NOACs), τα οποία επηρεάζονται λιγότερο από άλλα φάρμακα και καθόλου από τη διατροφή.

H Ευρωπαϊκή Καρδιολογική Εταιρία στις τελευταίες οδηγίες της (Αύγουστος 2016) για την Κολπική Μαρμαρυγή, προτιμά τα NOACs αντί για το Sintrom.

https://academic.oup.com/eurheartj/article/37/38/2893/2334964/2016-ESC-Guidelines-for-the-management-of-atrial

Πως ορισμένα φάρμακα και καταστάσεις επηρεάζουν την δραστικότητα των NOACs

Όμως ακόμη και τα NOACs επηρεάζονται από ορισμένα φάρμακα. Για παράδειγμα η ketoconazole και τα αδελφάκια της υπερδιπλασιάζουν την δραστικότητα τόσο της Dabigatran (D) όσο και της Rivaroxaban (R) και απαγορεύεται η συγχορήγηση τους. Η Clarithromycin και η Erythromycin αυξάνουν την δραστικότητα της D και R κατά 30% περίπου.

* Σε συγχορήγηση με αντιαιμοπεταλιακά μειώνουμε την δόση όλων των NOACs.

Επίσης μειώνουμε τη δόση τους σε ηλικία πάνω από 75 και ιδίως πάνω από 80 ετών, σε σωματικό βάρος κάτω από 60 κιλά και σε νεφρική ανεπάρκεια. Σε κάθαρση κρεατινίνης μικρότερη από 30 ml/min δεν τα χορηγούμε γιατί δεν υπάρχουν στοιχεία για τη δράση τους σ’ αυτή την περίπτωση.

Συνεπώς πριν την χορήγηση τους, αλλά και συχνά αργότερα, ελέγχουμε την κάθαρση κρεατινίνης.

ΕΛΕΓΧΕΤΑΙ Η ΔΡΑΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ NOACs;

Ο έλεγχος της δραστικότητας των NOACs αυτή την στιγμή μπορεί να εκτιμηθεί ποιοτικά και όχι ποσοτικά μόνο για την Dabigatran και την Rivaroxaban.

Στην Dabigatran, 12 ώρες μετά την λήψη της, ο χρόνος μερικής θρομβοπλαστίνης ( aPTT – Hemoclot^®) δεν πρέπει να είναι διπλάσιος του ανώτερου φυσιολογικού ορίου, αλλιώς υπάρχει κίνδυνος αιμορραγίας.

Στην Rivaroxaban μπορεί να χρησιμοποιηθεί για ημιποσοτική εκτίμηση της αντιπηκτικής της δράσης, ο χρόνος προθρομβίνης (PT), όχι όμως το INR, αν χρησιμοποιηθεί σαν αντιδραστήριο της θρομβοπλαστίνης το Neoplastin Plus.

ΤΙ ΚΑΝΟΥΜΕ ΣΕ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΑΙΜΟΡΡΑΓΙΑΣ ?

Πρόσφατα (Δεκέμβριος 2017) το Αμερικανικό Κολέγιο Καρδιολογίας εξέδωσε οδηγίες για την αντιμετώπιση των αιμορραγιών σε ταυτόχρονη λήψη Αντιπηκτικού.

http://www.onlinejacc.org/content/early/2017/11/10/j.jacc.2017.09.1085

ΤΙ ΚΑΝΟΥΜΕ ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΤΙΠΗΚΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΕΝΗ ΕΓΧΕΙΡΗΣΗ;

    Περίπου ένας στους 6 ανθρώπους που λαμβάνουν αντιπηκτική θεραπεία, θα χρειαστεί να υποβληθεί σε προγραμματισμένη μικρή ή μεγάλη εγχείρηση ή παρέμβαση κάθε χρόνο.

Θα χρειαστεί να διακοπεί η αντιπηκτική θεραπεία προηγουμένως, για να μην υπάρξει αιμορραγία κατά τη διάρκεια της; Θα χρειαστεί να γίνει γεφύρωση της αντιπηκτικής θεραπείας;

Από καιρό υπήρχε το ερώτημα, αν οι ασθενείς με μικρό ή μέτριο κίνδυνο για ΕΑΕΕ χρειάζεται να πάρουν κάποιο άλλο αντιπηκτικό φάρμακο, όπως ηπαρίνη χαμηλού μοριακού βάρους, που δεν ενοχλεί τον χειρούργο, στη θέση των αντιπηκτικών που θα διακοπούν για λίγες μέρες. Η πρακτική αυτή λέγεται γεφύρωση αντιπηκτικής θεραπείας.

Η γεφύρωση μειώνει τον κίνδυνο εμβολικού επεισοδίου; Αυξάνει τον κίνδυνο αιμορραγίας;

Βάσει των τελευταίων γνώσεων της ιατρικής μπορούμε να πούμε ότι:

α) Σε λήψη Sintrom. Σε μικρό και μέτριο θρομβοεμβολικό κίνδυνο ασθενούς ΔΕΝ χρειάζεται γεφύρωση. Για μεγάλο θρομβοεμβολικό κίνδυνο, δεν γνωρίζουμε ακόμη.

 Πρόσφατα δημοσιεύθηκε το αποτέλεσμα της μελέτης BRIDGE που έλεγξε ακριβώς το όφελος και τη ζημιά από την γεφύρωση. Σ’ αυτήν την μελέτη φάνηκε ότι δεν υπήρχε κανένα όφελος (παρόμοια θρομβοεμβολικά επεισόδια) από την γεφύρωση αλλά αντίθετα υπήρξε ζημιά (αύξηση αιμορραγιών).

Η μελέτη ήταν διπλή τυφλή τυχαιοποιημένη, με ψευδοφάρμακο και διενεργήθηκε από το 2009 ως το 2014 σε 108 κέντρα των Η.Π.Α. και του Καναδά σε 1813 ασθενείς με κολπική μαρμαρυγή ή κολπικό πτερυγισμό, μέσου όρου 72 ετών. Αυτοί λάμβαναν Warfarin (αδελφάκι του Sintrom) και θα υποβάλλονταν σε προγραμματισμένη εγχείρηση. Οι 895 υποβλήθηκαν σε γεφύρωση με την υποδόρια ηπαρίνη χαμηλού μοριακού βάρους Δελταπαρίνη και οι 918 δεν υποβλήθηκαν στην γεφύρωση (τους χορηγήθηκε υποδόρια φυσιολογικός ορρός).

Στις επόμενες 30 μέρες τα αρτηριακά θρομβοεμβολικά επεισόδια ήταν παρόμοια (χωρίς γεφύρωση: 0.4% – με γεφύρωση: 0.3%) στις 2 ομάδες, ενώ αυξήθηκαν οι αιμορραγίες σε όσους γεφυρώθηκαν με Δελταπαρίνη. Οι μικρές αιμορραγίες ήταν: χωρίς γεφύρωση 12% και με γεφύρωση 21%. Οι μεγάλες αιμορραγίες ήταν: χωρίς γεφύρωση 1.3% και με γεφύρωση 3.2%.

Η Warfarin διακόπηκε 5 μέρες πριν την εγχείρηση και ξανάρχισε (στην προηγούμενη της δόση) το ίδιο απόγευμα ή την επόμενη μέρα μετά την εγχείρηση.

Τα αποτελέσματα αφορούν μέσο όρο εμβολικού κινδύνου 2.3 με το παλαιότερο score CHADS₂ που δεν χρησιμοποιείται πια και αφορά μικρό και μέτριο θρομβοεμβολικό κίνδυνο ασθενούς. Συνεπώς δεν γνωρίζουμε αν σε ασθενείς με μεγάλο θρομβοεμβολικό κίνδυνο ισχύουν τα ίδια αποτελέσματα.

Επίσης δεν γνωρίζουμε αν τα ίδια αποτελέσματα ισχύουν για μεγάλες εγχειρήσεις όπως εγχειρήσεις καρδιάς ή νευροχειρουργικές εγχειρήσεις, γιατί αυτές αποκλείστηκαν από τη μελέτη.

Πάντως ίσως τα αποτελέσματα να ήταν αναμενόμενα μαθηματικώς. Δηλαδή αν κάποιος έχει κίνδυνο εμβολικού επεισοδίου 5% στη διάρκεια ενός χρόνου, τότε αν το Sintrom διακοπεί για 6 μέρες, ο κίνδυνος εμβολικού επεισοδίου σ’ αυτές τις 6 μέρες είναι μόνο 0.082% (ή 1/1220). Δεν υπάρχει υπερ-πηκτικότητα όπως υπέθεταν πολλοί.

Για μεγάλο θρομβοεμβολικό κίνδυνο, γίνεται εξατομίκευση και συνυπολογίζονται ο κίνδυνος του ασθενούς για αιμορραγία (με το HAS-BLED risc) και ο κίνδυνος της συγκεκριμένης εγχείρησης για αιμορραγία. Επίσης καλό είναι να συμμετέχει στη λήψη της απόφασης ο χειρούργος, ο καρδιολόγος και ο ασθενής.

 Υπ’ όψιν ότι σύμφωνα με τις οδηγίες, στους ασθενείς με κολπική μαρμαρυγή και μηχανική βαλβίδα πρέπει να γίνεται γεφύρωση με ηπαρίνη χαμηλού μοριακού βάρους.

http://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMoa1501035

Σε ορισμένες παρεμβάσεις δεν είναι υποχρεωτικό να διακόπτεται το Sintrom, όμως το INR πρέπει να κατέβει στο 1.5- 2. Αυτές οι περιπτώσεις αφορούν κυρίως την τοποθέτηση βηματοδότη, τον καθετηριασμό, την στεφανιογραφία και το ablation για κατάλυση της Κολπικής Μαρμαρυγής.

Ειδικότερα στο Ablation βρέθηκε ότι αν διακοπεί το Sintrom πριν, αυξάνονται τόσο τα θρομβοεμβολικά επεισόδια όσο και τα αιμορραγικά, ιδίως στη μη παροξυσμική κολπική μαρμαρυγή.

β) Σε λήψη NOACs. Όσον αφορά τα νεότερα αντιπηκτικά (NOACs) αυτά ΔΕΝ χρειάζονται γεφύρωση.

Για την Rivaroxaban ή την Apixaban ή την Edoxaban γίνεται διακοπή τους 24 ως 48 ώρες πριν την εγχείρηση, αναλόγως αν η εγχείρηση είναι μικρού ή μεγάλου κινδύνου για αιμορραγία (και αναλόγως του ιστορικού αιμορραγιών του ασθενούς).

 Για την Dabigatran ισχύουν τα ίδια αν η νεφρική λειτουργία είναι φυσιολογική (η κάθαρση κρεατινίνης είναι πάνω από 80 ml/min) γιατί αυτή αποβάλλεται κατά 80% από τα νεφρά.

(Αν αυτή είναι 30 ως 50 ml/min, σε εγχείρηση μικρού κινδύνου για αιμορραγία, γίνεται διακοπή της 3 μέρες και σε εγχείρηση μεγάλου κινδύνου για αιμορραγία, γίνεται διακοπή της 4 μέρες πριν την εγχείρηση. Για 50 ως 80 ml/min, η διακοπή είναι 36 ώρες και 3 μέρες αντίστοιχα).

Οι παρεμβάσεις με μικρό κίνδυνο αιμορραγίας ή αιμορραγίας με μικρή κλινική επίπτωση και εφ’ όσον είναι φυσιολογική η νεφρική λειτουργία που διακόπτουμε 24 ώρες πριν τα NOACs είναι: Οι ενδοσκοπήσεις με βιοψία, η βιοψία προστάτη και ουροδόχου κύστεως, ο ηλεκτροφυσιολογικός έλεγχος, ή ablation, η αγγειογραφία, η τοποθέτηση βηματοδότη και άλλα. (Υπ’ όψιν ότι οι βιοψίες νεφρού και ήπατος όπως και η λιθοθρυψία είναι μεγάλου κινδύνου για αιμορραγία).

Για ορισμένες μικρο-παρεμβάσεις όπως είναι η εξαγωγή 1 ως 3 δοντιών, η παρα-οδοντική εγχείρηση, η τομή αποστήματος, η εγχείρηση καταρράκτη, η ενδοσκόπηση χωρίς εγχείρηση, η μικρή δερματολογική και άλλες, δεν είναι απαραίτητη η διακοπή των NOACs, αλλά νομίζω ότι δεν έχουμε λόγο να μην τα διακόψουμε για 24 ώρες πριν.

  Για οδοντιατρικές πράξεις ο ασθενής μπορεί να ξεπλένει το στόμα του με 10 ml tranexamic οξέως 5%, 4 φορές την μέρα για 5 μέρες.

Η ενδοραχιαία αναισθησία και η οσφυονωτιαία παρακέντηση υπάγονται στις περιπτώσεις με μεγάλο κίνδυνο αιμορραγίας.

Υπ’ όψιν ότι δράση τους αρχίζει άμεσα μετά την επαναχορήγηση τους.

Για τις περισσότερες εγχειρήσεις η επανεκκίνηση τους γίνεται μετά 48 ως 72 ώρες. Αν υπάρχει άμεση και πλήρης αιμόσταση μετά την επέμβαση η επανεκκίνηση τους γίνεται μετά από 8 ώρες.

Σε όσες επεμβάσεις υπάρχει ακινησία στη συνέχεια, χορηγείται υποδορίως Enoxaparin (σε δόση 0.5 mg/kg/μέρα), 8 ώρες μετά την επέμβαση, για πρόληψη θρομβοφλεβίτιδας.

ΣΕ ΚΟΛΠΙΚΗ ΜΑΡΜΑΡΥΓΗ ΜΕ ΛΗΨΗ NOAC ΚΑΙ ΑΝΑΓΚΗ ΔΙΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΣΤΕΦΑΝΙΟΓΡΑΦΙΑΣ:

Σε κάποιον που λαμβάνει NOACs, αυτά χρειάζεται να διακοπούν τουλάχιστον 24 ώρες πριν. (Σε όποιον λαμβάνει Sintrom, καλύτερα να μην διακόπτεται αυτό πριν την στεφανιογραφία αλλά να μειώνεται το INR στο 1.5-2). Θα προτιμηθεί η διενέργεια της στεφανιογραφίας από την κερκιδική αρτηρία (στο χέρι).

ΣΕ ΛΗΨΗ NOACs ΚΑΙ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ STENT (DES):

Υπό χορήγηση NOACs, αν χρειαστεί να τοποθετηθεί νέας γενιάς DES, θα χορηγηθεί Bivalirudin (αν είναι ψηλού κινδύνου για αιμορραγία) ή ηπαρίνη (αν είναι χαμηλού ή μέτριου κινδύνου για αιμορραγία).

Μετά θα ξαναρχίσει η χορήγηση των NOACs σε μειωμένη δόση και επίσης για 1 μήνα θα χορηγείται 3πλή θεραπεία (NOAC συν Ασπιρίνη συν Κλοπιδογρέλη).

Μετά, για 11 μήνες συγχορηγείται μόνο ένα αντιαιμοπεταλιακό φάρμακο (διπλή θεραπεία), η Ασπιρίνη ή προτιμότερο η Κλοπιδογρέλη γιατί αν χορηγούνται και τα 3 αυξάνεται πολύ ο κίνδυνος αιμορραγίας. (Με το ένα αυξάνεται ο κίνδυνος αιμορραγίας κατά 70%, ενώ με τα δυο αυτός αυξάνεται κατά 140% συγκριτικά με μόνο το NOAC).

Μετά τον χρόνο, η χορήγηση μόνο NOAC (ή μόνο Sintrom), θεωρείται επαρκής για τους περισσότερους ασθενείς, όσο παραμένουν σε σταθερή στεφανιαία νόσο, σύμφωνα με τελευταίες Ευρωπαϊκές οδηγίες.

ΣΕ ΚΟΛΠΙΚΗ ΜΑΡΜΑΡΥΓΗ ΜΕ NOAC ΚΑΙ ΟΞΥ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ:

Σε κάποιον που παρουσιάζει οξύ στεφανιαίο σύνδρομο, ενώ βρίσκεται σε θεραπεία με NOACs, χορηγούμε τριπλή θεραπεία για 6 μήνες  αν υποβληθεί σε αγγειοπλαστική με DES και είναι μειωμένου κινδύνου για αιμορραγία (HAS BLED risc 0 ως 2) και μετά χορηγείται διπλή θεραπεία (NOAC συν Ασπιρίνη ή Κλοπιδογρέλη) για άλλους 6 μήνες.

(Αν ο κίνδυνος αιμορραγίας είναι αυξημένος, με το HAS- BLED risc πάνω από 2, η τριπλή θεραπεία χορηγείται μόνο για 1 μήνα και στη συνέχεια διπλή θεραπεία για 11 μήνες/ Αν ο κίνδυνος θρόμβωσης είναι μειωμένος μπορεί να δοθεί μόνο διπλή θεραπεία από την αρχή της τοποθέτησης του stent).

Αν δεν πρόκειται να υποβληθεί σε αγγειοπλαστική, χορηγείται μόνο διπλή θεραπεία για 12 μήνες.

Και μετά τον χρόνο η χορήγηση μόνο NOAC (ή μόνο Sintrom) θεωρείται επαρκής στους περισσότερους ασθενείς, εφ’ όσον παραμένουν σε σταθερή στεφανιαία νόσο, σύμφωνα με τελευταίες Ευρωπαϊκές οδηγίες.

Όσον αφορά τις γαστρεντερικές ενδοσκοπήσεις και τα αντιθρομβωτικά πατήστε εδώ.

Σε άλλα άρθρα στην ιστοσελίδα αναφέρονται τα αντίδοτα των NOACs και περισσότερες πληροφορίες για την κολπική μαρμαρυγή και το ablation.

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

• http://europace.oxfordjournals.org/content/17/10/1467
• http://circ.ahajournals.org/content/130/23/e199.full.pdf

Ενημερώθηκε στις 20/10/2024

ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ

Η Κολπική Μαρμαρυγή (Atrial Fibrillation) είναι μια Αρρυθμία Χαοτική, χωρίς καμία απολύτως ρυθμικότητα στη σύσπαση των δυο κοιλιών. Επιπλέον οι δυο κόλποι δεν  συσπώνται καθόλου (λόγω μη συγχρονισμένης σύσπασης των μυϊκών κυττάρων τους).

Έτσι η Κολπική Μαρμαρυγή έχει δυο συνέπειες:

α) Μειώνει τη δύναμη σύσπασης της καρδιάς κατά 15-35% (ανάλογα με τις άλλες καρδιακές παθήσεις που συνυπάρχουν), οπότε αν παραμείνει για μεγάλο χρονικό διάστημα μπορεί να προκληθεί καρδιακή ανεπάρκεια.

[Οι άνθρωποι με Κολπική Μαρμαρυγή έχουν 5πλάσια συχνότητα Καρδιακής ανεπάρκειας συγκριτικά με όσους δεν την παρουσιάζουν]

β) Λόγω σχετικής στάσης του αίματος στον αριστερό κόλπο μπορεί να δημιουργηθεί τοπικά πήγμα αίματος (θρόμβος).

Ο θρόμβος μπορεί μετακινηθεί προς αρτηρία του εγκεφάλου μέσω των  καρωτίδων και να δημιουργήσει εμβολικό αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο ή σε άλλη αρτηρία οπότε δημιουργείται εμβολή σε άλλο σημείο του σώματος.

Η Κολπική Μαρμαρυγή 5πλασιάζει την πιθανότητα ισχαιμικού εγκεφαλικού επεισοδίου, αυξάνει τον κίνδυνο άνοιας και 2πλασιάζει τον κίνδυνο θανάτου.

[Η Κολπική Μαρμαρυγή σχεδόν πάντα εκδηλώνεται σαν ταχυαρρυθμία με περισσότερους από 100 παλμούς ανά λεπτό και σπάνια σαν βραδυαρρυθμία.]

> Η διάγνωση της γίνεται με το ΗΚΓφημα ή με τοποθέτηση Holter (24ωρο ΗΚΓφημα).

> Το 2% του γενικού πληθυσμού παρουσιάζει Κολπική Μαρμαρυγή. Όμως όσο αυξάνεται η ηλικία τόσο αυξάνεται και η συχνότητα της, έτσι το 25% των μεσήλικων θα αποκτήσει στο μέλλον Κολπική Μαρμαρυγή.

ΤΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΤΗΣ ΚΟΛΠΙΚΗΣ ΜΑΡΜΑΡΥΓΗΣ

Ο άνθρωπος που έχει Κολπική Μαρμαρυγή μπορεί να μην αισθάνεται τίποτα (οπότε η κολπική μαρμαρυγή είναι σιωπηλή) ή να παρουσιάζει καταβολή, αίσθημα παλμών, δύσπνοια, υπόταση, στηθάγχη, λήθαργο, λιποθυμία, ζάλη.

ΟΙ ΑΙΤΙΕΣ ΤΗΣ ΚΟΛΠΙΚΗΣ ΜΑΡΜΑΡΥΓΗΣ

Η Κολπική Μαρμαρυγή οφείλεται είτε σε καρδιαγγειακές παθήσεις είτε σε εξωκαρδιακές αιτίες.

Καρδιαγγειακές παθήσεις είναι οι βαλβιδοπάθειες, η στεφανιαία νόσος, η καρδιακή ανεπάρκεια, η μυοκαρδιοπάθεια, η υπέρταση, διάφορες γενετικές παραλλαγές που συνήθως αφορούν τα κανάλια διόδου ιόντων (Καλίου- Νατρίου) στη μεμβράνη των κυττάρων των κόλπων οικογενείς ή μη κλπ.

Εξωκαρδιακές αιτίες είναι το αυξημένο σωματικό βάρος, η νεφρική ανεπάρκεια, ο υπερθυρεοειδισμός, η αυξημένη κατανάλωση αλκοόλ, το κάπνισμα, ορισμένα φάρμακα (π.χ. πνευμονολογικά, αντικαρκινικά, αντιφλεγμονώδη), η δυσπεψία, ο σακχαρώδης διαβήτης, η άπνοια ύπνου, η υπερβολική σωματική κόπωση, η χρόνια αναπνευστική πνευμονοπάθεια, το άγχος (συμπαθητικό αυτόνομο νευρικό σύστημα) και άλλες.

ΤΑ ΕΙΔΗ ΤΗΣ ΚΟΛΠΙΚΗΣ ΜΑΡΜΑΡΥΓΗΣ

# Η Κολπική Μαρμαρυγή αναλόγως του χρόνου διαρκείας της και της συχνότητάς της, χωρίζεται σε υποομάδες:

α) Πρωτοεμφανιζόμενη

β) Παροξυσμική, διαρκεί λιγότερο από επτά ημέρες (δύο ή περισσότερα επεισόδια διαρκείας άνω των 30 δευτερολέπτων).

γ) Επίμονη, από οχτώ μέρες έως ένα χρόνο.

δ) Μακροχρόνια επίμονη, διαρκεί περισσότερο από ένα χρόνο.

ε) Μόνιμη, εφ’ όσον διαρκεί περισσότερο από ένα χρόνο και έχει συναποφασισθεί από γιατρό και ασθενή ότι δεν θα γίνουν άλλες προσπάθειες ανάταξής της.

# Επίσης η Κολπική Μαρμαρυγή χωρίζεται σε Βαλβιδική (κυρίως ρευματική στένωση της μιτροειδούς βαλβίδας ή τεχνητή βαλβίδα οπουδήποτε) και σε ΜΗ βαλβιδική.

Η ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΚΟΛΠΙΚΗΣ ΜΑΡΜΑΡΥΓΗΣ

Η θεραπεία της Κολπικής Μαρμαρυγής έχει δυο στόχους:

α) Τη βελτίωση της πρόγνωσης με Αντιπηκτική θεραπεία και με τη διόρθωση όλων των Αιτίων που την προκαλούν.

β) Τη μείωση των Συμπτωμάτων είτε με την αποκατάσταση στον φυσιολογικό φλεβοκομβικό ρυθμό (Rhythm control) είτε με τη μείωση των παλμών σε λιγότερους από 100/λεπτό (ιδανικότερα κάτω από 80 ανά λεπτό), χωρίς να εξαλειφθεί η Κολπική Μαρμαρυγή (Rate control).

Η θεραπεία της Κολπικής Μαρμαρυγής έχει 4 σκέλη:

1) Τη μείωση του σωματικού βάρους στο φυσιολογικό, συχνή άσκηση όπως βάδισμα 20 χιλιομέτρων την εβδομάδα, διακοπή του αλκοόλ, τη διακοπή του καπνίσματος.

2) Την αντιμετώπιση των αιτίων που την προκαλούν, είτε είναι καρδιαγγειακά, είτε είναι εξωκαρδιακά, π.χ. η Υπέρταση (αυτή αυξάνει τον κίνδυνο της Κ.Μ. κατά 1.7 φορές), η Άπνοια Ύπνου, την αποφυγή αλκοόλ κλπ.

3) Τη χορήγηση αντιπηκτικών για πρόληψη εμβολικού εγκεφαλικού επεισοδίου.

4) Υπάρχουν δύο στρατηγικές ως προς την αντιμετώπιση των συμπτωμάτων της.

i) Είτε με αποκατάσταση στο φυσιολογικό, φλεβοκομβικό ρυθμό (Rhythm control), με φάρμακα ή με ηλεκτρική απινίδωση

ii) Είτε με μείωση των παλμών, χωρίς να εξαλειφθεί η Κολπική Μαρμαρυγή (Rate control).

Τα φάρμακα που θα χρησιμοποιηθούν για την άμεση μείωση των παλμών σε Rate Control, εξαρτώνται από το πόσο καλά συσπάται η αριστερή κοιλία του ασθενούς και είναι κυρίως οι  β-Αναστολείς.

Αν η σύσπαση της αριστερής κοιλίας είναι επαρκής, με κλάσμα εξωθήσεως > 40%, μπορεί να χορηγηθεί η Diltiazem ή η Verapamil.

>> Απαγορεύεται η συγχορήγηση β-Αναστολέα με Diltiazem ή με Verapamil.

>> Αν το κλάσμα εξωθήσεως είναι μικρότερο από 40% μπορεί να χρησιμοποιηθεί και η Δακτυλίτιδα (Digoxin), σε συγχορήγηση με β-Αναστολέα.

Η απόφαση για Rate ή Rythm control εξαρτάται και από τους πιο πάνω παράγοντες

https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/CIR.0000000000001193

# ΔΕΝ έχει βρεθεί στατιστικώς σημαντική διαφορά ως προς τη συνολική θνητότητα ανάμεσα στις δύο στρατηγικές.

>> Η αποκατάσταση σε φλεβοκομβικό ρυθμό (Rythm Control), δεν πρέπει να γίνεται σε Ασυμπτωματικούς, ούτε σε μόνιμη κολπική μαρμαρυγή.

>>Η απόφαση για Rate ή για Rythm control είναι δύσκολη.

Γενικά η Rhythm control προτιμάται: Σε συμπτωματική Κολπική Μαρμαρυγή , σε πρόσφατη έναρξη της Κολπικής Μαρμαρυγής (λιγότερο από 1 έτος), σε συνύπαρξη Καρδιακής Ανεπάρκειας ή μειωμένου Κλάσματος Εξωθήσεως, σε νεότερους των 70 ετών, σε δυσχέρεια μείωσης των παλμών και αν ο αριστερός κόλπος δεν είναι πολύ μεγάλος. 

# Στην περίπτωση που επιδιώκουμε Rhythm control, πρέπει να ζυγίσουμε το όφελος από τη μείωση των συμπτωμάτων με τη ζημιά που προκαλούν τα φάρμακα (π.χ. πρόκληση επικίνδυνων κοιλιακών αρρυθμιών) ή η ηλεκτρική απινίδωση ή η Ablation (δες πιο κάτω).

>> Στην έναρξη της Κολπικής Μαρμαρυγής ξεκινούμε με Rate control.

https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/CIR.0000000000001193

Η αποκατάσταση σε φλεβοκομβικό ρυθμό μπορεί να γίνει είτε με φάρμακα είτε με Ablation (καταστροφή – αποκλεισμός της εστίας παραγωγής της κολπικής μαρμαρυγής στις πνευμονικές φλέβες).

Η ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΑΝΤΙΠΗΚΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΤΗΝ ΚΟΛΠΙΚΗ ΜΑΡΜΑΡΥΓΗ

Στην κολπική μαρμαρυγή ενεργοποιείται ο μηχανισμός πήξεως τόσο τοπικά στους κόλπους όσο και γενικότερα στον οργανισμό. Έτσι δημιουργούνται θρόμβοι στον αριστερό κόλπο που προκαλούν κυρίως εμβολικό εγκεφαλικό επεισόδιο.

Ανάλογα με το αν συνυπάρχουν ή όχι ορισμένοι παράγοντες στον άνθρωπο με κολπική μαρμαρυγή ο κίνδυνος εμβολικού επεισοδίου είναι μικρός, μέτριος ή μεγάλος.

Το καλύτερο μέχρι στιγμής εργαλείο για το υπολογισμό του εμβολικού κινδύνου είναι το  score CHA2DS2-VASc. Βάσει αυτού αποφασίζουμε αν πρέπει να δοθεί αντιπηκτική θεραπεία, για πρόληψη εμβολικού εγκεφαλικού επεισοδίου.

>> Μακροχρόνια αντιπηκτική θεραπεία, άσχετα από την υποομάδα της Κολπικής Μαρμαρυγής, χορηγείται:

α) Αν έχει προηγηθεί αγγειακό ή παροδικό ισχαιμικό εγκεφαλικό επεισόδιο.

β) Αν στο εργαλείο CHA2DS2-VASc ο Άντρας έχει βαθμό 1 ή περισσότερο και η Γυναίκα βαθμό 2 ή περισσότερο.

# Σε βαθμό εμβολικού κινδύνου 0, σύμφωνα με το πιο πάνω score, ΔΕΝ χορηγείται κανένα αντιπηκτικό φάρμακο ούτε και Αντιαιμοπεταλιακό.

>> Στις τελευταίες οδηγίες της (2024) η Ευρωπαϊκή Καρδιολογική Εταιρία συνιστά για λόγους ευκολίας τη χρήση του δείκτη CHA₂DS₂-VA που δεν περιέχει το φύλο. Σύμφωνα με αυτό από βαθμό 1 και περισσότερο συνιστάται η χορήγηση αντιπηκτικού (Οδηγία ΙΙα σε βαθμό 1, Οδηγία Ι σε βαθμό 2).

>> Επιπλέον η ύπαρξη Καρκίνου, Νεφρικής νόσου, αυξημένης Τροπονίνης, αυξημένου ΒΝΡ, διάτασης αριστερού κόλπου, Υπερλιπιδαιμίας, Παχυσαρκίας και Καπνίσματος αυξάνουν τον κίνδυνο δημιουργίας θρόμβων.

>> Σε Υπερτροφική Μυοκαρδιοπάθεια και Καρδιακή Αμυλοείδωση χορηγείται Αντιπηκτικό οπωσδήποτε, χωρίς τη χρήση δεικτών.

>> Πίνακας με τις αλληλεπιδράσεις των Αντιπηκτικών υπάρχει στις οδηγίες της Ευρωπαϊκής Καρδιολογικής Εταιρίας:

https://academic.oup.com/eurheartj/article/45/36/3314/7738779

>> Μείωση της δόσης των Νέων Αντιπηκτικών γίνεται κυρίως σε μείωση της Νεφρικής λειτουργίας (π.χ.  Κάθαρση Κρεατινίνης < 50 ml/min) και σε ηλικία άνω των 80 ετών.

[Επίσης χρησιμοποιείται ο δείκτης αιμορραγικού κινδύνου score HAS-BLED, που χρησιμεύει περισσότερο για ανίχνευση και διόρθωση (αν είναι δυνατόν) των παραγόντων που ευνοούν αιμορραγία.]

# Η αντιπηκτική θεραπεία θα γίνει είτε με Acenocoumarol (Sintrom) (ανταγωνιστής της βιταμίνης Κ – μπλοκάρει την μεταβολή της βιταμίνης Κ σε παράγοντες πήξεως) είτε προτιμότερο με τα νεότερα αντιπηκτικά NOACs ή DOACs: Dabigatran (Pradaxa), Rivaroxaban (Xarelto), Apixaban (Eliquis), Εdoxaban (Lixiana).

[Όταν δίνουμε το Sintron πρέπει να ελέγχουμε την πηκτικότητα συνεχώς, με μια εξέταση που λέγεται χρόνος προθρομβίνης (το INR πρέπει να διατηρείται μεταξύ 2-2.5)]

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΚΟΛΠΙΚΗΣ ΜΑΡΜΑΡΥΓΗΣ (RYTHM CONTROL)

ΚΑΙ ΓΙΑ ΝΑ ΜΗΝ ΞΑΝΑΣΥΜΒΕΙ ΑΥΤΗ

Αν θέλουμε οπωσδήποτε να διατηρήσουμε μακροχρόνια το φυσιολογικό φλεβοκομβικό ρυθμό μετά την εξάλειψη της Κολπικής Μαρμαρυγής, θα χορηγήσουμε κατά προτίμηση Φάρμακα ή θα προχωρήσουμε σε Ablation.

Η απόφαση θα εξαρτηθεί και από την προτίμηση του ασθενούς (αφού του εξηγηθούν τα υπέρ και τα κατά κάθε μεθόδου).

Α) Τα ΦΑΡΜΑΚΑ

# Τα φάρμακα, χορηγούνται αναλόγως των παρενεργειών τους και των συνυπαρχουσών παθήσεων της καρδιάς.

1) Σε Καρδιακή Ανεπάρκεια με κλάσμα εξωθήσεως < 40-50% προτιμάται η Amiodarone.

2) Σε Στεφανιαία Νόσο ή βαριά βαλβιδοπάθεια ή υπερτασική καρδιοπάθεια προτιμάται η Amiodarone ή η Dronedranone (και δευτερευόντως η Sotalol).

3) Αν δεν συνυπάρχει καρδιακή βλάβη, προτιμούνται η Propafenon (+ β- Αναστολέας) ή η Dronedranone ή η Flecainide (και δευτερευόντως η  Sotalol).

Πιο πάνω φαίνονται οι τελευταίες οδηγίες της Ευρωπαικής Καρδιολογικής Εταιρίας (2024) 

Β) Η ABLATION

Η Ablation αποσκοπεί στην ηλεκτρική απομόνωση (καταστροφή κυττάρων με Κάψιμο ή Πάγωμα) των 4 πνευμονικών φλεβών που καταλήγουν στον αριστερό κόλπο (η κολπική μαρμαρυγή ξεκινά κυρίως από αυτές).

Επειδή ΔΕΝ υπάρχει όφελος ως προς τη μείωση θανάτων ή εμβολικών εγκεφαλικών επεισοδίων ή μεγάλων αιμορραγιών, από την ablation (συγκριτικά με τη φαρμακευτική θεραπεία) αυτή συστήνεται μόνο σε ανθρώπους που η κολπική μαρμαρυγή τους προκαλεί έντονα συμπτώματα, π.χ. πραγματική δύσπνοια (όχι με την ιδέα).

Έτσι σε Συμπτωματικό άνθρωπο η Ablation :

>>> Ενδείκνυται αν αποτύχει (ή προκαλεί παρενέργειες) η φαρμακευτική θεραπεία ή αν υπάρχει καρδιακή ανεπάρκεια με μειωμένο κλάσμα εξωθήσεως και εφ’ όσον το αποφασίσει ο ασθενής*¹.

>> Πρέπει να ληφθεί υπ’ όψιν και ΠΡΙΝ να δοκιμαστούν τα αντιαρρυθμικά φάρμακα, σε Παροξυσμική Κολπική Μαρμαρυγή (διάρκεια 30 δευτερόλεπτα ως 7 μέρες), ανάλογα με την απόφαση του ασθενούς*¹.

> Μπορεί να ληφθεί υπ’ όψιν σε Επίμονη Κολπική Μαρμαρυγή (> 7 μέρες) αν δεν υπάρχουν παράγοντες κινδύνου*² για νέο επεισόδιο Κολπικής Μαρμαρυγής, ανάλογα με την απόφαση του ασθενούς*¹.

[*1 Αφού του εξηγηθεί ότι το όφελος από την ablation αφορά μόνο τα λιγότερα επεισόδια Κολπική Μαρμαρυγή και αφού του γνωστοποιηθεί ο κίνδυνος από την αυτήν.

Η Αblation παρουσιάζει επιπλοκές στο 4 − 14% από τις οποίες το 2-3% είναι επικίνδυνες για τη ζωή (π.χ. καρδιακός επιπωματισμός από αίμα, αγγειακό εγκεφαλικό, διάτρηση οισοφάγου <0.5%). Ο κίνδυνος θανάτου είναι περίπου 1:700.

Σοβαρές επιπλοκές παρατηρούνται στο 2.9%–7.2% και η θνητότητα στις 30 ημέρες είναι <0.1%.

Επιπλέον παρουσιάζονται σε ποσοστό 5-20% επεισόδια ασυμπτωματικού εμβολικού εγκεφαλικού επεισοδίου.

*² Παράγοντες κινδύνου επανεμφάνισης Κολπικής Μαρμαρυγής είναι η διόγκωση του αριστερού κόλπου, η μεγάλη διάρκεια της Κολπικής Μαρμαρυγής, η μεγάλη ηλικία του ασθενούς (> 65 ετών), η ύπαρξη νεφρικής ανεπάρκειας, η ύπαρξη ίνωσης στον αριστερό κόλπο (αυτή είναι εμφανής σε καρδιακή μαγνητική τομογραφία – LGE-CMR), η ύπαρξη άλλων καρδιαγγειακών επιβαρυντικών παραγόντων κλπ.]

>> Για τη διενέργεια Αblation χρειάζονται τέλειες προϋποθέσεις που αφορούν τόσο τον ασθενή όσο και τον γιατρό. Αυτές είναι:

α) Η διενέργεια της Ablation στην αρχή της εμφάνισης της παροξυσμικής Κολπικής Μαρμαρυγής, η ηλικία του ασθενούς να είναι κάτω των 65 –70 ετών, να υπάρχει ελάχιστη μόνο κατασκευαστική βλάβη της καρδιάς, με τον αριστερό κόλπο φυσιολογικό ή ελάχιστα διογκωμένο και με καθόλου ή ελάχιστη μόνο ίνωση σ’αυτόν.

β) Ο επεμβατικός καρδιολόγος πρέπει να έχει στο ενεργητικό του τουλάχιστον 25 ablations τον χρόνο, η δε ablation να διενεργηθεί σε ειδικό κέντρο με μεγάλο όγκο ασθενών.

Η επιτυχία της πρώτης Ablation με τις τέλειες προϋποθέσεις φτάνει στο 70% όσον αφορά την παροξυσμική Κολπική Μαρμαρυγή (30 sec ως 7 ημέρες) και στο 50% όσον αφορά την επίμονη Κολπική Μαρμαρυγή (7 μέρες ως 1 χρόνο).

Πιο πάνω φαίνεται η αγωγή σε πρωτοεμφανιζόμενη Κολπική Μαρμαρυγή

Πιο πάνω φαίνεται η αγωγή σε παροξυσμική Κολπική Μαρμαρυγή

Πιο πάνω φαίνεται η αγωγή σε επιμένουσα Κολπική Μαρμαρυγή

Πιο πάνω φαίνεται η αγωγή σε μόνιμη Κολπική Μαρμαρυγή

https://academic.oup.com/eurheartj/article/45/36/3314/7738779

ΕΚΤΕΝΕΣΤΕΡΑ

Η Κολπική Μαρμαρυγή (AF= Atrial Fibrillation) είναι μια Αρρυθμία Χαοτική, χωρίς καμία απολύτως ρυθμικότητα στη σύσπαση των δυο κοιλιών και με απουσία σύσπασης των δυο κόλπων (λόγω ασυντόνιστης σύσπασης των μυικών κυττάρων τους).

Αυτή είναι αποτέλεσμα των αιτίων που προκαλούν ηλεκτρική και δομική πάθηση στους κόλπους και μπορεί να προκαλέσει εγκεφαλικό και καρδιακή ανεπάρκεια.

Αυτή σχεδόν πάντα εκδηλώνεται σαν ταχυαρρυθμία (περισσότεροι από 100 παλμοί ανά λεπτό) και σπάνια σαν βραδυαρρυθμία.

Στο ανωτέρω σχεδιάγραμμα με το μπλε βέλος φαίνεται το κύμα Ρ στο φυσιολογικό ΗΚΓμα.

Σ’ αυτήν οι κόλποι δεν συσπώνται γιατί οι μυικές τους ίνες συσπώνται-ινιδίζουν χαοτικά, χωρίς να συγχρονίζονται, λόγω “καταιγίδας” ηλεκτρικής δραστηριότητας (δεν υπάρχει κύμα Ρ στο ΗΚΓμα), οι δε κοιλίες συσπώνται (κύμα QRS στο ΗΚΓμα) χωρίς καμία απολύτως ρυθμικότητα (πλήρης αρρυθμία).

Η διάγνωση της γίνεται με το ΗΚΓφημα ή με τοποθέτηση Holter (24ωρο ΗΚΓφημα).

Στο ανωτέρω σχεδιάγραμμα φαίνονται οι αιτίες που προκαλούν Κ.Μ.

# Η Κολπική Μαρμαρυγή 5πλασιάζει τον κίνδυνο εγκεφαλικού  και 2πλασιάζει τον κίνδυνο θανάτου.

# Η Κολπική Μαρμαρυγή  μπορεί να δημιουργήσει εμβολή σε αρτηρία του εγκεφάλου (εμβολικό αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο) ή εμβολή σε άλλη αρτηρία του σώματος, άνοια, καρδιακή ανεπάρκεια και ακόμη και θάνατο.

Στο ανωτέρω σχεδιάγραμμα φαίνεται η πορεία θρόμβου από τον αριστερό κόλπο προς τον εγκέφαλο.

# Το 2% του γενικού πληθυσμού παρουσιάζει Κολπική Μαρμαρυγή (Κ.Μ.). Όσο αυξάνεται η ηλικία τόσο αυξάνεται και η συχνότητα της. Το 25% των μεσήλικων θα αποκτήσει στο μέλλον Κολπική Μαρμαρυγή.

Στο ανωτέρω σχεδιάγραμμα φαίνεται η συχνότητα της Κολπικής Μαρμαρυγής ανά ηλικία και φύλο.

# Ο άνθρωπος που έχει Κ.Μ. μπορεί να μην αισθάνεται τίποτα (οπότε η κολπική μαρμαρυγή είναι σιωπηλή) ή να παρουσιάζει καταβολή, αίσθημα παλμών, δύσπνοια, υπόταση, στηθάγχη, λήθαργο, λιποθυμία, ζάλη.

Στο ανωτέρω σχεδιάγραμμα, δεξιά φαίνεται η χαοτική “καταιγίδα” ηλεκτρικής δραστηριότητας στους δυο κόλπους στην κολπική μαρμαρυγή και αριστερά η φυσιολογική διαδρομή του ηλεκτρικού ρεύματος στην καρδιά.

# Η Κ.Μ. οφείλεται είτε σε καρδιαγγειακές παθήσεις είτε σε εξωκαρδιακές αιτίες.

Καρδιαγγειακές παθήσεις είναι οι βαλβιδοπάθειες, η στεφανιαία νόσος, η καρδιακή ανεπάρκεια, η μυοκαρδιοπάθεια, η υπέρταση, διάφορες γενετικές παραλλαγές που συνήθως αφορούν τα κανάλια διόδου ιόντων (Καλίου- Νατρίου) στη μεμβράνη των κυττάρων των κόλπων οικογενείς ή μη κλπ.

Εξωκαρδιακές αιτίες είναι το αυξημένο σωματικό βάρος, η νεφρική ανεπάρκεια, ο υπερθυρεοειδισμός, η αυξημένη κατανάλωση αλκοόλ, το κάπνισμα, ορισμένα φάρμακα,(π.χ. πνευμονολογικά, αντικαρκινικά, αντιφλεγμονώδη) η δυσπεψία, ο σακχαρώδης διαβήτης, η άπνοια ύπνου, η υπερβολική σωματική κόπωση, η χρόνια αναπνευστική πνευμονοπάθεια, το άγχος (συμπαθητικό αυτόνομο νευρικό σύστημα) και άλλες.

Πολλές φορές δεν είναι πλήρως κατανοητοί οι μηχανισμοί και οι αιτίες που την προκαλούν.

Η ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΚΟΛΠΙΚΗΣ ΜΑΡΜΑΡΥΓΗΣ

Η θεραπεία της Κολπικής Μαρμαρυγής έχει δυο στόχους:

a) Τη βελτίωση της πρόγνωσης με Αντιπηκτική θεραπεία και με τη διόρθωση όλων των Αιτίων που την προκαλούν.

b) Τη μείωση των Συμπτωμάτων είτε με την αποκατάσταση στον φυσιολογικό φλεβοκομβικό ρυθμό (Rhythm control) είτε με τη μείωση των παλμών σε λιγότερους από 100/λεπτό (ιδανικότερα κάτω από 80 ανά λεπτό), χωρίς να εξαλειφθεί η Κολπική Μαρμαρυγή (Rate control).

Η θεραπεία της Κολπικής Μαρμαρυγής έχει 4 σκέλη:

1) Τη μείωση του σωματικού βάρους στο φυσιολογικό, συχνή άσκηση όπως βάδισμα 20 χιλιομέτρων την εβδομάδα, διακοπή του αλκοόλ τη διακοπή του καπνίσματος.

2) Την αντιμετώπιση των αιτίων που την προκαλούν, είτε είναι καρδιαγγειακά, είτε είναι εξωκαρδιακά, π.χ. η Υπέρταση (αυτή αυξάνει τον κίνδυνο της Κ.Μ. κατά 1.7 φορές), η Άπνοια Ύπνου κλπ.

3) Τη χορήγηση αντιπηκτικών για πρόληψη εμβολικού εγκεφαλικού επεισοδίου.

4) Υπάρχουν δύο στρατηγικές ως προς την αντιμετώπιση των συμπτωμάτων της.

α) Είτε με αποκατάσταση στον φυσιολογικό, φλεβοκομβικό ρυθμό (Rhythm control), με φάρμακα ή με ηλεκτρική απινίδωση

β) Είτε με μείωση των παλμών,  χωρίς να εξαλειφθεί η Κολπική Μαρμαρυγή (Rate control).

# ΔΕΝ έχει βρεθεί στατιστικώς σημαντική διαφορά ως προς τη θνητότητα ή τις καρδιαγγειακές επιπλοκές ανάμεσα στις δύο στρατηγικές.

* Μάλιστα, βρέθηκε αυξημένος κίνδυνος για εμβολικό επεισόδιο (ιδίως αν συνυπάρχει καρδιακή ανεπάρκεια) και αυξημένες εισαγωγές στο νοσοκομείο στην περίπτωση Rhythm control.

Στο ανωτέρω σχεδιάγραμμα φαίνεται ότι ο κίνδυνος θανάτου (στον πληθυσμό που μελετήθηκε), είναι ίδιος είτε ακολουθήσουμε τη μία είτε ακολουθήσουμε την άλλη στρατηγική (Rhythm control vs Rate control).

# Στην περίπτωση που επιδιώκουμε Rhythm control, πρέπει να ζυγίσουμε το όφελος από τη μείωση των συμπτωμάτων με τη ζημιά που προκαλούν τα φάρμακα (π.χ. πρόκληση επικίνδυνων κοιλιακών αρρυθμιών) ή η Ablation (δες πιο κάτω).

Στο ανωτέρω σχεδιάγραμμα φαίνεται η ακολουθούμενη τακτική για Rhythm ή Rate control ανάλογα με τα συμπτώματα. (AAD = Φαρμακευτική θεραπεία / PVI = ablation για ηλεκτρική απομόνωση των πνευμονικών φλεβών από τον αριστερό κόλπο)

Η ΑΝΤΙΠΗΚΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ

Στην κολπική μαρμαρυγή ενεργοποιείται ο μηχανισμός πήξεως τόσο τοπικά στους κόλπους όσο και γενικότερα στον οργανισμό. Έτσι δημιουργούνται θρόμβοι στον αριστερό κόλπο που προκαλούν κυρίως εμβολικό εγκεφαλικό επεισόδιο.

Στο ανωτέρω σχεδιάγραμμα φαίνεται θρόμβος αίματος (καλλιτεχνική άποψη)

Α) Η ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΑΝΤΙΠΗΚΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΤΗΝ ΚΟΛΠΙΚΗ ΜΑΡΜΑΡΥΓΗ

Ανάλογα με το αν υπάρχουν ή όχι ορισμένοι παράγοντες στον άνθρωπο με κολπική μαρμαρυγή ο κίνδυνος εμβολικού επεισοδίου είναι μικρός, μέτριος ή μεγάλος.

Το καλύτερο μέχρι στιγμής εργαλείο για το υπολογισμό του εμβολικού κινδύνου είναι το  score CHA2DS2-VASc. Βάσει αυτού αποφασίζουμε αν πρέπει να δοθεί αντιπηκτική θεραπεία, για πρόληψη εμβολικού εγκεφαλικού επεισοδίου.

>> Μακροχρόνια αντιπηκτική θεραπεία, άσχετα από την υποομάδα της Κολπικής Μαρμαρυγής, χορηγείται:

α) Αν έχει προηγηθεί αγγειακό ή παροδικό ισχαιμικό εγκεφαλικό επεισόδιο.

β) Αν στο εργαλείο CHA2DS2-VASc ο Άντρας έχει βαθμό 1 ή περισσότερο και η Γυναίκα βαθμό 2 ή περισσότερο.

# Σε βαθμό εμβολικού κινδύνου 0, σύμφωνα με το πιο πάνω score, ΔΕΝ χορηγείται κανένα αντιπηκτικό φάρμακο ούτε και Αντιαιμοπεταλιακό.

# Ο δείκτης αιμορραγίας score HAS-BLED, χρησιμεύει περισσότερο για ανίχνευση και διόρθωση (αν είναι δυνατό) των παραγόντων που ευνοούν αιμορραγία.

http://www.ucr.uu.se/en/calc.php?step=1&calc=stroke_bleeding

Απόλυτες αντενδείξεις για χορήγηση αντιπηκτικών είναι: Η μείωση των αιμοπεταλίων < 50.000/μL, η βαρειά αναιμία υπό διερεύνηση, η πρόσφατη ενδοκράνια αιμορραγία κλπ.

Στο ανωτέρω σχεδιάγραμμα φαίνεται η ακολουθούμενη μακροχρόνια αντιπηκτική θεραπεία, στην Κολπική Μαρμαρυγή.

# Η αντιπηκτική θεραπεία θα είναι είτε με Acenocoumarol (Sintrom) (ανταγωνιστής της βιταμίνης Κ – μπλοκάρει την μεταβολή της βιταμίνης Κ σε παράγοντες πήξεως) είτε με τα νεότερα αντιπηκτικά (NOACs ή DOACs) Dabigatran (Pradaxa) ή Rivaroxaban (Xarelto) ή Apixaban (Eliquis) ή Εdoxaban (Lixiana).

Όταν δίνουμε το Sintron πρέπει να ελέγχουμε την πηκτικότητα συνεχώς με μια εξέταση που λέγεται χρόνος προθρομβίνης (το INR πρέπει να διατηρείται μεταξύ 2-3, καλύτερα 2-2.5).

# Στις τελευταίες Ευρωπαϊκές οδηγίες αναφέρεται ότι προτιμάται ένα από τα NOACs (αν δεν υπάρχει αντένδειξη) αντί για το Sintrom.

Στο ανωτέρω σχεδιάγραμμα φαίνεται η πορεία της δημιουργίας του θρόμβου και τα σημεία δράσης των Αντιπηκτικών.

[Αρχικά έχουμε συγκόλληση- αλληλοένωση πολλών αιμοπεταλίων (μέσω μορίων ινωδογόνου) οπότε δημιουργείται ο λευκός αιμοπεταλιακός θρόμβος.

Στη συνέχεια δημιουργείται πλέγμα Ινώδους (το τελικό αποτέλεσμα των παραγόντων της πήξης) και προστίθενται ερυθροκύτταρα οπότε δημιουργείται ο γνωστός τελικός κόκκινος θρόμβος.

Τα Αντιπηκτικά φάρμακα εμποδίζουν τη δημιουργία του πλέγματος του Ινώδους και τα Αντιαιμοπεταλιακά φάρμακα εμποδίζουν τη συγκόλληση των αιμοπεταλίων.]

Β) Η ΑΜΕΣΗ ΑΝΤΙΠΗΚΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΑΝΑΤΑΞΗ ΤΗΣ ΚΟΛΠΙΚΗΣ ΜΑΡΜΑΡΥΓΗΣ

i) Σε Κολπική Μαρμαρυγή, πρόσφατης έναρξης, λιγότερο από 48 ώρες, σε ασθενή που δεν λαμβάνει ήδη Αντιπηκτικό, χορηγούνται τα νεότερα αντιπηκτικά από το στόμα (NOACs), ή γίνεται υποδορίως ηπαρίνη χαμηλού μοριακού βάρους, ταυτόχρονα με την ανάταξη.

ii) Σε Κολπική Μαρμαρυγή άγνωστης διάρκειας ή πάνω από 48 ωρών, σε ασθενή που δεν λαμβάνει ήδη αντιπηκτικό, θα ξεκινήσουμε με τα NOACsγια περισσότερο από 3 εβδομάδες και μετά θα ανατάξουμε. (λεπτομέρειες στο πιο εκτεταμένο κείμενο)

Στο ανωτέρω σχεδιάγραμμα φαίνεται η ακολουθούμενη άμεση Αντιπηκτική θεραπεία σε ανάταξη της Κολπικής Μαρμαρυγής.

H ΑΝΑΤΑΞΗ ΣΕ ΦΛΕΒΟΚΟΜΒΙΚΟ ΡΥΘΜΟ- RYTHM CONTROL

(ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ – ΗΛΕΚΤΡΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ)

Η αποκατάσταση σε φλεβοκομβικό ρυθμό (Rythm Control) πρέπει να γίνεται ΜΟΝΟ σε όσους εξακολουθούν να έχουν συμπτώματα, παρά την επαρκή μείωση των παλμών (Rate Control).

# Αυτή δεν πρέπει να γίνεται σε Ασυμπτωματικούς ή σε μόνιμη Κ.Μ..

Η αποκατάσταση σε φλεβοκομβικό ρυθμό (Rythm Control) μπορεί να γίνει είτε με φάρμακα είτε με ηλεκτρική απινίδωση.

Η ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ “ΑΠΙΝΙΔΩΣΗ”

Σ’ αυτήν προτιμάται η Amiodarone ενδοφλεβίως αν συνυπάρχει: α) Καρδιακή Ανεπάρκεια β) Στεφανιαία Νόσος γ) Βαριά στένωση αορτικής βαλβίδας.

Αν ΔΕΝ συνυπάρχει καρδιακή βλάβη προτιμάται ενδοφλέβια Propafenone (αφού χορηγηθεί β-αναστολέας μισή τουλάχιστον ώρα πριν) ή Vernakalant.

Στο ανωτέρω σχεδιάγραμμα φαίνεται η ακολουθούμενη πορεία για ανάταξη πρόσφατης Κολπικής Μαρμαρυγής.

Η ΗΛΕΚΤΡΙΚΗ ΑΠΙΝΙΔΩΣΗ  

Η ηλεκτρική απινίδωση συνιστάται: Σε ασθενείς με αιμοδυναμική αστάθεια (υπόταση ή καρδιακή ανεπάρκεια) ή Ισχαιμία ή αν υπάρχει παραπληρωματικό δεμάτιο.

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΚΟΛΠΙΚΗΣ ΜΑΡΜΑΡΥΓΗΣ (RYTHM CONTROL)

ΓΙΑ ΝΑ ΜΗΝ ΞΑΝΑΣΥΜΒΕΙ ΑΥΤΗ

Αν θέλουμε οπωσδήποτε να διατηρήσουμε μακροχρόνια τον φυσιολογικό φλεβοκομβικό ρυθμό μετά την εξάλειψη της Κολπικής Μαρμαρυγής, θα χορηγήσουμε κατά προτίμηση Φάρμακα (οδηγία τύπου Ι) ή θα προχωρήσουμε σε Ablation.

Η απόφαση θα εξαρτηθεί και από την προτίμηση του ασθενούς (αφού του εξηγηθούν τα υπέρ και τα κατά κάθε μεθόδου).

Α) Τα ΦΑΡΜΑΚΑ

Συγκριτικά με τη ΜΗ φαρμακευτική θεραπεία, η φαρμακευτική θεραπεία διπλασιάζει τη διατήρηση του φυσιολογικού φλεβοκομβικού ρυθμού.

# Τα φάρμακα, χορηγούνται αναλόγως των παρενεργειών τους και των συνυπαρχουσών παθήσεων της καρδιάς.

1) Σε Καρδιακή Ανεπάρκεια Καρδιακή ανεπάρκεια με κλάσμα εξωθήσεως < 40% προτιμάται η Amiodarone.

2) Σε Στεφανιαία Νόσο ή βαριά βαλβιδοπάθεια ή υπερτασική καρδιοπάθεια προτιμάται η Amiodarone ή η Dronedranone (και δευτερευόντως η Sotalol).

3) Αν δεν συνυπάρχει καρδιακή βλάβη, προτιμούνται η Propafenon (+ β- Αναστολέας) ή η Dronedranone ή η Flecainide (και δευτερευόντως η  Sotalol).

 Στο ανωτέρω σχεδιάγραμμα φαίνεται η ακολουθούμενη πορεία META την ανάταξη της Κολπικής Μαρμαρυγής, για τη μακροχρόνια διατήρηση του φλεβοκομβικού ρυθμού (Rythm control).

Β) Η ABLATION

Επειδή ΔΕΝ υπάρχει όφελος ως προς τη μείωση θανάτων ή εμβολικών εγκεφαλικών επεισοδίων ή μεγάλων αιμορραγιών, από την ablation (συγκριτικά με τη φαρμακευτική θεραπεία) αυτή συστήνεται μόνο σε ανθρώπους που η κολπική μαρμαρυγή (Κ.Μ.) τους προκαλεί έντονα συμπτώματα (όχι ψυχικά).

ΟΙ ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ (2020)

Βάσει των τελευταίων Ευρωπαϊκών οδηγιών, στις (29 Αυγούστου 2020) ισχύουν τα εξής:

Σε Συμπτωματικό άνθρωπο η ablation:

>>> Ενδείκνυται (οδηγία τύπου Ι) αν αποτύχει (ή προκαλεί παρενέργειες) η φαρμακευτική θεραπεία ή αν υπάρχει καρδιακή ανεπάρκεια με μειωμένο κλάσμα εξωθήσεως και εφ’ όσον το αποφασίσει ο ασθενής*¹.

>> Πρέπει να ληφθεί υπ’ όψιν (οδηγία τύπου ΙΙα) και πριν να δοκιμαστούν τα αντιαρρυθμικά φάρμακα σε Παροξυσμική Κ.Μ. (διάρκεια 30 δευτερόλεπτα ως 7 μέρες) ανάλογα με την απόφαση του ασθενούς*¹.

> Μπορεί να ληφθεί υπ’ όψιν (οδηγία τύπου ΙΙβ) σε Επίμονη Κ.Μ. (> 7 μέρες) αν δεν υπάρχουν παράγοντες κινδύνου*² για νέο επεισόδιο Κ.Μ., ανάλογα με την απόφαση του ασθενούς*¹. (Αν υπάρχουν παράγοντες κινδύνου, b στο πιο κάτω σχεδιάγραμμα, ίσως ΣΠΑΝΙΑ να διενεργηθεί ablation)

*¹ Αφού του εξηγηθεί ότι το όφελος από την ablation αφορά μόνο τα λιγότερα επεισόδια Κ.Μ. και αφού του γνωστοποιηθεί ο κίνδυνος από την αυτήν.

Η ablation παρουσιάζει επιπλοκές στο 4 − 14% από τις οποίες το 2-3% είναι επικίνδυνες για τη ζωή και ο κίνδυνος θανάτου είναι < 1:500. Επιπλέον παρουσιάζονται σε ποσοστό 5-15% επεισόδια ασυμπτωματικού εμβολικού εγκεφαλικού επεισοδίου.

*² Παράγοντες κινδύνου επανεμφάνισης Κ.Μ. = μεγάλη διόγκωση του αριστερού κόλπου, η μεγάλη διάρκεια της Κ.Μ., η μεγάλη ηλικία του ασθενούς (> 65 ετών), η ύπαρξη νεφρικής ανεπάρκειας, η ύπαρξη ίνωσης στον αριστερό κόλπο (ύπαρξη LGE σε CMR) και η ύπαρξη άλλων καρδιαγγειακών επιβαρυντικών παραγόντων.

https://academic.oup.com/eurheartj/advance-article/doi/10.1093/eurheartj/ehaa612/5899003#207085644

# Για τη διενέργεια Αblation χρειάζονται τέλειες προϋποθέσεις που αφορούν τόσο τον ασθενή όσο και τον γιατρό. Αυτές είναι:

α) Η διενέργεια της Ablation στην αρχή της εμφάνισης της παροξυσμικής Κ.Μ., η ηλικία του ασθενούς να είναι κάτω των 65 –70 ετών, να υπάρχει ελάχιστη μόνο κατασκευαστική βλάβη της καρδιάς, με τον αριστερό κόλπο φυσιολογικό ή ελάχιστα διογκωμένο και με καθόλου ή ελάχιστη μόνο ίνωση σ’αυτόν.

β) Ο επεμβατικός καρδιολόγος πρέπει να έχει στο ενεργητικό του τουλάχιστον 25 ablations τον χρόνο, η δε ablation να διενεργηθεί σε ειδικό κέντρο με μεγάλο όγκο ασθενών.

Η επιτυχία της πρώτης Ablation με τις τέλειες προϋποθέσεις φτάνει στο 70% όσον αφορά την παροξυσμική Κ.Μ. (30 sec ως 7 ημέρες) και στο 50% όσον αφορά την επίμονη Κ.Μ. (7 μέρες ως 1 χρόνο).

Πάντως βάσει των αποτελεσμάτων της μελέτης CABANA, η Ablation ΔΕΝ υπερτερεί της φαρμακευτικής θεραπείας, όσον αφορά τα καρδιαγγειακά συμβάματα (κυρίως θάνατος + σημαντικό εγκεφαλικό) μετά από 5 χρόνια παρακολούθησης.

Στο ανωτέρω σχεδιάγραμμα φαίνεται η τεχνική της Αblation.

Στο ανωτέρω σχεδιάγραμμα φαίνεται το αποτέλεσμα της Αblation.

Η ΜΕΙΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΛΜΩΝ ΧΩΡΙΣ ΕΞΑΛΕΙΨΗ ΤΗΣ ΚΟΛΠΙΚΗΣ ΜΑΡΜΑΡΥΓΗΣ – RATE CONTROL

Η rate control (ΧΩΡΙΣ εξάλειψη της Κ.Μ.) είναι αποδεκτή αρχική προσέγγιση, εκτός και αν υπάρχει μυοκαρδιοπάθεια που προκλήθηκε από την Κ.Μ.

Ο ιδανικός στόχος της είναι η μείωση των παλμών σε λιγότερους από 80/λεπτό στην ηρεμία και σε λιγότερους από 110/ανά λεπτό σε σε μέτρια άσκηση.

Η επιλογή των φαρμάκων για rate control: COPD = Χρονία Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια / HFpEF = Καρδιακή ανεπάρκεια με κλάσμα εξωθήσεως > 50% / HFrEF = Καρδιακή ανεπάρκεια με κλάσμα εξωθήσεως < 40% / NDCC = Diltiazem ή Verapamil

# Στην έναρξη οξείας κολπικής μαρμαρυγής ο γιατρός πρέπει να ελέγξει αν συνυπάρχει κάποια οξεία πάθηση, όπως πυρετός, λοίμωξη, αναιμία κλπ.

Τα φάρμακα που θα χρησιμοποιηθούν για την άμεση μείωση των παλμών εξαρτώνται από το πόσο καλά συσπάται η αριστερή κοιλία του ασθενούς και είναι κυρίως β-Αναστολέας ή Diltiazem ή Verapamil.

Αν αυτά δεν επαρκούν προσθέτουμε Digoxin (ή Amiodarone σε Καρδιακή ανεπάρκεια με κλάσμα εξωθήσεως < 35% ).

Η Digoxin μπορεί ενδεχομένως να χορηγηθεί από την αρχή σε κλάσμα εξωθήσεως < 40%.

# ΤΕΛΙΚΑ για τη θεραπεία της Κολπικής Μαρμαρυγής χρειαζόμαστε οπωσδήποτε νέα ασφαλέστερα φάρμακα εξειδικευμένα για τους κόλπους  και νέες ασφαλέστερες τεχνικές Ablation.

Στο ανωτέρω σχεδιάγραμμα φαίνεται το εσωτερικό της καρδιάς, με την πορεία του αίματος σ’ αυτήν.

Η ΚΟΛΠΙΚΗ ΜΑΡΜΑΡΥΓΗ ΜΕ ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΕΣ

Η Κολπική Μαρμαρυγή (AF= Atrial Fibrillation) είναι μια Αρρυθμία Χαοτική, χωρίς καμία απολύτως ρυθμικότητα στη σύσπαση των δυο κοιλιών και με απουσία σύσπασης των δυο κόλπων (λόγω μη συντονισμού στη σύσπαση των μυικών κυττάρων τους). 

Αυτή σχεδόν πάντα εκδηλώνεται σαν ταχυαρρυθμία (περισσότεροι από 100 παλμοί ανά λεπτό) και σπάνια σαν βραδυαρρυθμία.

Στο ανωτέρω σχεδιάγραμμα με το μπλε βέλος φαίνεται το κύμα Ρ στο φυσιολογικό ΗΚΓμα.

Σ’ αυτήν οι κόλποι δεν συσπώνται γιατί οι μυικές τους ίνες συσπώνται-ινιδίζουν χαοτικά, χωρίς να συγχρονίζονται, λόγω “καταιγίδας” ηλεκτρικής δραστηριότητος (δεν υπάρχει κύμα Ρ στο ΗΚΓμα), οι δε κοιλίες συσπώνται (κύμα QRS στο ΗΚΓμα) χωρίς καμία απολύτως ρυθμικότητα (πλήρης αρρυθμία).

Η διάγνωση της γίνεται με το ΗΚΓφημα ή με τοποθέτηση Holter (24ωρο ΗΚΓφημα).

[Οι ινιδισμοί των κόλπων είναι περισσότεροι από 300-500 το λεπτό, ευτυχώς όμως, ο κολποκοιλιακός κόμβος δεν αφήνει να περάσουν όλα τα ηλεκτρικά ερεθίσματα στις κοιλίες, αλλιώς θα συνέβαινε θάνατος.]

Η Κολπική Μαρμαρυγή 5πλασιάζει τον κίνδυνο ισχαιμικού εγκεφαλικού επεισοδίου και 2πλασιάζει τον κίνδυνο θανάτου.

Η Κολπική Μαρμαρυγή  μπορεί να δημιουργήσει εμβολή σε αρτηρία του εγκεφάλου (εμβολικό αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο) ή εμβολή σε άλλη αρτηρία του σώματος, άνοια, καρδιακή ανεπάρκεια και ακόμη και θάνατο.

Στο ανωτέρω σχεδιάγραμμα φαίνονται οι συνέπειες της Κολπικής Μαρμαρυγής (AF)

ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΗΣ ΚΟΛΠΙΚΗΣ ΜΑΡΜΑΡΥΓΗΣ

Λόγω του ότι δεν συσπώνται οι δύο κόλποι στην κολπική μαρμαρυγή (Κ.Μ.), έχουμε μερικές συνέπειες:

α) Μειώνεται η ισχύς της σύσπασης της καρδιάς και του όγκου παλμού (η ποσότητα αίματος που εκτοξεύει η καρδιά σε κάθε σύσπαση της) κατά 20% περίπου.

[Σε περιπτώσεις μειωμένης ενδοτικότητας της αριστερής κοιλίας, όπως σε υπερτασική καρδιοπάθεια ή σε μεγάλη ηλικία, η μείωση της ισχύος είναι πολύ μεγαλύτερη, μέχρι και 50% ! (χάνεται η τελοδιαστολική αύξηση του όγκου της αριστερής και δεξιάς κοιλίας, λόγω της μη ύπαρξης κολπικής σύσπασης).]

β) Μειώνεται η αρτηριακή πίεση σαν αποτέλεσμα της ταχυαρρυθμίας και της μειώσεως της ισχύος της καρδιάς.

γ) Το αίμα που βρίσκεται στην εσωτερική επιφάνεια των κόλπων παραμένει σχετικά “στάσιμο”, (ιδίως στο ωτίο του αριστερού κόλπου) και έτσι μπορεί να πήξει, να δημιουργηθεί θρόμβος.

Ο θρόμβος αυτός μπορεί να μεταφερθεί μέσω των αρτηριών οπουδήποτε, να “σφηνώσει” σε μια μικρή αρτηρία και να διακόψει τη ροή του αίματος. Συχνότερα μεταφέρεται στον εγκέφαλο λόγω του ότι οι αρτηρίες που προσφέρουν αίμα στον εγκέφαλο είναι πιο κοντά στην καρδιά. Πενταπλασιάζεται, έτσι η πιθανότητα Εμβολικού Αγγειακού Εγκεφαλικού Επεισοδίου (ΕΑΕΕ).

δ) εάν η Κ.Μ. παραμείνει μακροχρόνια, σε μορφή ταχυαρρυθμίας, αυξάνεται ο κίνδυνος συμφορητικής Καρδιακής Ανεπάρκειας.

ε) Γενικά η Κ.Μ. διπλασιάζει τον κίνδυνο θανάτου.

ζ) Επίσης η Κ.Μ. σχετίζεται με μείωση της αντίληψης και Άνοια.

Στο ανωτέρω σχεδιάγραμμα φαίνεται η πορεία θρόμβου από τον αριστερό κόλπο σε αρτηρία του εγκεφάλου όπου δημιουργεί εμβολικό εγκεφαλικό επεισόδιο (σε κολπική μαρμαρυγή).

Η ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΚΟΛΠΙΚΗΣ ΜΑΡΜΑΡΥΓΗΣ ΣΤΟΝ ΠΛΗΘΥΣΜΟ

Το 2% του γενικού πληθυσμού παρουσιάζει Κ.Μ. Όσο αυξάνεται η ηλικία τόσο αυξάνεται και η συχνότητα της. Το 25% των μεσήλικων θα αποκτήσει στο μέλλον Κολπική Μαρμαρυγή.

ΤΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΤΗΣ ΚΟΛΠΙΚΗΣ ΜΑΡΜΑΡΥΓΗΣ

Ο άνθρωπος που έχει Κ.Μ. μπορεί να μην αισθάνεται τίποτα (οπότε η κολπική μαρμαρυγή είναι σιωπηλή) ή να παρουσιάζει καταβολή, αίσθημα παλμών, δύσπνοια, υπόταση, στηθάγχη, λήθαργο, λιποθυμία, ζάλη.

ΟΙ ΑΙΤΙΕΣ ΤΗΣ ΚΟΛΠΙΚΗΣ ΜΑΡΜΑΡΥΓΗΣ

Η Κ.Μ. οφείλεται είτε σε καρδιαγγειακές παθήσεις είτε σε εξωκαρδιακές αιτίες

Καρδιαγγειακές παθήσεις είναι οι βαλβιδοπάθειες, η στεφανιαία νόσος, η καρδιακή ανεπάρκεια, η μυοκαρδιοπάθεια, η υπέρταση, διάφορες γενετικές παραλλαγές που συνήθως αφορούν τα κανάλια διόδου ιόντων (Καλίου- Νατρίου) στη μεμβράνη των κυττάρων των κόλπων (συχνά μετάλλαξη ενός μόνο νουκλεοτιδίου) οικογενείς ή μη κλπ.

Εξωκαρδιακές αιτίες είναι το αυξημένο σωματικό βάρος, η νεφρική ανεπάρκεια, ο υπερθυρεοειδισμός, η αυξημένη κατανάλωση αλκοόλ, το κάπνισμα, ορισμένα φάρμακα,(π.χ. πνευμονολογικά, αντικαρκινικά, αντιφλεγμονώδη) η δυσπεψία, ο σακχαρώδης διαβήτης, η άπνοια ύπνου, η υπερβολική σωματική κόπωση, η χρόνια αναπνευστική πνευμονοπάθεια, το άγχος (συμπαθητικό αυτόνομο νευρικό σύστημα) και άλλες.

Συνήθως χρειάζεται ανατομικό/ηλεκτρικό υπόστρωμα και μια αιτία που την πυροδοτεί, για να προκληθεί. Πολλές φορές δεν είναι πλήρως κατανοητοί οι μηχανισμοί και οι αιτίες που την προκαλούν.

[ΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ ΚΟΛΠΙΚΗΣ ΜΑΡΜΑΡΥΓΗΣ

Η αλλαγή του σχήματος- διάταση του αριστερού κόλπου (μαζί με ενεργοποίηση των ινοβλαστών, αυξημένη εναπόθεση συνδετικού ιστού και λίπους, φλεγμονή, ίνωση και υπερτροφία των μυϊκών ινών του κόλπου), δημιουργούν συνθήκες μικρο-επανεισόδου (> 350/λεπτό) σε πολλά σημεία (multiple small wandering wavelets) είτε πολλά σπειροειδή κύματα (rotors).

Ο άλλος μηχανισμός δημιουργίας της κολπικής μαρμαρυγής είναι από ένα σημείο (Focal activation) συνήθως στις πνευμονικές φλέβες (από αυξημένο αυτοματισμό ή τοπική μικρο-επανείσοδο).

Στο ανωτέρω σχεδιάγραμμα φαίνονται οι μηχανισμοί δημιουργίας της Κολπικής Μαρμαρυγής.

http://www.heartlungcirc.org/article/S1443-9506(17)30344-X/fulltext

https://academic.oup.com/eurheartj/article/38/22/1717/3056916 ]

ΤΑ ΕΙΔΗ ΤΗΣ ΚΟΛΠΙΚΗΣ ΜΑΡΜΑΡΥΓΗΣ

# Η Κολπική Μαρμαρυγή αναλόγως του χρόνου διαρκείας της και της συχνότητάς της, χωρίζεται σε υποομάδες:

α) παροξυσμική, διαρκεί λιγότερο από επτά ημέρες (δύο ή περισσότερα επεισόδια διαρκείας άνω των 30 δευτερολέπτων).

β) επίμονη, από οχτώ μέρες έως ένα χρόνο.

γ) μακροχρόνια επίμονη, διαρκεί περισσότερο από ένα χρόνο.

δ) μόνιμη, εφ’ όσον διαρκεί περισσότερο από ένα χρόνο και έχει συναποφασισθεί από γιατρό και ασθενή ότι δεν θα γίνουν άλλες προσπάθειες ανάταξής της.

# Επίσης η Κολπική Μαρμαρυγή χωρίζεται σε Βαλβιδική (κυρίως ρευματική στένωση μιτροειδούς βαλβίδος ή τεχνητή βαλβίδα οπουδήποτε) και σε ΜΗ βαλβιδική.

Η ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΗΣ ΚΟΛΠΙΚΗΣ ΜΑΡΜΑΡΥΓΗΣ

Εξυπακούεται ότι χωρίς Ηλεκτροκαρδιογράφημα (ΗΚΓμα) ή Holter (24ωρη καταγραφή ηλεκτροκαρδιογραφήματος), δεν μπορεί να τεθεί η διάγνωση της Κ.Μ..

Συχνός έλεγχος με ΗΚΓμα χρειάζεται σε ηλικιωμένους μήπως παρουσιάζουν σιωπηλή Κ.Μ..

Μετά από θρομβωτικό εγκεφαλικό επεισόδιο χρειάζεται να τοποθετηθεί Holter τουλάχιστον για 72 ώρες μήπως και αυτό προήλθε από σιωπηλή παροξυσμική Κ.Μ.. Αν αυτό είναι άγνωστης αιτιολογίας (κρυπτογενές), τότε ίσως χρειαστεί να τοποθετηθεί υποδορίως μακροχρόνιο Holter (ILR).

ΑΛΛΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΝΑ ΓΙΝΟΥΝ

Όταν διαγνωσθεί η Κ.Μ. χρειάζεται να διενεργηθεί υπερηχοκαρδιογράφημα και έλεγχος των στεφανιαίων αρτηριών. Επίσης μπορεί να χρειαστεί τοποθέτηση Holter για να ελεγχθεί η καρδιακή συχνότητα στο 24ωρο.

Οι αιματολογικοί δείκτες NT-proBNP και η Τροπονίνη υψηλής ευαισθησίας (Tn-hs) σχετίζονται με εμβολικό επεισόδιο και ο δείκτης GDF-15 (growth-differentiation factor) προβλέπει αιμορραγία.

Η ΑΝΤΙΠΗΚΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΤΗΝ ΚΟΛΠΙΚΗ ΜΑΡΜΑΡΥΓΗ

Στην κολπική μαρμαρυγή ενεργοποιείται ο μηχανισμός πήξεως τόσο τοπικά στους κόλπους όσο και γενικότερα στον οργανισμό (έτσι εξηγείται γιατί μικρής διάρκειας κολπική μαρμαρυγή μπορεί να προκαλέσει εμβολικό επεισόδιο).

Α) Η ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΑΝΤΙΠΗΚΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΤΗΝ ΚΟΛΠΙΚΗ ΜΑΡΜΑΡΥΓΗ

Ανάλογα με το αν υπάρχουν ή όχι ορισμένοι παράγοντες στον άνθρωπο με κολπική μαρμαρυγή ο κίνδυνος εμβολικού επεισοδίου είναι μικρός, μέτριος ή μεγάλος.

Το καλύτερο μέχρι στιγμής εργαλείο για το υπολογισμό του εμβολικού κινδύνου είναι το  score CHA2DS2-VASc). Βάσει αυτού αποφασίζουμε αν πρέπει να δοθεί αντιπηκτική θεραπεία, για πρόληψη εμβολικού εγκεφαλικού επεισοδίου.

http://jaha.ahajournals.org/content/6/7/e006490

Στο ανωτέρω σχεδιάγραμμα φαίνονται οι παράγοντες (Καρδιακή Ανεπάρκεια, Υπέρταση, Ηλικία> 75, Σ. Διαβήτης, Εγκεφαλικό ή Θρομβοεμβολή, Αγγειακή Νόσος, Ηλικία 65-74, Γυναίκα) που ευνοούν εμβολικό επεισόδιο στην Κολπική Μαρμαρυγή σύμφωνα με το  score CHA2DS2-VASc και η βαθμολογία- σημασία τους.

Ο κίνδυνος για ΕΑΕΕ κυμαίνεται από 0 ως 15.2% ανά έτος, ανάλογα με το αν υπάρχουν και ποιες, ορισμένες από τις πιο πάνω καταστάσεις.

Στο ανωτέρω σχεδιάγραμμα φαίνεται ο ετήσιος κίνδυνος εμβολής ανάλογα με τη βαθμολογία στο score CHA2DS2-VASc.

Μακροχρόνια αντιπηκτική θεραπεία, άσχετα από την υποομάδα της Κολπικής Μαρμαρυγής, χορηγείται:

α) Αν έχει προηγηθεί αγγειακό ή παροδικό ισχαιμικό εγκεφαλικό επεισόδιο.

β) Αν στο εργαλείο CHA2DS2-VASc ο Άντρας έχει βαθμό 1 ή περισσότερο και η Γυναίκα βαθμό 2 ή περισσότερο.

Στο πιο πάνω σχεδιάγραμμα, φαίνεται η χορήγηση αντιπηκτικού μακροχρόνια, σε άνθρωπο με κολπική μαρμαρυγή. (ΟΑC= Αντιπηκτικό/ NOAC= Νέα Αντιπηκτικά / VKA= Sintrom / LAAO= Σύγκλιση ωτίου αριστερού κόλπου / AP= Αντιαιμοπεταλιακό //// ΙΑ και ΙΙa= Χορηγείται / IIb= Ίσως χορηγείται /ΙΙΙΒ= Aπαγορεύεται)

# Χορήγηση αντιπηκτικού δεν θα γίνει μόνο σε ανθρώπους με βαριές ανεξέλεγκτες πτώσεις (π.χ. σε επιληψία). Σε ανθρώπους με άνοια πρέπει κάποιος να φροντίζει να χορηγεί το αντιπηκτικό.

# Σε βαθμό εμβολικού κινδύνου 0, σύμφωνα με το πιο πάνω score, δεν χορηγείται κανένα αντιπηκτικό φάρμακο ούτε και Αντιαιμοπεταλιακό.

Ο κίνδυνος του ανθρώπου για αιμορραγία υπολογίζεται με το score HAS-BLED, όμως ακόμη και αν αυτός είναι ψηλός > 2, συνήθως θα δώσουμε αντιπηκτική θεραπεία.

Ο δείκτης αιμορραγίας score HAS-BLED, χρησιμεύει περισσότερο για ανίχνευση και διόρθωση (αν είναι δυνατό) των παραγόντων που ευνοούν αιμορραγία.

http://www.ucr.uu.se/en/calc.php?step=1&calc=stroke_bleeding

Απόλυτες αντενδείξεις για χορήγηση αντιπηκτικών είναι: Η μείωση των αιμοπεταλίων < 50.000/μL, η βαρειά αναιμία υπό διερεύνηση, η πρόσφατη ενδοκράνια αιμορραγία κλπ.

Στο ανωτέρω σχεδιάγραμμα φαίνονται οι παράγοντες (Υπέρταση, Ηπατοπάθεια ή Νεφροπάθεια, Εγκεφαλικό, Αιμορραγία, Ασταθές INR σε όσους λαμβάνουν Sintrom, Ηλικία> 65, Φάρμακα που ευνοούν αιμορραγία, π.χ. αντιαιμοπεταλιακά ή Κατάχρηση Αλκοόλ) που ευνοούν αιμορραγία στο score HAS-BLED.

Η αντιπηκτική θεραπεία θα είναι είτε με Acenocoumarol (Sintrom) (ανταγωνιστής της βιταμίνης Κ – μπλοκάρει την μεταβολή της βιταμίνης Κ σε παράγοντες πήξεως) είτε με τα νεότερα αντιπηκτικά (NOACs ή DOACs) Dabigatran (Pradaxa) ή Rivaroxaban (Xarelto) ή Apixaban (Eliquis) ή Εdoxaban (Lixiana).

Όταν δίνουμε το Sintron πρέπει να ελέγχουμε την πηκτικότητα συνεχώς με μια εξέταση που λέγεται χρόνος προθρομβίνης (το INR πρέπει να διατηρείται μεταξύ 2-3, καλύτερα 2-2.5).

# Στις τελευταίες Ευρωπαϊκές οδηγίες αναφέρεται ότι προτιμάται ένα από τα NOAC (αν δεν υπάρχει αντένδειξη) αντί για το Sintrom.

# Τα NOACs ΔΕΝ χορηγούνται σε Βαλβιδική Κολπική Μαρμαρυγή (δηλαδή σε ρευματική μέτρια ή βαριά στένωση μιτροειδούς βαλβίδας ή σε τεχνητή βαλβίδα οπουδήποτε), όπου χορηγείται μόνο το Sintrom.

# Σε ασθενείς με βαριά νεφρική ανεπάρκεια (G4 – κάθαρση κρεατινίνης από 15 ως 30 ml/min), μπορούν να δοθούν και τα NOACs σε μικρότερες δόσεις (ΟΧΙ η Dabigatran), ενώ σε ασθενείς με eGFR < 15 mL/min (G5), που έχουν τελικό στάδιο Νεφρικής βλάβης, χορηγείται μόνο Sintrom.

Β) Η ΑΜΕΣΗ ΑΝΤΙΠΗΚΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΑΝΑΤΑΞΗ ΤΗΣ ΚΟΛΠΙΚΗΣ ΜΑΡΜΑΡΥΓΗΣ

i) Σε Κολπική Μαρμαρυγή, πρόσφατης έναρξης, λιγότερο από 48 ώρες, σε ασθενή που δεν λαμβάνει ήδη Αντιπηκτικό, χορηγούνται τα νεότερα αντιπηκτικά από το στόμα (NOACs), ή γίνεται υποδορίως ηπαρίνη χαμηλού μοριακού βάρους, ταυτόχρονα με την ανάταξη.

ii) Σε Κολπική Μαρμαρυγή άγνωστης διάρκειας ή πάνω από 48 ωρών, σε ασθενή που δεν λαμβάνει ήδη αντιπηκτικό, θα ξεκινήσουμε με τα NOACs για περισσότερο από 3 εβδομάδες και μετά θα ανατάξουμε.

Εναλλακτικά θα προβούμε σε διοισοφάγειο υπερηχογράφημα και αν δεν βρεθεί θρόμβος στον αριστερό κόλπο, θα προχωρήσουμε σε άμεση ανάταξη με ταυτόχρονη χορήγηση αντιπηκτικών όπως στην Κολπική Μαρμαρυγή πρόσφατης έναρξης.

# Και στις δυο περιπτώσεις μετά την ανάταξη τα  NOACs θα συνεχισθούν για 1 μήνα τουλάχιστον.

# Στη συνέχεια, μετά το μήνα, θα χορηγηθεί ή όχι μακροχρόνια αντιπηκτική θεραπεία ανάλογα με τα αναγραφόμενα πιο πάνω (στο Α).

Στο ανωτέρω σχεδιάγραμμα φαίνεται η ακολουθούμενη αντιπηκτική θεραπεία- τακτική σε προσπάθεια ανάταξης (Rythm Control) Κολπικής Μαρμαρυγής, σύμφωνα με το πιο πάνω κείμενο.

# Πληροφορίες για την Τριπλή αντιπηκτική θεραπεία (προσθήκη Ασπιρίνης 81 mg και Κλοπιδογρέλης 75 mg) στον άνθρωπο με Κολπική Μαρμαρυγή που λαμβάνει NOAC ή Sintrom και παρουσιάσει Οξύ Έμφραγμα του μυοκαρδίου ή χρειαστεί τοποθέτηση Stent, υπάρχουν σε άλλο άρθρο της ιστοσελίδας.

Η ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΚΟΛΠΙΚΗΣ ΜΑΡΜΑΡΥΓΗΣ

Α) Η θεραπεία της Κολπικής Μαρμαρυγής έχει δυο στόχους:

a) Τη βελτίωση της πρόγνωσης με Αντιπηκτική θεραπεία και με τη διόρθωση όλων των Αιτίων που την προκαλούν.

b) Τη μείωση των Συμπτωμάτων είτε με την αποκατάσταση στον φυσιολογικό φλεβοκομβικό ρυθμό (Rhythm control) είτε με τη μείωση των παλμών σε λιγότερους από 100/λεπτό (ιδανικότερα κάτω από 80 ανά λεπτό), χωρίς να εξαλειφθεί η Κολπική Μαρμαρυγή (Rate control).

# ΔΕΝ έχει βρεθεί στατιστικώς σημαντική διαφορά ως προς τη θνητότητα ή τις καρδιαγγειακές επιπλοκές ανάμεσα στις δύο στρατηγικές.

* Μάλιστα, βρέθηκε αυξημένος κίνδυνος για εμβολικό επεισόδιο (ιδίως αν συνυπάρχει καρδιακή ανεπάρκεια) και αυξημένες εισαγωγές στο νοσοκομείο στην περίπτωση Rhythm control.

# Στην περίπτωση που επιδιώκουμε Rhythm control, πρέπει να ζυγίσουμε το όφελος από τη μείωση των συμπτωμάτων με τη ζημιά που προκαλούν τα φάρμακα (π.χ. πρόκληση επικίνδυνων κοιλιακών αρρυθμιών) ή η Ablation (δες πιο κάτω).

Β) Η θεραπεία της Κολπικής Μαρμαρυγής έχει 4 σκέλη:

1) Τη μείωση του σωματικού βάρους στο φυσιολογικό, συχνή άσκηση όπως βάδισμα 20 χιλιομέτρων την εβδομάδα, διακοπή του αλκοόλ και διακοπή του καπνίσματος.  

2) Την αντιμετώπιση των αιτίων που την προκαλούν, είτε είναι καρδιαγγειακά, είτε είναι εξωκαρδιακά.

3) Τη χορήγηση αντιπηκτικών για πρόληψη εμβολικού επεισοδίου.

4) Υπάρχουν δύο στρατηγικές ως προς την αντιμετώπιση των συμπτωμάτων της.

α) Είτε με αποκατάσταση στον φυσιολογικό, φλεβοκομβικό ρυθμό (Rhythm control), με φάρμακα ή με ηλεκτρική απινίδωση

β) Είτε με μείωση των παλμών,  χωρίς να εξαλειφθεί η Κολπική Μαρμαρυγή (Rate control).

# Αν υπάρχει παραπληρωματικό δεμάτιο ή εγκυμοσύνη προτιμάται η στρατηγική της Rhythm control.

Στο ανωτέρω σχεδιάγραμμα φαίνεται πότε είναι προτιμότερη η Rythm control και πότε η Rate control.

Το σπουδαιότερο κριτήριο για Rythm control είναι η ύπαρξη πραγματικών έντονων συμπτωμάτων (π.χ. δύσπνοιας).

H ΑΝΑΤΑΞΗ ΣΕ ΦΛΕΒΟΚΟΜΒΙΚΟ ΡΥΘΜΟ- RYTHM CONTROL

(ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ – ΗΛΕΚΤΡΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ)

Η αποκατάσταση σε φλεβοκομβικό ρυθμό (Rythm Control) πρέπει να γίνεται ΜΟΝΟ σε όσους εξακολουθούν να έχουν συμπτώματα, παρά την επαρκή μείωση των παλμών (Rate Control).

# Αυτή δεν πρέπει να γίνεται σε Ασυμπτωματικούς ή σε μόνιμη Κ.Μ..

Η αποκατάσταση σε φλεβοκομβικό ρυθμό (Rythm Control) μπορεί να γίνει είτε με φάρμακα είτε με ηλεκτρική απινίδωση.

Η ΗΛΕΚΤΡΙΚΗ ΑΠΙΝΙΔΩΣΗ  

Η ηλεκτρική απινίδωση συνιστάται: Σε ασθενείς με αιμοδυναμική αστάθεια (υπόταση ή καρδιακή ανεπάρκεια) ή Ισχαιμία ή αν υπάρχει παραπληρωματικό δεμάτιο.

Αν δεν υπάρχουν οι πιο πάνω προϋποθέσεις, μπορεί και να διενεργηθεί άμεσα ή μετά από δοκιμή και αποτυχία των φαρμάκων, ανάλογα με την επιθυμία του ασθενούς (και αφού του εξηγηθούν τα υπέρ και τα κατά κάθε μεθόδου).

Στο ανωτέρω σχεδιάγραμμα φαίνεται η Ηλεκτρική Απινίδωση.

# Υπ’ όψιν ότι αν ο στόχος είναι να παραμείνει ο ασθενής σε φλεβοκομβικό ρυθμό (Rhythm Control) και μετά την ηλεκτρική απινίδωση τότε πρέπει να ξεκινήσει η φαρμακευτική θεραπεία (που χορηγείται μετά την εξάλειψη της Κολπικής Μαρμαρυγής- δες πιο κάτω) πιο νωρίς ώστε να δρουν τα φάρμακα την ώρα της απινίδωσης.

Για την Αmiodarone, χρειάζεται 1 μήνας πριν (!) και για τα υπόλοιπα (π.χ. Sotalol, Propafenon) 2-3 μέρες πριν.

Η ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΑΠΙΝΙΔΩΣΗ

Σ’ αυτήν προτιμάται η Amiodarone ενδοφλεβίως αν συνυπάρχει: α) Καρδιακή Ανεπάρκεια β) Στεφανιαία Νόσος γ) Βαριά στένωση αορτικής βαλβίδας. (Αυτή καλύτερα να μην χορηγείται σε ύπαρξη παραπληρωματικού δεματίου).

Αν ΔΕΝ συνυπάρχει καρδιακή βλάβη προτιμάται ενδοφλέβια Propafenone (ή Flecainide) (αφού χορηγηθεί β-αναστολέας μισή τουλάχιστον ώρα πριν) ή Vernakalant (ή Ibutilide ή Dofetilide).

Σε Σύνδρομο Νοσούντος Φλεβοκόμβου, σε Κολποκοιλιακό αποκλεισμό, σε παράταση QTc > 500 ms, αποφεύγεται η φαρμακευτική ανάταξη.

Η ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕ ΧΑΠΙΑ ΣΤΗΝ ΤΣΕΠΗ ‘PILL IN THE POCKET’

Ορισμένοι ασθενείς με αραιούς παροξυσμούς ταχυαρρυθμίας από Κ.Μ., που έχουν ενοχλητικά συμπτώματα και αρτηριακή πίεση πάνω από 100 mm Hg, μπορούν να έχουν ορισμένα αντιαρρυθμικά χάπια στη τσέπη (Metoprolol 100 mg και Propafenone 450 mg) και να τα πάρουν μόνοι τους.

Αφού πάρουν πρώτα τη Metoprolol, σε μισή ως μια ώρα θα πάρουν και την Propafenone. (Η ασφάλεια τους πρέπει αρχικά να δοκιμαστεί σε νοσοκομείο).

# Η δακτυλίτιδα (Digoxin), δεν προτιμάται για φαρμακευτική απινίδωση.

Τα ανωτέρω σχεδιαγράμματα είναι σύμφωνα με τις Ευρωπαϊκές οδηγίες (επεξηγήσεις στο κείμενο)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΚΟΛΠΙΚΗΣ ΜΑΡΜΑΡΥΓΗΣ (RYTHM CONTROL)

ΓΙΑ ΝΑ ΜΗΝ ΞΑΝΑΣΥΜΒΕΙ ΑΥΤΗ

Αν θέλουμε οπωσδήποτε να διατηρήσουμε μακροχρόνια τον φυσιολογικό φλεβοκομβικό ρυθμό μετά την εξάλειψη της Κολπικής Μαρμαρυγής, προληπτικά, θα χορηγήσουμε κατά προτίμηση Φάρμακα (οδηγία τύπου Ι) ή δευτερευόντως (οδηγία τύπου ΙΙa) θα προχωρήσουμε σε Ablation (καταστροφή ορισμένων κυττάρων του αριστερού κόλπου με ενέργεια ραδιοσυχνότητας, μέσω ειδικού καθετήρα), ανάλογα και με την προτίμηση του ασθενούς (αφού του εξηγηθούν τα υπέρ και τα κατά κάθε μεθόδου).

Α) Τα ΦΑΡΜΑΚΑ

Συγκριτικά με τη ΜΗ φαρμακευτική θεραπεία, η φαρμακευτική θεραπεία διπλασιάζει τη διατήρηση του φυσιολογικού φλεβοκομβικού ρυθμού.

# Τα φάρμακα, χορηγούνται αναλόγως των παρενεργειών τους και των συνυπαρχουσών παθήσεων της καρδιάς.

1) Σε Καρδιακή Ανεπάρκεια Καρδιακή ανεπάρκεια με κλάσμα εξωθήσεως < 40% προτιμάται η Amiodarone.

2) Σε Στεφανιαία Νόσο ή βαριά βαλβιδοπάθεια ή υπερτασική καρδιοπάθεια προτιμάται η Amiodarone ή η Dronedranone (και δευτερευόντως η Sotalol).

3) Αν δεν συνυπάρχει καρδιακή βλάβη, προτιμούνται η Propafenon (+ β- Αναστολέας) ή η Dronedranone ή η Flecainide (και δευτερευόντως η  Sotalol).

# Αν η Κ.Μ. γίνει μόνιμη, τα ανωτέρω φάρμακα διακόπτονται (οδηγία τύπου ΙΙΙ- προκαλούν βλάβη).

Σύμφωνα με τις Ευρωπαϊκές οδηγίες (πιο πάνω σχεδιάγραμμα), αν αποτύχουν τα προηγούμενα μέτρα που περιγράφηκαν, είτε χορηγούμε Amiodarone είτε χορηγούμε κάποιο από τα άλλα αντιαρρυθμικά φάρμακα (που αναφέρονται πιο πάνω) είτε προχωρούμε σε Ablation (ή δεύτερο ή 3ο Ablation) είτε σταματούμε την προσπάθεια ανάταξης σε φυσιολογικό φλεβοκομβικό ρυθμό και παραμένουμε σε Κολπική Μαρμαρυγή με χαμηλούς παλμούς (Rate Contol).

Β) ABLATION

*Η αντιμετώπιση της Κ.Μ. με ablation, είναι χρήσιμη, αν αυτή είναι συμπτωματική, παροξυσμική (πιθανώς και σε επίμονη αν δεν υπάρχουν προϋποθέσεις να ξαναεμφανιστεί), είτε σαν πρώτη επιλογή (οδηγία τύπου ΙΙα), είτε αν αυτή είναι ανθεκτική στα προηγούμενα φάρμακα, ή αν αυτά δημιουργούν παρενέργειες και εφ’όσον είναι απαραίτητη η στρατηγική διατήρησης φλεβοκομβικού ρυθμού. (οδηγία τύπου Ι).

Η ablation θα αφορά την πλήρη ηλεκτρική απομόνωση των πνευμονικών φλεβών.

Μετά την ablation θα χορηγηθούν για 2 μήνες αντιπηκτικά και στη συνέχεια ανάλογα με τον κίνδυνο εμβολής όπως προκύπτει από το score CHA2DS2-VASc. (ΟΧΙ ανάλογα με την επιτυχία της ablation).

Πριν την απόφαση για ablation, πρέπει να συνεκτιμηθούν οι επιπλοκές από αυτήν και ο κίνδυνος από τα φάρμακα. (οδηγία τύπου Ι).

Οπωσδήποτε αν αποφασιστεί διενέργεια ablation, αυτή θα διενεργηθεί από άκρως εξειδικευμένο καρδιολόγο σε ειδικό κέντρο.

Κατά τη διενέργεια της ablation μπορεί να συμβούν σοβαρές επιπλοκές περίπου στο 5% των ασθενών. (καρδιακός επιπωματισμός από αίμα, αγγειακό εγκεφαλικό, θάνατος σε 3 ανά 2000 ασθενείς). Επίσης αυτή αυξάνει την ανάγκη για εισαγωγή στο νοσοκομείο σχεδόν κατά 40%, στον 1^ο χρόνο. Επιπλέον παρατηρούνται από αυτήν σιωπηλά ισχαιμικά εγκεφαλικά σε 4 ως 35% των ασθενών, ανάλογα με την τεχνολογία του καθετήρα και την εμπειρία του ειδικού γιατρού !

Βάσει των αποτελεσμάτων της μελέτης CABANA, η Ablation ΔΕΝ υπερτερεί της φαρμακευτικής θεραπείας στην κολπική μαρμαρυγή όσον αφορά τα καρδιαγγειακά συμβάματα (κυρίως θάνατος, σημαντικό εγκεφαλικό) μετά από 5 χρόνια παρακολούθησης (Intention To Treat – ITT).

http://www.acc.org/latest-in-cardiology/clinical-trials/2018/05/10/15/57/cabana

Αναμένονται επίσης τα αποτελέσματα της μελέτης EAST, που συγκρίνει τα αποτελέσματα της φαρμακευτικής αγωγής, με την ablation.

Η ablation σε κολπική μαρμαρυγή (μόνιμη ή παροξυσμική) μειώνει στο μισό τους καρδιαγγειακούς θανάτους στην 5ετία, σε όσους είναι περίπου 64 ετών, αν 1) έχουν καρδιακή ανεπάρκεια με κλάσμα εξωθήσεως κάτω από 35% και 2) έχουν ήδη ICD.

(Μελέτη CASTLE-AF στο Πανευρωπαϊκό Καρδιολογικό Συνέδριο- Αύγουστος 2017)

** Πάντως, μέχρι να αναπτυχθεί ασφαλέστερη τεχνολογία ablation, πρέπει να ζυγίζονται προσεκτικά οι κίνδυνοι από αυτήν, συγκριτικά με το όφελος από τη μείωση των συμπτωμάτων του ασθενούς.

Η ΜΕΙΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΛΜΩΝ ΧΩΡΙΣ ΕΞΑΛΕΙΨΗ ΤΗΣ ΚΟΛΠΙΚΗΣ ΜΑΡΜΑΡΥΓΗΣ – RATE CONTROL

Τα φάρμακα που θα χρησιμοποιηθούν για την άμεση μείωση των παλμών εξαρτώνται από το πόσο καλά συσπάται η αριστερή κοιλία του ασθενούς.

Η σύσπαση μετράται με το υπερηχοκαρδιογράφημα και λέγεται Κλάσμα εξωθήσεως (Ejection Fraction– EF). Φυσιολογικά αυτό πρέπει να ξεπερνά το 50% (το ποσοστό του εκτοξευόμενου αίματος από την Αριστερή Κοιλία).

Η επιλογή των φαρμάκων για rate control: COPD = Χρονία Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια / HFpEF = Καρδιακή ανεπάρκεια με κλάσμα εξωθήσεως > 50% / HFrEF = Καρδιακή ανεπάρκεια με κλάσμα εξωθήσεως < 40% / NDCC = Diltiazem ή Verapamil

# Στην έναρξη οξείας κολπικής μαρμαρυγής ο γιατρός πρέπει να ελέγξει αν συνυπάρχει κάποια οξεία πάθηση, όπως πυρετός, λοίμωξη, αναιμία κλπ.

1) Αν το EF είναι πάνω από 40%, χορηγούνται β-Αναστολέας (π.χ. Lopresor) ή Diltiazem ή Verapamil. (Οι δύο τελευταίες, απαγορεύονται σε μη αντιρροπούμενη καρδιακή ανεπάρκεια και σε σύνδρομο WPW).

Αν οι παλμοί δεν μειωθούν αρχικά κάτω από 110/λεπτό προστίθεται Digoxin. (Η στάθμη της στο αίμα να μην ξεπερνά τα 0.9 ng/mL).

2) Αν το EF είναι κάτω από 40%, χορηγείται β-Αναστολέας ή/και Digoxin. 

# Αν υπάρχει αιμοδυναμική αστάθεια (π.χ. πολύ χαμηλή αρτηριακή πίεση) ή αν το  EF είναι πολύ χαμηλό (π.χ. <35%) μπορεί να χορηγηθεί Angoron.

# Απαγορεύεται η συγχορήγηση β-Αναστολέα με Diltiazem ή με Verapamil (ή σπάνια συγχορηγούνται με έλεγχο Holter).

# Ιδανικότερα, ο στόχος πρέπει να είναι οι παλμοί ηρεμίας, να είναι λιγότεροι από 80/λεπτό.

## Σε ασταθείς ασθενείς πιθανώς να χρειαστεί επείγουσα ηλεκτρική απινίδωση.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΙΚΑ

* Τελικά, φαίνεται ότι χρειαζόμαστε νέα ασφαλέστερα φάρμακα εξειδικευμένα για τους κόλπους και νέες ασφαλέστερες τεχνικές, για καταστροφή των έκτοπων εστιών παραγωγής ηλεκτρισμού ή των βραχυκυκλωμάτων που συμβαίνουν στους κόλπους, για την αντιμετώπιση και κυρίως την πρόληψη της Κολπικής Μαρμαρυγής. Επίσης περιμένουμε τα αποτελέσματα της υπό εξέλιξη μελέτης EAST.

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

https://academic.oup.com/eurheartj/article/45/36/3314/7738779

https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/CIR.0000000000001193

https://academic.oup.com/eurheartj/advance-article/doi/10.1093/eurheartj/ehaa612/5899003#207085783