Για την ανάπτυξη, επιδιόρθωση, διατήρηση και την καλή λειτουργία των κυττάρων και του σώματος χρειάζεται η συνεχής τροφοδοσία του με θρεπτικά συστατικά, μέσα από μια υγιεινή διατροφή.

Τα θρεπτικά συστατικά από τη διατροφή χωρίζονται σε αυτά που χρειάζονται σε μεγάλες ποσότητες τα μακροθρεπτικά συστατικά (macronutrients) και αυτά που χρειάζονται σε ελάχιστες μόνο ποσότητες, τα μικροθρεπτικά συστατικά (micronutrients).

Τα μακροθρεπτικά συστατικά είναι οι υδατάνθρακες, τα λίπη και οι πρωτεΐνες και επιπλέον το νερό. (Αυτά προσφέρουν κυρίως Υδρογόνο, Οξυγόνο, Άνθρακα και Άζωτο)

Τα μικροθρεπτικά συστατικά είναι βιταμίνες και ανόργανα χημικά στοιχεία, που το σώμα δεν μπορεί να τα κατασκευάσει ή δεν μπορεί να τα κατασκευάσει σε επαρκείς ποσότητες, οπότε είναι απαραίτητη η λήψη τους από μια ισορροπημένη διατροφή.

## Οι βιταμίνες χωρίζονται στις λιποδιαλυτές βιταμίνες που είναι η Α, D, E, και K  και στις υδατοδιαλυτές βιταμίνες.

Η ΒΙΟΤΙΝΗ

Η Βιοτίνη (Βιταμίνη Β7) είναι μια υδατοδιαλυτή βιταμίνη που (σαν συνένζυμο καρβοξυλασών) χρειάζεται για τον μεταβολισμό των πρωτεϊνών, των λιπιδίων και των υδατανθράκων και επίσης για την επιγενετική έκφραση γονιδίων (κυρίως μέσω επίδρασης στις ιστόνες).

Επιπλέον χρειάζεται για την κανονική ανάπτυξη του εμβρύου (π.χ. για αποφυγή συγγενών καρδιοπαθειών).

ΤΡΟΦΙΜΑ ΜΕ ΒΙΟΤΙΝΗ

Αυτή δεν μπορεί να συντεθεί από τα κύτταρα μας και πρέπει να ληφθεί από τα τρόφιμα.

Υπάρχει στον κρόκο και το ψημένο ασπράδι του αυγού, στο ήπαρ, στα ψάρια (π.χ. σολομός),  στο κρέας (π.χ. χοιρινό κρέας), στο γάλα, και σε ορισμένες φυτικές τροφές όπως τα δημητριακά ολικής αλέσεως, τους ηλιόσπορους, τα αμύγδαλα, τις γλυκοπατάτες κλπ.

ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΛΛΕΙΨΗ ΤΗΣ

Συμπτώματα που προκαλεί η έλλειψη της είναι η απώλεια μαλλιών, τα εύθραυστα νύχια, οι δερματίτιδες (κυρίως γύρω από το στόμα, μύτη, μάτια), επιπεφυκίτιδα.

Επίσης  η έλλειψη της δημιουργεί και ψυχο-νευρολογικά προβλήματα όπως κατάθλιψη, αταξία, έλλειψη συντονισμού, μαθησιακές διαταραχές, παραισθησίες, ψευδαισθήσεις, λήθαργο, καθυστέρηση ανάπτυξης, σπασμούς κλπ. Επιπλέον προκαλούνται μυϊκοί πόνοι,  αναιμία, γαλακτική οξέωση κλπ.

ΣΕ ΠΟΙΟΥΣ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΜΕΙΩΜΕΝΗ Η ΒΙΟΤΙΝΗ ?

Μείωση της Βιοτίνης στο σώμα μπορεί να εμφανιστεί κυρίως στις εξής περιπτώσεις:

α) Σε εγκύους και θηλάζουσες

β) Σε χρόνιο αλκοολισμό

γ) Σε συνεχή κατανάλωση άψητων ασπραδιών των αυγών (περιέχουν την ουσία avidin που ενώνεται με τη Βιοτίνη εμποδίζοντας τη δράση της)

δ) Σε μακροχρόνια λήψη αντιεπιληπτικών φαρμάκων [π.χ. primidone (Mysoline), phenytoin (Dilantin), carbamazepine (Tegretol)]

ε) Σε μείωση του ενζύμου Βιοτινιδάση.

Η ΜΕΙΩΣΗ ΤΗΣ ΒΙΟΤΙΝΙΔΑΣΗΣ

Η Βιοτίνη εισέρχεται στο αίμα αφού απελευθερωθεί στο λεπτό έντερο από τα αμινοξέα που είναι συνδεδεμένη με τη βοήθεια του ενζύμου Βιοτινιδάση.

Σπάνια, 1 ανά 60.000 παιδιά, γεννιούνται με κληρονομική μείωση της Βιοτινιδάσης οπότε χρειάζεται να ελέγχονται όλα τα νεογνά γι’ αυτή την περίπτωση.

Αυτή κληρονομείται με αυτοσωματική υπολειπόμενη κληρονομικότητα, οπότε υπάρχει πιθανότητα νόσου 25% όταν και οι δυο γονείς είναι φορείς (1:120 ανθρώπους είναι φορέας) μετάλλαξης του γονιδίου BTD που κατασκευάζει τη Βιοτινιδάση.

[Υπάρχει 50% πιθανότητα να γεννηθεί παιδί φορέας, χωρίς τη νόσο και 25% πιθανότητα να μην είναι ούτε φορέας.]

Η έλλειψη της συνήθως γίνεται εμφανής από τις πρώτες μέρες της ζωής, σπάνια όμως μπορεί να φανεί στην ενήλικη ζωή.

Η ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΤΙΜΗ ΤΗΣ

Σε υγιείς ενήλικες η φυσιολογική συγκέντρωση της Βιοτίνης στο αίμα είναι 133–329 pmol/L και στα ούρα 24ώρου πρέπει να είναι μεγαλύτερη από 18 nmol/24.

ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΕ ΛΗΨΗ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΩΝ ΒΙΟΤΙΝΗΣ

Η λήψη συμπληρωμάτων Βιοτίνης, αλλάζει το αποτέλεσμα διαφόρων εξετάσεων αίματος, όπως της Τ3 και Τ4 (όχι της TSH).

Η ΒΙΟΤΙΝΗ ΚΑΙ ΤΑ ΝΥΧΙΑ – ΜΑΛΛΙΑ

Και τι γίνεται με την προώθηση των συμπληρωμάτων της Βιοτίνης για την υγεία των μαλλιών, των νυχιών και του δέρματος ?

Δυστυχώς οι μελέτες  που την υποστηρίζουν είναι ανεπαρκείς σε αριθμό και σχεδίαση οπότε χρειάζονται νέες μελέτες με μεγάλο αριθμό συμμετεχόντων και χορήγηση ψευδοφαρμάκου στο άλλο σκέλος (placebo).

Προσωπική μου άποψη είναι ότι αν κάποιος έχει εύθραυστα νύχια ή μαλλιά να ελέγχει στο αίμα τη συγκέντρωση της Βιοτίνης, και αν αυτή είναι λιγότερη από 150 pmol/L, τότε μπορεί να πάρει συμπλήρωμα της (μέχρι να έχουμε τις νέες μελέτες).

ΠΟΣΗ ΒΙΟΤΙΝΗ ΧΡΕΙΑΖΟΜΑΣΤΕ ?

Η συνιστώμενη συνήθης ημερήσια δόση (RDI) της βιταμίνης Βιοτίνης είναι, σε μg (ή mcg), σε υγιείς ανθρώπους > 4 ετών: 30 μg.

[< 1 έτους: 6 μg / 1-4 ετών: 8 μg / εγκυμονούσες και θηλάζουσες: 35 μg].

# Μέγιστη επιτρεπόμενη δόση της (UL) δεν υπάρχει (δεν βρέθηκε να είναι τοξική σε μεγάλες δόσεις)

https://ods.od.nih.gov/factsheets/Biotin-HealthProfessional/

Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΓΙΑ ΤΗ ΛΗΨΗ ΒΙΤΑΜΙΝΩΝ ΚΑΙ ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΩΝ

### Πάντα προτιμάται η λήψη των βιταμινών και των ιχνοστοιχείων από τα φαγητά, εκτός και αν υπάρχει ανεπάρκεια τους στο σώμα, οπότε μπορεί να ληφθούν και από συμπληρώματα.

# Παράδειγμα πολύ καλής δίαιτας είναι η παλιά Κρητική Μεσογειακή Δίαιτα με την προσθήκη περισσότερων ψαριών και του ήπατος τους όσον αφορά τη επαρκή λήψη βιταμίνης D.

Η ισορροπημένη υγιεινή διατροφή περιλαμβάνει φρούτα και λαχανικά (τουλάχιστον 400 γραμμάρια την ημέρα). Επίσης περιλαμβάνει όσπρια, δημητριακά και ρύζι, χωρίς αποφλοίωση (π.χ. σιτάρι, βρώμη, καστανό ρύζι, κινόα), ψάρια και θαλασσινά, αυγά (3-7 κρόκοι /εβδομάδα ανάλογα με τον άνθρωπο), γάλα και γιαούρτι με λίγα λιπαρά,  ξηρούς καρπούς (άψητους και ανάλατους), κολοκυθόσπορους και ηλιόσπορους (άψητους και ανάλατους), πουλερικά (χωρίς το δέρμα), ελαιόλαδο κλπ.

Τα γαλακτοκομικά πρέπει να έχουν ελάχιστα μόνο λιπαρά, ο δε καφές και το τσάι επιτρέπονται με μέτρο.

# Ταυτόχρονα η διατροφή πρέπει να περιλαμβάνει ΕΛΑΧΙΣΤΕΣ μόνο ποσότητες κόκκινου κρέατος, οινοπνευματωδών και επεξεργασμένων τροφίμων και καθόλου trans λιπαρά, επεξεργασμένους υδατάνθρακες, ζάχαρη και αλάτι.

Η Βιταμίνη Β3 (Νιασίνη) είναι μια υδατοδιαλυτή βιταμίνη (σε μορφή Νικοτινικού οξέως και Νικοτιναμίδης), απαραίτητη για το ανθρώπινο σώμα.

# Η Βιταμίνη Β3 (Νιασίνη), σαν Νικοτινικό οξύ, πέρα από βιταμίνη είναι και φάρμακο (π.χ. ΝIACIN Ι.Φ.Ε.Τ. 50 mg), που σε μεγάλες – φαρμακολογικές δόσεις (π.χ. 2 γραμμαρίων) αυξάνει την HDL χοληστερίνη και μειώνει την LDL Χοληστερίνη, μειώνει τα Τριγλυκερίδια και μειώνει τη Λιποπρωτείνη α ή Lp(a), ωφελώντας σε μείωση των καρδιαγγειακών επεισοδίων (έμφραγμα, εγκεφαλικό).

Δυστυχώς η Νικοτιναμίδη και η inositol hexanicotinate δεν προκαλεί ωφέλιμες δράσεις στα λιπίδια (!) παρ’ όλο που σαν βιταμίνες έχουν την ίδια αποτελεσματικότητα με το Νικοτινικό οξύ.

Πάντως η χορήγηση του Νικοτινικού οξέως μαζί με Στατίνη, δεν βρέθηκε να ωφελεί περισσότερο από τη Στατίνη μόνη της.

# Η Νιασίνη είναι πρόδρομη βιταμίνη που μετατρέπεται στο σώμα στις ενεργές μορφές της, το NAD (Νicotinamide Αdenine Dinucleotide) και το παράγωγο του, το NADP (NAD Phosphate).

Επιπλέον η Τρυπτοφάνη (απαραίτητο αμινοξύ) μετατρέπεται σε NAD (60 mg Τρυπτοφάνης δημιουργούν 1 mg NAD), συνεπώς και αυτή είναι πρόδρομη μορφή της NAD και της NADP.

# Το NAD και το NADP χρειάζονται σαν συνένζυμα* σε περισσότερα από 400 (!!) ένζυμα του μεταβολισμού μας.

[*Συνένζυμο = μη πρωτεϊνικό οργανικό μόριο που συμμετέχει μαζί με το (απο)ένζυμο στη διευκόλυνση των βιοχημικών μετατροπών]

Η Νιασίνη βοηθά στην καλή λειτουργία των νευρώνων και καθυστερεί την εκφύλιση τους στο Κεντρικό Νευρικό Σύστημα, βοηθά επίσης στην υγεία του γαστρεντερικού συστήματος και του δέρματος.

Το NAD χρησιμοποιείται κυρίως για τη μετατροπή (καταβολισμό) των υδατανθράκων, λιπών, πρωτεϊνών και αλκοόλ, σε ενέργεια (ΑΤΡ) και επιπλέον για την  ακεραιότητα – επιδιόρθωση του DNA (συνεπώς και στη μείωση της πιθανότητας καρκινογένεσης. Χρειάζεται για την παραγωγή της αντικαρκινικής πρωτεΐνης p53), στον κυτταρικό κύκλο, για τον έλεγχο της έκφρασης των γονιδίων και για την επικοινωνία μεταξύ των κυττάρων.

Το NADP χρησιμοποιείται κυρίως για τη σύνθεση (αναβολισμό) χοληστερίνης, λιπαρών οξέων, στεροειδών ορμονών (π.χ. κορτικοστεροειδών, οιστρογόνων, τεστοστερόνης) και άλλων μακρομορίων και επιπλέον για την αναγέννηση συστατικών του αντιοξειδωτικού συστήματος (και της αποτοξίνωσης).

# Έλλειψη της Νιασίνης παρατηρείται κυρίως σε όσους υποσιτίζονται (ιδίως σε μείωση λήψης ζωικής πρωτεΐνης), σε χρόνιο αλκολισμό, σε σύνδρομο δυσαπορρόφησης (π.χ. Νόσος Crohn), σε μειωμένη απορρόφηση Τρυπτοφάνης (π.χ. νόσος Hartnup ), σε μειωμένη μετατροπή της Τρυπτοφάνης σε NAD αν υπάρχει έλλειψη βιταμίνης Β6 ή βιταμίνης Β2 ή Σιδήρου, σε Καρκινοειδές σύνδρομο, σε παρατεταμένη λήψη Ισονιαζίδης (για φυματίωση), Αζαθειοπρίνης, ή 5-fluorouracil για καρκίνο, σε λήψη Λεβοντόπα / Καρβιντόπα (Sinemet) για νόσο Πάρκινσον, σε ανθρώπους που υποβάλλονται σε αιμοκάθαρση κλπ.

# Επιθυμητή τιμή της Lp (a) είναι η < 30mg/dL (ή < 62-75 nmol/l ). Άλλοι θεωρούν ότι το όριο πρέπει να είναι < 50 mg/dL (ή < 100-125 nmol/l ).

# Τα συμπτώματα από την έλλειψη της Νιασίνης, αφορούν κυρίως σε φωτοευαίσθητη δερματίτιδα, σε συμπτώματα του γαστρεντερικού (γλωσσίτιδα, εμετοί, κοιλιακός πόνος, διάρροια κλπ.) και σε νευρολογικά συμπτώματα (πονοκέφαλοι, κατάθλιψη, απάθεια, απώλεια μνήμης κλπ.), αναιμία κλπ.

Το τελικό στάδιο της έλλειψης της Νιασίνης λέγεται Πελάγρα και μπορεί να οδηγήσει σε θάνατο, αν δεν αντιμετωπιστεί.

# Η Νιασίνη του αίματος δεν αντικατοπτρίζει αξιόπιστα τη Νιασίνη του αίματος. Έτσι προτιμάται η μέτρηση των μεθυλιωμένων μεταβολιτών της στα ούρα 24ώρου (τιμή > 17.5 micromol/24ωρο δείχνει επάρκεια της βιταμίνης και τιμή < 5.8 micromol/24ωρο δείχνει ανεπάρκεια της).

Άλλη μέθοδος που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για εύρεση μειωμένης Νιασίνης στο σώμα είναι η μείωση της σχέσης του NAD προς το παράγωγο του NADP. Το NAD μειώνεται ενώ το παράγωγο του NADP παραμένει σχετικά αμετάβλητο σε μείωση της Νιασίνης στο σώμα.

# Από τα εξής κυρίως τρόφιμα προκύπτουν οι δραστικές μορφές NAD και NADP: Διατροφική Μαγιά, μοσχαρίσιο συκώτι, κοτόπουλο, γαλοπούλα (περιέχει Τρυπτοφάνη), τόνο, σολωμό, γαύρο, σκουμπρί, μοσχάρι, ψαρονέφρι, καστανό ρύζι, φιστίκια, όσπρια κλπ. Επιπλέον από τα εμπλουτισμένα προϊόντα (π.χ. δημητριακά).

Μικρότερες ποσότητες προκύπτουν από τα εξής: Πατάτες, φακές, ηλιόσποροι, κολοκυθόσποροι, μανιτάρια, αρακάς, αβοκάντο, καφές, τσάι, καστανό ρύζι, ταχίνι, ντομάτες κλπ.

# Η συνιστώμενη συνήθης ημερήσια δόση (RDI) της βιταμίνης Β3 (Νιασίνης), σε mg για υγιείς ανθρώπους > 4 ετών είναι 16 mg.

[< 1 έτους: 4 mg / 1-4 ετών: 6 mg / εγκυμονούσες και θηλάζουσες: 18 mg]

# Η μέγιστη καθημερινή επιτρεπόμενη δόση (UL) της βιταμίνης Β3 (Νιασίνης), δεν πρέπει να ξεπερνά τα 35 mg για τους > 18 ετών.

Αυτή είναι η δόση για αποτροπή δερματικής αγγειοδιαστολής με αίσθημα καψίματος ή Flushing, που όμως είναι ακίνδυνο.

Το flushing οφείλεται στο ότι το Νικοτινικό οξύ, προκαλεί παραγωγή της προσταγλανδίνης D2, και Σεροτονίνης που δημιουργεί τη διαστολή των αγγείων.

Η συγχορήγηση του Νικοτινικού οξέως με Laropiprant (ανταγωνιστής του υποδοχέα της προσταγλανδίνης D2) εμποδίζει το flushing. Επίσης η χορήγηση Ασπιρίνης μισή ώρα πριν, εμποδίζει το flushing.

Επιπλέον σκευάσματα που περιέχουν inositol hexanicotinate ή Νικοτιναμίδη δεν προκαλούν flushing (όμως αυτά δεν είναι αποτελεσματικά για δράση στα λιπίδια). 

# Η συγχορήγηση Νικοτινικού οξέως και ορισμένων φαρμάκων, όπως Στατίνης, Χολεστηραμίνης, Γεμφιμπροζίλης, αυξάνει τον κίνδυνο μυοπάθειας.

Η συγχορήγηση Νικοτινικού οξέως και Παρακεταμόλης, Αμιοδαρόνης, Καρβαμαζεπίνης, αυξάνει τον κίνδυνο ηπατοτοξικότητας.

Η χορήγηση Νικοτινικού οξέως σε μεγάλες δόσεις μπορεί να αυξήσει το ουρικό οξύ (μειώνει την αποβολή του), να προκαλέσει υπόταση, να αυξήσει τον κίνδυνο Σακχαρώδους Διαβήτη, να προκαλέσει οίδημα αμφιβληστροειδούς, έλκος στομάχου, θρομβοκυτοπενία (συνεπώς μπορεί να αυξήσει τη δράση αντιαιμοπεταλιακών και αντιπηκτικών φαρμάκων), αρρυθμίες κλπ.

Υπ’ όψιν ότι η Νιασίνη σε φαρμακολογικές δόσεις, απαγορεύεται στο πρώτο τρίμηνο της εγκυμοσύνης.

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

https://ods.od.nih.gov/factsheets/Niacin-HealthProfessional/

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6412771/

Η βιταμίνη Β12 (ή Κοβαλαμίνη-ες λόγω ύπαρξης Κοβαλτίου) είναι υδατοδιαλυτή βιταμίνη που χρειάζεται για τη δημιουργία της αιμοσφαιρίνης των ερυθρών αιμοσφαιρίων, του περιβλήματος των νευρικών ινών (μυελίνη) και τη σύνθεση του DNA και του RNA (τη σύνθεση πουρινών και πυριμιδινών που σχηματίζουν τα νουκλεοτίδια) ιδίως στα κύτταρα που ανανεώνονται συχνά.

Επιπλέον η βιταμίνη Β12 συμμετέχει στην απενεργοποίηση γονιδίων με επιγενετικούς μηχανισμούς μεθυλίωσης του  DNA και σχετίζεται και με το μεταβολισμό λιπαρών οξέων και αμινοξέων και την απελευθέρωση ενέργειας από αυτά.

[Οι πιο πάνω δράσεις της σχετίζονται με τη συμμετοχή της σαν συνένζυμο* της methionine synthase και της L-methylmalonyl-CoA mutase.

*Συνένζυμο = μη πρωτεϊνικό οργανικό μόριο που συμμετέχει μαζί με το (απο)ένζυμο στη διευκόλυνση των βιοχημικών μετατροπών]

# Η έλλειψη της προκαλεί κυρίως μεγαλοβλαστική αναιμία και νευρολογικά προβλήματα λόγω μειωμένης μυελίνης γύρω από τα νεύρα (της περιφέρειας και του κεντρικού νευρικού συστήματος), όπως περιφερική νευροπάθεια, διαταραχές οράσεως, μειωμένες νοητικές ικανότητες, κατάθλιψη κλπ.

Επίσης προκαλείται οστεοπόρωση λόγω αύξησης της δράσης των οστεοκλαστών.

[Στη μεγαλοβλαστική αναιμία ο μέσος όγκος των ερυθρών αιμοσφαιρίων, MCV, είναι >100 fL (femtoliters ή 10⁻¹⁵L) / Αν η αναιμία οφείλεται σε έλλειψη Σιδήρου ο MCV είναι < 80 fL.]

# Η φυσιολογική τιμή της B12 στο αίμα είναι > 300 pg/mL (περίπου 215 picomol/L). Τιμές 200-300 pg/mL είναι οριακές και κάτω από 200 pg/mL δείχνουν ανεπάρκεια.

Σε έλλειψη της βιταμίνης Β12  αυξάνεται η Ομοκυστεΐνη και το  Methylmalonic acid και επιπλέον υπάρχουν νευρολογικά συμπτώματα.

Λόγω του ότι οι τιμές της B12 στο αίμα δεν αντικατοπτρίζουν επαρκώς τις ενδοκυττάριες τιμές, σε περίπτωση αμφιβολίας ελέγχεται το methylmalonic acid (ΜΜΑ) και αν αυτό υπερβαίνει τα 0.4 micromol/L, αυτό είναι σημάδι ότι υπάρχει έλλειψη της B12.

# Η B12 παράγεται από ορισμένα βακτήρια στο έντερο φυτοφάγων ζώων, έτσι βρίσκεται σε ζωικά προϊόντα και κυρίως στο ήπαρ ζώων και στα όστρακα (π.χ. μύδια). Επίσης βρίσκεται στα γαλακτοκομικά, στα αυγά, σε ψάρια (π.χ. τόνος, σολομός), στο μοσχάρι, στα πουλερικά και επιπλέον σε εμπλουτισμένα με B12 προϊόντα (π.χ. αλεύρι).

Η B12 υπάρχει και σε ελάχιστα φυτικά προϊόντα, όπως το nori (είδος ερυθρού φυκιού), που χρησιμοποιείται στη γιαπωνέζικη κουζίνα για το περιτύλιγμα των sushi.

# Η Β12 απελευθερώνεται από την τροφή στο στομάχι (από το γαστρικό οξύ και τη γαστρική πρωτεάση) και στη συνέχεια με τη βοήθεια του ενδογενούς παράγοντα (που παράγεται από κύτταρα του στομάχου) απορροφάται από το λεπτό έντερο. Ποσότητα της αποθηκεύεται στο ήπαρ, για περιόδους που η Β12 δεν υπάρχει στη διατροφή.

# Έλλειψη βιταμίνης Β12  παρουσιάζεται κυρίως σε ηλικιωμένους με γαστρεντερικά προβλήματα, π.χ. ατροφική γαστρίτιδα, από παρατεταμένη λήψη πραζολών (αναστολείς της αντλίας ιόντων πρωτονίων, π.χ. Nexium) και σε διαβητικούς που λαμβάνουν Μετφορμίνη (π.χ. Glucophage).

Επιπλέον έλλειψη της Β12 παρουσιάζεται σε αυστηρά φυτοφάγα άτομα, τους vegans. (Τα φυτικά προϊόντα με Β12 δεν είναι αξιόπιστα, έτσι στους vegans χρειάζεται η λήψη συμπληρωμάτων Β12 ή εμπλουτισμένων με Β12 προϊόντων, ή να τρώνε αυγά και γαλακτοκομικά προϊόντα).

Έλλειψη βιταμίνης Β12  παρουσιάζεται επίσης στην κακοήθη αναιμία (αυτοάνοση νόσος όπου αντισώματα καταστρέφουν κύτταρα του στομάχου και μπλοκάρουν τον ενδογενή παράγοντα), σε γαστρεκτομή, σε βλάβη του τελικού τμήματος του ειλεού (π.χ. Νόσος του Crohn, Κοιλιοκάκη). Επιπλέον στη σπάνια ύπαρξη ταινίας Diphyllobothrium latum στο έντερο.

# Η συνιστώμενη συνήθης ημερήσια δόση (RDI) της βιταμίνης Β12 είναι, σε μg (mcg) σε υγιείς ανθρώπους > 4 ετών είναι 2.4 μg.

[< 1 έτους: 0.5 μg / 1-4 ετών: 0.9 μg / εγκυμονούσες και θηλάζουσες: 2.8 μg]

# Δεν έχει θεσπισθεί μέγιστη επιτρεπόμενη δόση (UL) της βιταμίνης Β12.

# Υπ’ όψιν ότι το σκεύασμα Neurobion περιέχει 200 μg (!) βιταμίνης Β12 (+100 mg βιταμίνης Β1 + 200 mg βιταμίνης Β6).

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

https://ods.od.nih.gov/factsheets/vitamin%20B12-HealthProfessional/

Η Βιταμίνη C (L–ascorbic acid ή ascorbate) είναι μια υδατοδιαλυτή βιταμίνη που είναι απαραίτητο να λαμβάνεται από τη διατροφή γιατί δυστυχώς δεν μπορεί να παραχθεί από τους ανθρώπους.

(Ίσως λόγω της αφθονίας των τροφών με Βιταμίνη C που υπήρχαν, δεν χρειάστηκε να λειτουργήσει η φυσική επιλογή, ώστε να έχουν πλεονέκτημα όσοι μπορούσαν να την παράγουν).

Η Βιταμίνη C έχει σημαντικότατες δράσεις στο ανθρώπινο σώμα:

Α) Δρα σαν ισχυρή αντιοξειδωτική ουσία δηλαδή είναι δότης ηλεκτρονίων στις ελεύθερες ρίζες Οξυγόνου (ROS)*1 οπότε αποτρέπεται το Οξειδωτικό stress.

Το οξειδωτικό stress συμμετέχει στη δημιουργία της αθηρωμάτωσης, του εμφράγματος, της καρδιακής ανεπάρκειας, του καρκίνου, της νόσου του Alzheimer, της νόσου του Parkinson, έτσι γίνονται μελέτες για να φανεί αν η λήψη κάποιας ποσότητας συμπληρώματος βιταμίνης C (π.χ. 500 mg/ημερησίως) βοηθά στην αποτροπή αυτών των παθήσεων.

Β) Βοηθά στην καλή λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος.

Γ) Αυξάνει την απορρόφηση του φυτικού Σιδήρου, από τα όσπρια και τις άλλες φυτικές πηγές του.

Δ ) Η βιταμίνη C, είναι απαραίτητη σαν Συνένζυμο* σε αρκετά ένζυμα, οπότε συμμετέχει στις εξής δράσεις (*Συνένζυμο = μη πρωτεϊνικό οργανικό μόριο που συμμετέχει μαζί με το (απο)ένζυμο στη διευκόλυνση των βιοχημικών μετατροπών):

i) Στη δημιουργία της τριπλής έλικαςτου κολλαγόνου*2. Το κολλαγόνο είναι η κύρια δομική πρωτεΐνη του σώματος, απαρτίζει τους συνδετικούς ιστούς και επιπλέον χρειάζεται για την επούλωση τραυμάτων και την ακεραιότητα των τριχοειδών αγγείων.

ii) Στη δημιουργία της L Καρνιτίνης*3 ώστε να παραχθεί ενέργεια από τα κύτταρα.

iii)  Στη δημιουργία νευροδιαβιβαστών, όπως η Νοραδρεναλίνη*4 (που αυξάνει την εγρήγορση και την ετοιμότητα για μάχη ή για τρέξιμο προς αποφυγή μάχης και η Σεροτονίνη*5 (που προκαλεί ευφορία).

iv) Στη ρύθμιση επιγενετικών μηχανισμών*6 οπότε αρχίζει συνήθως η ενεργοποίησησυγκεκριμένων γονιδίων.

# Η επάρκεια της βιταμίνης C μετράται στο αίμα. Αυτή επαρκεί αν βρεθεί να είναι  ≥50 μmol/L, υπάρχει υποβιταμίνωση αν είναι ≤23 μmol/L και έλλειψη της αν είναι ≤11.4 μmol/L. Αν είναι > 65 μmol/L τότε υπάρχει κορεσμός από βιταμίνη C.

# Αν για εβδομάδες λαμβάνονται με τη διατροφή < 10 mg βιταμίνης C ανά ημέρα, δημιουργείται Σκορβούτο.

Το σκορβούτο παρουσιάζεται με εξάντληση, φλεγμονή και αιμορραγία των ούλων, εκχυμώσεις, πόνο στις αρθρώσεις, αδυναμία επούλωσης πληγών, υπερκεράτωση, αναιμία κλπ. Αν δεν χορηγηθεί βιταμίνη C, τελικά είναι θανατηφόρο.

# Η βιταμίνη C υπάρχει σε φρούτα και λαχανικά, κυρίως στα εξής: Ιπποφαές, kale, πιπεριές, ακτινίδιο, πορτοκάλι, λεμόνι, γκρέιπφρουτ, φράουλες, μπρόκολο, κουνουπίδι, λάχανο, σπανάκι, μούρα, πεπόνι, πατάτες, ντομάτες, μαϊντανός κλπ.

Το μαγείρεμα των λαχανικών μειώνει τη βιταμίνη C σε μεγάλο ποσοστό.

# Επικίνδυνοι για μειωμένη λήψη βιταμίνης C, είναι οι καπνιστές, οι αλκοολικοί, τα παιδιά κάτω των 12 μηνών που τρέφονται με γάλα εβαπορέ ή βρασμένο γάλα αγελάδας, όσοι δεν τρώνε επαρκείς ποσότητες φρούτων και λαχανικών, όσοι έχουν τελικό στάδιο Νεφρικής βλάβης και βρίσκονται σε αιμοκάθαρση, μερικοί που έχουν καρκίνο κλπ.

# Η συνιστώμενη συνήθης ημερήσια δόση (RDI) της Βιταμίνης C για υγιείς ανθρώπους > 4 ετών είναι 90 mg (οι καπνιστές χρειάζονται 35 mg περισσότερη ποσότητα).

[< 1 έτους: 50 mg / 1-4 ετών: 15  mg / εγκυμονούσες και θηλάζουσες: 120 mg]

# Η μέγιστη επιτρεπόμενη δόση (UL) της Βιταμίνης C σε mg για τους υγιείς είναι τα 2000 mg (για ηλικίες > 19 ετών) στο άθροισμα της βιταμίνης C από τη διατροφή και τα συμπληρώματα.

[Η λήψη μεγαλύτερης ποσότητας δημιουργούν διάρροια και άλλα συμπτώματα από το γαστρεντερικό σύστημα και ίσως αυξάνει μακροχρόνια τον κίνδυνο για νεφρολιθίαση στους άντρες.]

[*1 Οι ROS έχουν ένα ή περισσότερα αζευγάρωτα (μονός αριθμός) ηλεκτρόνια και κλέβουν το ηλεκτρόνιο που τους λείπει από τα λιπίδια των μεμβρανών των κυττάρων (εξωτερική, μιτοχόνδρια, ενδοπλασματικό δίκτυο κλπ.) ή από τις πρωτεΐνες ή από το DNA (προκαλούν μεταλλάξεις) ή από το RNA, προκαλώντας βλάβη ή και θάνατο σ’ αυτά (Οξειδωτικό stress).

*2  Η βιταμίνη C βοηθά, σαν συνένζυμο, στην υδροξυλίωση της L-Προλίνης και της L-Λυσίνης, ώστε να σχηματιστεί σωστά η τριπλή έλικα του κολλαγόνου. Στο Σκορβούτο (έλλειψη βιταμίνης C) σχηματίζεται ελαττωματικό κολλαγόνο και αδύνατος συνδετικός ιστός.

Το κολλαγόνο είναι η κύρια δομική πρωτεΐνη του σώματος και απαρτίζει τους συνδετικούς ιστούς (π.χ. τένοντες, συνδέσμους, δέρμα, χόνδρους, οστά). Επίσης αυτό υπάρχει στον κερατοειδή του ματιού, στα αγγεία, στους μυς, την καρδιά κλπ. και επιπλέον χρειάζεται για την επούλωση τραυμάτων.

(Τα κυριότερα αμινοξέα που απαρτίζουν το κολλαγόνο είναι η Γλυκίνη, η Προλίνη και η Λυσίνη)

*3 Η βιταμίνη C βοηθά, σαν συνένζυμο (της trimethyllysine dioxygenase) στη τελική δημιουργία της L Καρνιτίνης (από το αμινοξύ Λυσίνη / η κυριότερη πηγή της Καρνιτίνης είναι η διατροφή).

Η L Καρνιτίνη χρησιμεύει στην παραγωγή ενέργειας από τα κύτταρα ιδίως από τα καρδιακά μυοκύτταρα και τα κύτταρα του σκελετού / Η L Καρνιτίνη μεταφέρει λιπαρά οξέα μακράς αλύσου για οξείδωση στα μιτοχόνδρια και δημιουργία μορίων ΑΤΡ (“βιολογικές μπαταρίες”). Επίσης βοηθά στην απομάκρυνση τοξικών προϊόντων του μεταβολισμού από τα κύτταρα.]

*4 Η Βιταμίνη C είναι συνένζυμο της dopamine β-hydroxylase, για τη μετατροπή της Ντοπαμίνης σε Νοραδρεναλίνη.  Αυτή μαζί με την Αδρεναλίνη λέγονται Κατεχολαμίνες και σχετίζονται με την αντίληψη, την εγρήγορση, την ετοιμότητα. Επίσης αυξάνουν τους καρδιακούς παλμούς, αυξάνουν την ενέργεια, εκτρέπουν το αίμα προς τους σκελετικούς μυς κλπ.

*5 Η Βιταμίνη C είναι συνένζυμο της tryptophan-5- hydroxylase, για τη μετατροπή της Τρυπτοφάνης (αμινοξύ) σε Σεροτονίνη που σχετίζεται με ευφορία.

*6 Η Βιταμίνη C είναι συνένζυμο για απομεθυλίωση βάσεων Κυτοσίνης του DNA (οπότε αρχίζει η ενεργοποίηση του γονιδίου) και απομεθυλίωση Ιστονών (οπότε αρχίζει ή σταματά η ενεργοποίηση του γονιδίου, ανάλογα με τα σημεία της συγκεκριμένης ουράς της Ιστόνης που συμβαίνει η απομεθυλίωση).]

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

https://ods.od.nih.gov/factsheets/VitaminC-HealthProfessional/

Για την ανάπτυξη, επιδιόρθωση, διατήρηση και την καλή λειτουργία των κυττάρων και του σώματος χρειάζεται η συνεχής τροφοδοσία του με θρεπτικά συστατικά, μέσα από μια υγιεινή διατροφή.

Τα θρεπτικά συστατικά από τη διατροφή χωρίζονται σε αυτά που χρειάζονται σε μεγάλες ποσότητες τα μακροθρεπτικά συστατικά (macronutrients) και αυτά που χρειάζονται σε ελάχιστες μόνο ποσότητες, τα μικροθρεπτικά συστατικά (micronutrients).

Τα μακροθρεπτικά συστατικά είναι οι υδατάνθρακες, τα λίπη και οι πρωτεΐνες και επιπλέον το νερό. (Αυτά προσφέρουν κυρίως Υδρογόνο, Οξυγόνο, Άνθρακα και Άζωτο)

Τα μικροθρεπτικά συστατικά είναι βιταμίνες και ανόργανα χημικά στοιχεία, που το σώμα δεν μπορεί να τα κατασκευάσει ή δεν μπορεί να τα κατασκευάσει σε επαρκείς ποσότητες, οπότε είναι απαραίτητη η λήψη τους από μια ισορροπημένη διατροφή.

Η επαρκής λήψη όλων των μικροθρεπτικών συστατικών βοηθά στην καλή υγεία και γι’ αυτό χρειάζεται η λήψη ποικιλίας όλων των τροφίμων, γιατί το κάθε ένα περιέχει διαφορετικές ποσότητες βιταμινών και ανόργανων χημικών στοιχείων.

## Οι βιταμίνες χωρίζονται στις λιποδιαλυτές βιταμίνες που είναι η Α, D, E, και K  και στις υδατοδιαλυτές βιταμίνες που είναι η βιταμίνη C και οι βιταμίνες του συμπλέγματος Β, δηλαδή η Β1, η Β2, η Β3, η Β5 (ή παντοθενικό οξύ), η Β6, η Β7, η Β9 (φολικό οξύ) και η Β12. (Φυλλικό οξύ ονομάζεται το φολικό οξύ που κατασκευάζεται σε εργαστήριο)

# Υπερβιταμίνωση μπορεί να συμβεί μόνο από τη λήψη συμπληρωμάτων βιταμίνης Α και βιταμίνης D (αποθηκεύονται στο ήπαρ και στους λιπώδεις ιστούς).

## Ανόργανα χημικά στοιχεία είναι τα μέταλλα (microminerals) και τα ιχνοστοιχεία (trace minerals).

Τα περισσότερα ανόργανα χημικά στοιχεία της διατροφής προέρχονται από το έδαφος (και φτάνουν στο φαγητό μας μέσω των φυτών και των ζώων) και από το νερό.

Τα μέταλλα (microminerals) είναι αυτά που το σώμα χρειάζεται σε ποσότητα πάνω από 100 μικρογραμμάρια τη μέρα και είναι το Νάτριο, το Κάλιο, το Χλώριο, το Ασβέστιο, ο Φωσφόρος, το Μαγνήσιο και το Θείο.

Τα ιχνοστοιχεία (trace minerals) είναι αυτά που το σώμα χρειάζεται σε ποσότητα λιγότερη από 100 μικρογραμμάρια τη μέρα και είναι το Χρώμιο, ο Χαλκός, ο Σίδηρος, το Ιώδιο, το Μαγγάνιο, το Μολυβδένιο, το Σελήνιο, ο Ψευδάργυρος κλπ.

Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΓΙΑ ΤΗ ΛΗΨΗ ΒΙΤΑΜΙΝΩΝ ΚΑΙ ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΩΝ

Η ισορροπημένη υγιεινή διατροφή περιλαμβάνει φρούτα και λαχανικά (τουλάχιστον 400 γραμμάρια την ημέρα / οπωσδήποτε και ντομάτες). Επίσης περιλαμβάνει όσπρια, δημητριακά και ρύζι, χωρίς αποφλοίωση (π.χ. σιτάρι, βρώμη, καστανό ρύζι, κινόα), ψάρια και θαλασσινά, αυγά (3-7 κρόκοι /εβδομάδα ανάλογα με τον άνθρωπο), γάλα και γιαούρτι με λίγα λιπαρά,  ξηρούς καρπούς (άψητους και ανάλατους), κολοκυθόσπορους και ηλιόσπορους (άψητους και ανάλατους), πουλερικά (χωρίς το δέρμα), ελαιόλαδο κλπ.

Τα γαλακτοκομικά πρέπει να έχουν ελάχιστα μόνο λιπαρά, ο δε καφές και το τσάι επιτρέπονται με μέτρο.

# Ταυτόχρονα η διατροφή πρέπει να περιλαμβάνει ΕΛΑΧΙΣΤΕΣ μόνο ποσότητες κόκκινου κρέατος, οινοπνευματωδών και επεξεργασμένων τροφίμων και καθόλου trans λιπαρά, επεξεργασμένους υδατάνθρακες, ζάχαρη και αλάτι.

# Παράδειγμα πολύ καλής δίαιτας είναι η παλιά Κρητική Μεσογειακή Δίαιτα (αν προσθέσουμε και μύρτιλα – blueberries ίσως βοηθούμε και τις γνωστικές λειτουργίες του εγκεφάλου), η δίαιτα DASH, η Χορτοφαγική δίαιτα (vegetarian), η εκκλησιαστική νηστεία.

[Αν η δίαιτα είναι αυστηρή vegan (καμία λήψη γαλακτοκομικών και αυγών) πρέπει να λαμβάνεται βιταμίνη Β12].

# Γενικά ενθαρρύνεται η πρόσληψη των αναγκαίων βιταμινών και ιχνοστοιχείων μέσω των φρούτων, των λαχανικών και των άλλων τροφίμων και όχι μέσω των συμπληρωμάτων.

# Οι συνολικές θερμίδες που λαμβάνονται, συνυπολογίζοντας και τις θερμίδες που σπαταλιούνται πρέπει να μην αφήνουν το σωματικό βάρος να ξεπερνά το γινόμενο του Ύψους στο τετράγωνο, σε μέτρα, επί 25.

(Για παράδειγμα, αν κάποιος έχει ύψος 1.75 μέτρα, πολλαπλασιάζουμε 1.75 επί 1.75, επί 25, για να βρούμε το ανώτερο επιτρεπόμενο βάρος του (77 κιλά) ώστε να μην θεωρείται υπέρβαρος).

[Συνιστάται οπωσδήποτε και φυσική δραστηριότητα, με αερόβια κυρίως άσκηση, ιδίως βάδισμα > 150 λεπτά ανά εβδομάδα.]

Η ανωτέρω εικόνα δείχνει την αναλογία και τη σύσταση των φαγητών στο καθημερινό υγιεινό πιάτο (My Plate), όπως το συνιστά η Αμερικανική κυβέρνηση. https://www.choosemyplate.gov/

Αυτό αποτελείται κατά 1/4 από διάφορα φρούτα, κατά το 1/4 από λαχανικά όλων των χρωμάτων, κατά το 1/4 από σύνθετους υδατάνθρακες και φυτικές ίνες (κυρίως αναποφλοίωτα δημητριακά και καστανό ρύζι) και κατά το 1/4 από υγιεινές πρωτεΐνες (κυρίως ψάρι, όσπρια, κοτόπουλο χωρίς πέτσα, ξηροί καρποί άψητοι και ανάλατοι). Επίσης συνιστάται η λήψη γαλακτοκομικών με 0 ή ελάχιστα λιπαρά.

ΟΙ ΗΜΕΡΗΣΙΕΣ ΠΟΣΟΤΗΤΕΣ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ

## Η ημερήσια ποσότητα θρεπτικού συστατικού που χρειάζεται το 97.5% των ΥΓΙΩΝ ανθρώπων, αναφέρεται σαν RDI (Reference Daily Intake) όπως διαμορφώθηκε το 2016 στις Η.Π.Α.. Αυτό σημαίνει ότι το 2.5% των υγιών ανθρώπων δεν καλύπτεται από την τιμή του RDI. (Δες πιο κάτω)

# Όμως εννοείται ότι χρειάζονται μεγαλύτερες ποσότητες για ανθρώπους που υποσιτίζονται ή έχουν έλλειψη συγκεκριμένου μικροθρεπτικού συστατικού ή έχουν συγκεκριμένα προβλήματα υγείας ή χρησιμοποιούν φάρμακα που μειώνουν την ποσότητα κάποιου θρεπτικού συστατικού στο αίμα (π.χ. η λήψη Μετφορμίνης από τους διαβητικούς μειώνει τη βιταμίνη Β12 στο αίμα).

ΟΙ ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ

Οι βιταμίνες χωρίζονται σε λιποδιαλυτές που είναι η Α, η D, η Ε και η Κ και σε υδατοδιαλυτές που είναι η C και οι 8 του συμπλέγματος Β.

ΟΙ ΛΙΠΟΔΙΑΛΥΤΕΣ ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ

Οι λιποδιαλυτές βιταμίνες, Α, D, Ε και Κ  σχετίζονται με βασικές λειτουργίες, όπως η όραση, η υγεία των οστών, η καλή λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος, η πήξη του αίματος κλπ.

Επιπλέον με τη λήψη τους από τη διατροφή, ιδίως με την αντιοξειδωτική βιταμίνη Ε προστατεύονται οι μεμβράνες των κυττάρων από τις ελεύθερες ρίζες οξυγόνου, οπότε πιθανότατα μειώνονται οι καρκίνοι, οι φλεγμονές, τα αυτοάνοσα νοσήματα, τα καρδιαγγειακά νοσήματα κλπ.

Οι λιποδιαλυτές βιταμίνες “πακετάρονται” στα χυλομικρά από τα κύτταρα του εντέρου για να κυκλοφορήσουν στο αίμα. Η λιποπρωτεϊνική λιπάση τις αφαιρεί από τα χυλομικρά για χρησιμοποίηση ή για αποθήκευση από το ήπαρ και το λιπώδη ιστό.

Η Βιταμίνη Α

# Η βιταμίνη Α χρειάζεται στα μάτια για καλή όραση. Η Ρετινάλη (δες πιο κάτω) είναι συστατικό της ροδοψίνης των ραβδίων του αμφιβληστροειδούς. Τα ραβδία είναι κύτταρα φωτοϋποδοχείς που λειτουργούν σε λίγο φως, για τη νυκτερινή όραση. Επίσης η βιταμίνη Α χρειάζεται για τη σωστή λειτουργία του κερατοειδούς και του επιπεφυκότα.

Επιπλέον η βιταμίνη Α υποστηρίζει την ανάπτυξη των κυττάρων, και χρησιμεύει στη λειτουργία της καρδιάς, των νεφρών, των πνευμόνων, των επιθηλιακών κυττάρων του δέρματος κλπ.

Επίσης η βιταμίνη Α χρειάζεται στο ανοσοποιητικό σύστημα, στο μεταβολισμό των οστών, στην αιματοποίηση, στο δέρμα, στην επούλωση των τραυμάτων, στο θυρεοειδή αδένα, στην ανάπτυξη των επιθηλιακών κυττάρων, στη σωστή ανάπτυξη κλπ.

# Η μείωση της προκαλεί, δυσχέρεια στη νυκτερινή όραση, ξηροφθαλμία, αυξημένο κίνδυνο μολύνσεων, κερατινοποίηση ενδοθηλίου κλπ.

# Η βιταμίνη Α λαμβάνεται από ζωικές μορφές σαν προσχηματισμένη βιταμίνη Α [Ρετινόλη και σαν εστέρες Ρετινόλης (retinyl esters) που μετατρέπονται σε Ρετινόλη στο έντερο] και από φυτικές τροφές σαν προβιταμίνη Α (Καροτενοειδή, ιδίως η β-καροτένη). Και οι δύο μορφές της μεταβολίζονται στις ενεργές μορφές της, τη Ρετινάλη και το Ρετινοϊκό οξύ.

# Η βιταμίνη Α (Ρετινόλη και retinyl esters) υπάρχει στο: Ήπαρ ζώων και ψαριών, στα ψάρια, τα τυριά, τον κρόκο αυγού κλπ.

Προβιταμίνη Α είναι κυρίως η β- καροτένη που υπάρχει στα: Γλυκοπατάτα, Kale (λαχανίδα), καρότα, λάχανα, μπρόκολα, πεπόνι, σπανάκι κλπ.

Όμως περίπου το 30% των ανθρώπων, λόγων γενετικών διαφορών, έχουν μειωμένη ποσότητα ενζύμων για την απορρόφηση και μετατροπή της β- καροτένης σε βιταμίνη Α, οπότε υπάρχει μέχρι και 8 φορές λιγότερη μετατροπή της β- καροτένης σε βιταμίνη Α.

# Οι φυσιολογικές τιμές της Ρετινόλης στο αίμα είναι 30–70 μg/dl (ή 1.05-2.45 micromoles/L ).

# Τοξικές τιμές της Ρετινόλης στο αίμα είναι > 100 μg/dl (ή 3.5 micromoles/L).

# Η συνιστώμενη συνήθης ημερήσια δόση (RDI) της βιταμίνης Α είναι, σε μg (ή mcg) σε υγιείς ανθρώπους > 4 ετών: 900 μg (ή 3000 IU Ρετινόλης).

[< 1 έτους: 500 μg (ή 1666 IU) / 1-4 ετών: 300 μg (ή 1000 IU) / εγκυμονούσες και θηλάζουσες: 1300 μg (ή 4330 IU)]

# Η μέγιστη επιτρεπόμενη δόση της (UL) είναι 3000 μg (για ηλικίες > 19 ετών)

https://ods.od.nih.gov/factsheets/VitaminA-HealthProfessional/

Η Βιταμίνη D

# Η βιταμίνη D ρυθμίζει την συγκέντρωση του Ασβεστίου, Φωσφόρου και Μαγνησίου στο σώμα, οπότε χρειάζεται για την αναδόμηση (ενεργοποιεί τους οστεοκλάστες) και ανάπτυξη των οστών και δοντιών. Επίσης έχει και άλλες βιολογικές δράσεις, π.χ. στο ανοσοποιητικό και μυϊκό σύστημα, μειώνει τη φλεγμονή κλπ.

Αυτή αυξάνει το Ασβέστιο του αίματος μέσω α) της απελευθέρωσης του από τα οστά (με τη βοήθεια των οστεοκλαστών) και β) μέσω της αυξημένης απορρόφησης του από το έντερο.

Επιπλέον δρα σε γονίδια που σχετίζονται με την ανάπτυξη των κυττάρων, στον κυτταρικό κύκλο.

# Η μείωση της προκαλεί ραχίτιδα στα παιδιά, οστεοπόρωση και οστεομαλακία στους ενήλικες, αύξηση του κινδύνου από ιογενείς λοιμώξεις κλπ.

Η Βιταμίνη D είναι στην πραγματικότητα μια ομάδα λιποδιαλυτών στεροειδών με σπουδαιότερες τις D3 (Χοληκαλσιφερόλη) και την D2 (Εργοκαλσιφερόλη).

# Η βιταμίνη D συντίθεται στο δέρμα (D3) με την δράση της ηλιακής ακτινοβολίας, της υπεριώδους ακτινοβολίας ειδικότερα (χρειάζονται 15-30 λεπτά έκθεσης στον ήλιο κάθε μέρα), αλλά επιπλέον προσλαμβάνεται και μέσω της διατροφής (D2), κυρίως από τη σάρκα των λιπαρών ψαριών (π.χ. σαρδέλες, σολομός, ρέγκα, σκουμπρί) και ιδίως από το ήπαρ του μπακαλιάρου. Δευτερευόντως από τα μανιτάρια, το γάλα, το τυρί, τον κρόκο του αυγού και άλλα.

[Όμως είτε από το δέρμα είτε από τη διατροφή η βιταμίνη D είναι ανενεργή. Αυτή υδροξυλιώνεται πρώτα στο ήπαρ (όπου μετατρέπεται στην 25-hydroxyvitamin D [25(OH)D ή calcidiol) και μετά στα νεφρά, όπου μετατρέπεται (με τη βοήθεια της Παραθορμόνης) στην ενεργή μορφή της που λέγεται Καλσιτριόλη ή 1,25-dihydroxyvitamin D [1,25(OH)₂D]. Η  Καλσιτριόλη συμπεριφέρεται σαν ορμόνη.]

# Σε υποψία έλλειψης της, συνιστάται έλεγχος της στάθμης της 25-hydroxyvitamin D ή 25(OH)D στο αίμα, ιδανικότερα τον χειμώνα και αν χρειάζεται η χορήγηση συμπληρωματικής βιταμίνης, η δόση της πρέπει να εξατομικεύεται.

Προτιμάται η μέτρηση της 25 (ΟΗ) D και όχι της Καλσιτριόλης (1,25(OH)₂D) γιατί η τελευταία μειώνεται αφού έχει ήδη γίνει μεγάλη η έλλειψη της βιταμίνης D.

Η στάθμη της 25 (OH) D στο αίμα φυσιολογικά είναι > 30 ng/mL (ή 75 nmol/L)*. Όμως υπάρχει διχογνωμία, και άλλοι θεωρούν φυσιολογικές τιμές, τις > 20 ng/mL (ή 50 nmol/L). Η τελευταία τιμή καλύπτει τις ανάγκες του 97.5% του πληθυσμού.

* Ενδοκρινολογική Εταιρία (Endocrine Society):

https://academic.oup.com/jcem/article/96/7/1911/2833671

Πάντως οι τιμές της 25 (OH) D στο αίμα δεν πρέπει να ξεπερνούν τα 50 ng/mL (ή 125 nmol/L).

https://ods.od.nih.gov/factsheets/VitaminD-HealthProfessional/

# Δυστυχώς η υπερβολική έκθεση στην ηλιακή ακτινοβολία ευνοεί τη δημιουργία καρκίνου του δέρματος, οπότε προτιμάται η λήψη της στις πιο κάτω αναφερόμενες ποσότητες, με τη διατροφή.

# Η συνιστώμενη συνήθης ημερήσια δόση (RDI) της βιταμίνης D είναι, σε μg (ή mcg), σε υγιείς ανθρώπους > 4 ετών: 20 μg (ή 800 IU).

[< 1 έτους: 10 μg (ή 400 IU) ιδίως αν θηλάζουν αποκλειστικά / 1-4 ετών: 15 μg (ή 600 IU) / εγκυμονούσες και θηλάζουσες: 15 μg (ή 600 IU)]

# Η μέγιστη επιτρεπόμενη δόση της (UL) είναι 100 μg (4000 IU) (για ηλικίες > 19 ετών).

https://ods.od.nih.gov/factsheets/VitaminD-HealthProfessional/

Η Βιταμίνη Ε

# Η Βιταμίνη Ε ή α-Τοκοφερόλη είναι αντιοξειδωτική βιταμίνη που προστατεύει τις μεμβράνες των κυττάρων μειώνοντας τις ελεύθερες ρίζες οξυγόνου.

Επίσης μειώνει τη δημιουργία αιμοπεταλιακών θρόμβων (προσοχή σε συγχορήγηση με αντιπηκτικά και αντιαιμοπεταλιακά ) και βοηθά στο ανοσοποιητικό σύστημα, στα μάτια, στο δέρμα και αλλού. Επιπλέον έχει αντιφλεγμονώδη δράση και ίσως μειώνει τη δημιουργία αθηρωματικών πλακών.

# Αυτή σπάνια μπορεί να βρεθεί μειωμένη (< 5 mcg/mL) και αυτό συνήθως οφείλεται σε μειωμένη απορρόφηση της από το έντερο (π.χ. λόγω μειωμένης απορρόφησης λίπους) και σε ελάχιστες περιπτώσεις οφείλεται σε μειωμένη πρόσληψη της από τη διατροφή.

Η μείωση της προκαλεί νευρολογικά προβλήματα (από μειωμένη αγωγιμότητα στα νευρικά κύτταρα, λόγω βλάβης της μεμβράνης τους), βλάβη του αμφιβληστροειδούς, του ανοσοποιητικού συστήματος κλπ.

# Σε όσους παρουσιάζουν περιφερική νευροπάθεια ή νόσο που μειώνει την απορρόφηση λιπών από το έντερο συνιστάται έλεγχος της στο αίμα. Σε ενήλικες οι φυσιολογικές τιμές  είναι 5 ως 17 microgram/mL.

# Αυτή βρίσκεται κυρίως στο ελαιόλαδο, το αραβοσιτέλαιο, το ηλιέλαιο, σε ξηρούς καρπούς (φουντούκια, αμύγδαλα, φιστίκια κλπ), σε σπόρους (π.χ. ηλιόσπορους) και σε προϊόντα από σιτάρι ολικής αλέσεως.

# Η συνιστώμενη συνήθης ημερήσια δόση (RDI) της βιταμίνης Ε είναι, σε mg σε υγιείς ανθρώπους > 4 ετών: 15 mg (ή 22 IU περίπου).

[< 1 έτους: 5 mg (ή 7 IU περίπου) / 1-4 ετών: 6 mg (ή 8 IU περίπου) / εγκυμονούσες και θηλάζουσες: 19 mg (ή 27 IU περίπου)]

# Η μέγιστη επιτρεπόμενη δόση της (UL) είναι 1000 mg (1400 IU περίπου) για ηλικίες > 19 ετών.

https://ods.od.nih.gov/factsheets/VitaminE-HealthProfessional/

Η βιταμίνη Κ 

Η βιταμίνη Κ είναι η πρόδρομη ουσία για τη δημιουργία ορισμένων παραγόντων της πήξης του αίματος (II, VII, IX και X και τις πρωτεΐνες C και S) ώστε να σταματούν οι αιμορραγίες (π.χ. από τραύμα). Στα νεογνά και ιδίως στα πρόωρα χορηγείται προληπτικά για να μην παρουσιάσουν αιμορραγίες.

Η βιταμίνη Κ χωρίζεται κυρίως σε Κ1 (Φυλλο-Κινόνη) που προέρχεται από φυτικές τροφές και Κ2 (Μενα-Κινόνη) που προέρχεται από ζωικές τροφές.

Η βιταμίνη Κ2 μειώνει τη στεφανιαία νόσο, την ολική θνητότητα και την ασβέστωση της αορτικής βαλβίδας. Επίσης η κατανάλωση βιταμίνης Κ2 (ιδίως μαζί με βιταμίνη D και Ασβέστιο) βοηθά κατά της οστεοπόρωσης.

Η βιταμίνη Κ1 υπάρχει κυρίως στα σκούρα φυλλώδη λαχανικά: Λαχανίδα (Kale), Σέσκουλο, Λάχανο, Μαρούλι, φύλλα Παντζαριού, Μαϊντανός, Σπανάκι, Μπρόκολο, Κολοκύθα κλπ.

Η βιταμίνη Κ2 βρίσκεται κυρίως στο τυρί ωρίμανσης, το γιαούρτι, τον  κρόκο του αυγού, το κοτόπουλο, τη χήνα (ιδίως στο ήπαρ), το μοσχάρι κλπ. αλλά μετατρέπεται και από τη βιταμίνη Κ1 στο ανθρώπινο σώμα.

Ο καλύτερος δείκτης (προς το παρόν) της ύπαρξης επαρκούς ποσότητας βιταμίνης Κ στο σώμα, είναι ο έλεγχος του χρόνου προθρομβίνης. Με αυτόν ελέγχεται το INR και αν αυτό ισούται με 1, τότε υπάρχει αρκετή ποσότητα της βιταμίνης. (Τιμή INR > 1 είναι παθολογική).

Το κουμαρινικό αντιπηκτικό Sintrom που χορηγείται για να μειώσει την πηκτικότητα του αίματος δρα κατά της βιταμίνης Κ, μειώνοντας την επαν-ενεργοποίηση της (σταματά τη δημιουργία της Κ1 και KH2).

https://www.onlinejacc.org/content/accj/41/9/1633.full.pdf

[Το Sintrom χορηγείται όταν χρειαζόμαστε μειωμένη πηκτικότητα του αίματος σε ορισμένες περιπτώσεις, όπως στην κολπική μαρμαρυγή (για αποφυγή εμβολικού εγκεφαλικού επεισοδίου), σε θρομβοφλεβίτιδα των εν τω βάθει φλεβών (για αποφυγή πνευμονικής εμβολής), σε ύπαρξη μηχανικής βαλβίδας λόγω βαριάς στένωσης της αορτικής βαλβίδας κλπ.

Χορηγώντας το Sintrom επιδιώκουμε να έχουμε μείωση της πηκτικότητας του αίματος, με τιμή INR >2 (2-2.5 για την κολπική μαρμαρυγή / 3 για μηχανική βαλβίδα)]

# Η συνιστώμενη συνήθης ημερήσια δόση (RDI) της βιταμίνης Κ είναι, σε μg (mcg) σε υγιείς ανθρώπους > 4 ετών: 120 μg.

[< 1 έτους: 2.5 μg / 1-4 ετών: 30 μg / εγκυμονούσες και θηλάζουσες: 90 μg]

# Δεν έχει θεσπισθεί μέγιστη επιτρεπόμενη δόση της (UL) της βιταμίνης Κ.

https://ods.od.nih.gov/factsheets/vitaminK-HealthProfessional/

Η ΟΡΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΕΣ ΠΟΣΟΤΗΤΕΣ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ 

## Η ημερήσια ποσότητα θρεπτικού συστατικού που χρειάζεται το 97.5% των ΥΓΙΩΝ ανθρώπων, αναφέρεται σαν RDI (Reference Daily Intake) όπως διαμορφώθηκε το 2016. Αυτό σημαίνει ότι το 2.5% των υγιών ανθρώπων δεν καλύπτεται από την τιμή του RDI.

# Όμως εννοείται ότι χρειάζονται μεγαλύτερες ποσότητες για ανθρώπους που υποσιτίζονται ή έχουν έλλειψη συγκεκριμένου μικροθρεπτικού συστατικού ή έχουν πρόβλημα υγείας ή χρησιμοποιούν φάρμακα που μειώνουν την ποσότητα κάποιου θρεπτικού συστατικού στο αίμα (π.χ. η λήψη Μετφορμίνης από τους διαβητικούς μειώνει τη βιταμίνη Β12 στο αίμα).

[Ο μέσος όρος των ημερησίων αναγκών θρεπτικού συστατικού των υγειών ανθρώπων αναφέρεται σαν Estimated Average Requirements (EARs) και ΔΕΝ πρέπει να χρησιμοποιείται γιατί καλύπτει τις ανάγκες μόνο του 50% αυτών.]

# Στην Ευρώπη χρησιμοποιείται το DRV (Dietary Reference Values) αντί για το RDI. Οι τιμές που αναφέρω στο άρθρο είναι οι Αμερικανικές, το RDI.

https://www.fda.gov/media/99069/download

Η επαρκής ημερήσια λήψη θρεπτικού συστατικού αναφέρεται σαν AI (Adequate Intake) και χρησιμοποιείται όταν δεν υπάρχουν επαρκείς πληροφορίες για τον υπολογισμό του RDA. [Πιθανώς η τιμή που τίθεται με το ΑΙ, υπερβαίνει τις ανάγκες του 100% των υγιών]

# Οι ημερήσιες ανάγκες θρεπτικών συστατικών ποικίλουν αναλόγως της ηλικίας, του φύλου και στις γυναίκες αν τυχόν εγκυμονούν ή θηλάζουν.

## Η ΜΕΓΙΣΤΗ επιτρεπόμενη ποσότητα θρεπτικού συστατικού ανά ημέρα, αναφέρεται σαν Upper Limit (UL) και αναφέρεται μόνο όταν υπάρχουν δεδομένα.

(Δεν υπάρχουν δεδομένα για τη μέγιστη επιτρεπόμενη ποσότητα, UL, όσον αφορά τη Θειαμίνη (Β1), τη Ριβοφλαβίνη (Β2),  το Παντοθενικό οξύ (Β5), τη Βιοτίνη (Β7), τη Βιταμίνη Β12, τα Καροτενοειδή, τη Βιταμίνη Κ, το Χρώμιο και το Κάλιο).

Η μέγιστη επιτρεπόμενη ποσότητα, UL περιλαμβάνει τη λήψη του συστατικού από τη διατροφή (εμπλουτισμένα και μη τρόφιμα), τα συμπληρώματα, το νερό κλπ. και αφορά τη χρόνια λήψη του.

Όσον αφορά τη Βιταμίνη Ε, τη Νιασίνη (Β3), το Φυλλικό οξύ το UL αφορά μόνο τα συμπληρώματα και τα εμπλουτισμένα τρόφιμα. Όσον αφορά το Μαγνήσιο το UL αφορά μόνο τα συμπληρώματα και τα φάρμακα. Όσον αφορά τη βιταμίνη Α το UL αφορά μόνο τη Ρετινόλη.

# Υπ’ όψιν ότι το RDI  είναι όρος ομπρέλα που καθιερώθηκε το 2016 και περιλαμβάνει το AI (Adequate Intake), συν το Upper Limit (UL), συν το επικαιροποιημένο RDA (Recommended Dietary Allowance).

# Το  RDA αναφέρεται στις ποσότητες θρεπτικών συστατικών που χρειάζεται το 97.5% των υγιών ανθρώπων, όπως είχαν πρωτο-διαμορφωθεί το 1941 και ανανεώνεται όταν υπάρχουν νέα επιστημονικά δεδομένα.

## Στις ετικέτες των τροφίμων και των συμπληρωμάτων συναντάται μια ακόμη ορολογία, η Daily Value (DV) που πληροφορεί τον καταναλωτή πόση ποσότητα περιέχεται από κάθε θρεπτικό συστατικό, σαν ποσοστό επί τοις εκατό της ημερησίας ανάγκης του (RDI ή DRV ή AI) και αναφέρεται σαν %DV.

https://www.eatrightpro.org/-/media/eatrightpro-files/practice/position-and-practice-papers/position-papers/micronutrientsupplementation.pdf?la=en&hash=BE6B0C4CBCFA0EDB58319C55064BE98B1F2FDCEC